Амтан

31 января, 2014 в 6:08
4-1.Амтан

Таах олоро сатаан, дьиэ быыллыыбын диэн, бµтµн олохпутун кэрэ´илиир кумаа±ы араа´ын бэрэлии сылдьан, ийэм улахан на±араадатын булан ыллым.

Саха АССР ¥рдµкµ Сэбиэтин грамотатын кы´ыл ха±ын кураанах ³рб³±µнэн соппохолоон баран, арыйа баттааммын – сылын аайы ийэбин дьахталлар кµннэринэн э±эрдэлээбит открыткаларбын булан ыллым.

Мин ийэм т³р³³бµт кµнэ суох. Бааспарыгар – ахсынньы отут биирис кµнµгэр т³р³³бµт диэн µрдµттэн суруйбуттар. Былыр архыып докумуона умайан, хас ки´и т³р³³бµт дьыла-кµнэ итинник бутуллубута биллибэт. Киин архыыптан э²ин к³рд³т³ сатаабыппыт да, чуо киниэнэ суох этэ. Сыла биллэригэр ба´ыыба. А±ам киэнэ сыла кытары бутуллубут. Докумуо²²а кини биир сылынан эдэримситиллибит. Ньукуолу²²а т³р³³бµт буолан, хата, т³р³³бµт кµнэ биллэр. Ийэтэ уонна туо´у буолла±а. Оттон мин ийэм т³гµрµк тулаайах, о±о дьиэтигэр иитиллэн ки´и буолбут. Онон, т³р³³бµт кµнµн аан дойду барыта бэлиэтиир курдук.

Ийэбин э±эрдэлиирим диэн дьахтар эрэ кµнµнэн этэ. Бэлэм открытка биэрэргэ тиийиэм иннинэ, бэйэм ойуулаан-бичиктээн э±эрдэлиир этим. Оннук тµгэннэри ³йдµµр эбиппин. Инньэ ый инниттэн ийэбэр бэлэх о²орор тµбµккэ тµ´эрим.

Ол барыта бу баардыы кµн бэ±э´ээ буолбутунуу харахпар к³ст³н кэллэ. Тутан-бигээн к³р³р туо´у кумаа±ы баар буолан. Били²²и курдук, билсэри² эрэ ма²най смс, онтон электроннай почта, ватсап, скайп эбитэ буоллар, ааспыт кэм бµтµн ки´и аймах информационнай эйгэтин сор±ото дэнэн эрэ хаалыа эбит. Булан ыл онтон – бэйэ² киэнин, эйиэхэ ту´уламмыты. Открытка баар да буолла±ына, бэлэм э±эрдэ суруктаах, ки´и² аатын, бэйэ² ааккын эрэ эбэн биэрэ±ин. Барыта полуфабрикат. Олоххор сертификат к³рµллµбэт. Урут бµтµн систиэмэ винтиктэрэ дэнэрбитин, биир кэлим²э ти´иллэр файл дэнии солбуйда±а. Т³л³пµ³нтэн т³р³³бµт курдук бэйэбит аны тылы ы´ыктан билсиэхпитинээ±эр тарбаххын да±айда±ы² аайы тахсан кэлэр суругу ордоробут. Ол гынан баран, бµтµн бэйэ² субу баардыы тыыннаах ойуу буолан кэннигиттэн хаалара эмиэ µчµгэй курдук. Мин а±ам хаартыска±а тµ´эриинэн, ону бэчээттииринэн µлµ´µйэр буолан, дьонум эдэр сэбэрэлэрэ, мин ха´ан т³рµ³хпµттэн ки´и буолуохпар диэри м³ссµ³нµм µйэтитилиннэ±э. Суо±у кытта суох буолбут дьон µгµс. Сыдьааннара баар да буоллахтарына, кимтэн кииннээхтэрин бу диэн билэр-к³р³р кыахтара суох.

 Биир эмээхсин, ээ, ол ньаалбаан диэн туохха наадалаах µ´µ диэн µлэ±э килбиэн и´ин мэтээл, уордьан араа´ын улаха²²а уурбат курдук тылла´ара да, кэннигиттэн хаалар килбиэн диэн ол эрэ ини. Бааргар да±аны олох олорбутум, µлэлээн ³нµйбµтµм бэлиэтэ бу диэн к³р³ сылдьаргар да астык. Ону куо´арыах бэлиэ диэн уос номо±ор киирэр ураты бы´ыы, са²аны айыы буолуо, бука. Оттон ортотунан олох, бэйэ ту´угар биир кэм м³хсµµ кэми кытары ханна эрэ к³сµ´эн, суох-баар буолан хаалла±а ол.

Ийэм кэмигэр µлэнэн туругурбут сопхуос грамоталарын, хай±ал суруктарын кытары кырабар бооччойбут э±эрдэ тылларбын тэ²²э ууруна сылдьарын к³р³н уйадыйдым. Миэхэ, со±отох о±отугар, му²ура суох тапталыгар хардам диэн ити эрэ суруктар эбитин арыйан айма´ыйдым. Бу Са²а Дьыл кэнниттэн у´ун ³р³бµлбµн кини у´ата, ³сс³ да манна, ала´а дьиэ±эр, аарыы тµс, ийэлээх а±а±ын µ³рдэ тµс диэн и´игэр саныырын таайан, бу сатыылаабыт тымныыга махтана санаатым. Дьиэттэн быкпакка, оттулла турар о´ох аттыгар иттэ-иттэ, ийэм уруккуну-хойуккуну ыатарар кэпсэлин истэ, сэргии олорорум сµдµ дьол буоларын кэмигэр биллим. Хайдахтаах да хаартыскатаа±ар, э±эрдэ суруктаа±ар т³р³ппµт о±о аттыгар олорон наллаан кэпсэтэрэ, а´ыллан, ардыгар айма´ыйа быластаан сэ´эргиирэ быдан ордук буолла±а. Ону барыны хаба сатыыр ватсап солбуйуу´ук дуо? Суох. Дьол диэн ийэ-а±а бу баара. Ол тµгэ²²э о±о буолан ылары².

  Аан ма²найгы э±эрдэм – тыла-³´³, суруга-бичигэ суох. Кµнэ-дьыла кэлии´и дуо, эгэ. Араа´а, оскуола±а киириэм иннинэ бэлэмнээбит бэлэ±им бы´ыылаах. Кэмпиэт суута баайдаах бэйэм, онтубуттан бэлиэ-бэлиэлэрин талан, суруйар тэтэрээккэ сы´ыартаан ийэбэр бэлэхтээбитим баччаа²²а диэри тиийэн кэлбитэ дьикти. Ол суулары биир-биир к³р³н, ырааттар ыраатан и´эр о±о саа´ым тµгэннэрин тилиннэрэ оонньуубун. Минньигэ´э суох кэм²э улааппыт о±о µ´µбµ³н, ол ба±ас дэлэй этэ. Куоракка баар нуучча балтым сыл ба´ыгар-ата±ар и´игэр баахылалаах сакалааттары ыытара. Билииккэ сакалаат араа´а ма±а´ыы²²а куруук баара. Бэл, сэдэх аска состорук гынан биэрэллэрэ. Дэлэйэ бэрдиттэн эбитэ дуу, билииккэлээх сакалааты с³бµлээбэтим. К³мµс булкада´ыктаахха дылы сыаната ыараабыт кэмигэр да дуоннаах аскын ээ дии санаабаппын. И´инээ±эр суута кµндµ бы´ыылаа±а. Саамай дьэрэкээнин бу ийэбэр ³лµµлээбитим баччаа²²а диэри харайыллан кэллэ±э.

Санаабар, бµтµн тэтэрээти сы´ыарарга дылы этим да, оннук элбэ±э суох кэмпиэт суута эбит. Сор±ото сµппµтэ эбитэ дуу? Таах да кыра±ар элбэх диэбиккин билигин мыынары² µгµс. «Альбатрос», «Черноморочка» диэн кэмпиэт, «Искра» диэн карамель сууларын кытта сэргэ «Нуф-Нуф» диэн суруктаах атахтаах дьиэ иннигэр балалайка±а оонньуур бэрт бэтиэхэ к³рµ²нээх сибиинньэ ойуута к³мµскэ тµ´эриллибитэ сы´ыарыллыбыт. Ити «Красный Октябрь» баабырыка о²о´уга кэмпиэттэр тус-ту´унан амтаннара биллэн кэлэргэ дылы гыннылар.

«Мокко» диэн сакалаат кофе амтаннаа±а бы´ыылаа±а. Оттон «Золотой ключик» ириис, «Театральная» таас кэмпиэт билигин да бааллар эрээри, оччолорго ордук курдуктара. «Чайная» диэн кэмпиэт эмиэ сакалаат этэ. Амтанын эмиэ ³йд³³тµм. Суута суо±а буоллар, ³йд³³н бэрт. Ол к³нн³рµ суулаах кэмпиэттэри елка аттыгар турар муфталаах Снегурочка к³мµскэ тµспµтэ киэргэтэр. Ити ойуутун к³р³-к³р³ улааттаххпына муфталаныам диэн ыралыырым. Аа±артан эрэ эбиллэр сахха, ыра санаа ыраатар да буолара. Биитэр о±о, эдэр эрдэххэ эрэ эрэ ыра санааны ытыгыланара дуу? Снегурочка аттыгар к³мµс шкатулкалаах ээ, ³сс³. Кэрэ ойуу. Са²а Дьыл аптаах тµгэнин кини били²²э диэри тиэрдэр.

Са²а илиискэ кокошниктаах фарфор дьахтары эр бэртэрэ иилээбиттэр. Итинник таас оонньуурдар баар буолаллара. Ыкса ыалбыт эмээхсин биирдэ бэлэхтээн турар оннугу. Бэйэбитигэр муос дуу балерина баара. Ол оонньуур араа´ыттан олимпийскай таас э´э хаалан сылдьар. Ити таас ойуу дьахтар икки ³ттµнэн атылыы суу сы´ыарыллыбыт. Ракета ойуулаах сакалаат батоннар. Амтаннарын эмиэ ³йдµµр эбиппин.

Биир дьо±ус сакалаат суутугар куобах массыына ыытан и´эригэр, сµµнэ хахай олорсубут. Биир быыкаа сакалаакка µс о±о светофорга кµ³х уот умайарын кэтэ´эн тураллара ойууламмыт. ¥µттээх «Экстра» сакалаат икки а±ай суута сы´ыарыллыбыт. «Дорожнай» ириис баар эбит да, амтанын бу диэн ³йд³³б³ппµн.

«Аленушка» сакалаат диэн классика буолла±а. Ол Аленушкабыт били²²э диэри сакалаат модела да, дьµ´µнµн аты²ырыах курдукпун. Икки куобах хоккейдыы сылдьаллар. Массыына айаннаан и´эр. Ону сэрэтэр «Стоп» диэн суруктаах. «Мы едем, едем» диэн сурук анныгар уоллаах кыыс о±о куоска, б³тµµк, попугай, э´э миискэ аргыстардаах устуулларынан айаннаан и´эллэр. Эмиэ светофор баар. О±о аймахха суол быраабылатын µ³рэтэр ойуулары кэмпиэккэ тутталлар эбит. Били²²и курдук туох да ³йд³бµлэ суох бачыр ойууну сыбаабаттар.

Бу кыра коллекцияны «Взлетная» диэн ки´и айа±ын µрэр таас кэмпиэт суута тµмµктµµр. Ону эмэ-эмэ с³м³лµ³тµнэн ыраах айанныыры ыралыыр буолуллара.

Ол са±ана амтан барыта астык, дьи²нээх курдуга. Онтон «Саяны» лимонады санатар кыра бытыылкалаах лимонады амсайан эрэ баран, ыраа±ынан да буоллар, маарынныыр эбит дии санаабыттаа±ым.

£й эрэлэ суох, сµрэх да сэлээрчэх со±ус. Ааспыт кэмнэри мал-сал, к³ст³р сурук, ойуу эрэ эргитэ оонньоон арыт маннык саататар кыахтаах. Олох эгэлгэтин сор±ото онно и²эн хаалар ини диэн итэ±эйиэх кэри²нээхпит.

ЧЭГДЭ.

31 января, 2014 Без рубрики

Добавить комментарий

*