Арамаан ДЬӨГҮӨРЭП: Батсаап кеметунэн

1 июня, 2014 в 6:59

Батсаабка дьон на´аа иилистэн эрэр. Буолан баран, кэпсэтэр тылбыт култуурата намы´а±а тылы сыы´ырдарбыт ту´унан «Туймаада» ха´ыакка хайыы-µйэ суруйан турабын. Санаабар группа арыйан µлэлэтэн к³рдµм да сатаабатым. Арай мин к³рд³хпµнэ, дьоннорум маатта´а, тµ²-та² эрдэ сылдьаллар. Сурук бичик-табатык суруллуута, ис хо´ооно м³лт³±³.

    Ол эрээри ³йд³³н к³рбµтµм, араас идеялаах айар куттаах дьон батсаабы олохторугар, µлэлэригэр сатаан ту´аналлар эбит. Батсааб группаларынан Надина диэн бэрт µрдµк та´ымнаах, култууралаах кэпсэтиини ыытар ки´ини буллум. Сотору кинилиин сибээстэстим. «Сµµтµк сµбэлэрэ» диэн группа±а дьарыктанар талааннаах иистэнэр дьон мустубутун кэпсээтэ. £сс³ иистэнэр дьо²²о консультация биэрэр группалаахпыт диэн буолла. Бэйэтэ учуутал эбит. Ээ, ол и´ин да £р ³т³р буолбата: «Дьокуускайга «ЭПЛ Даймонт» тэрилтэ тэрийиитинэн республиканскай муода нэдиэлэтэ ыытыллар, онно парикмахердар конкурстарыгар кыттыа этибит»,диэн со´утта. Тылын тама±ыттан и´иттэххэ, анаан-минээн о²остор: «Ленинскэй оройуонуттан урут улахан конкурстарга кыттыбатах норуот маастарын ы²ырдым». Ол аайы батсаапка группа тэрийэ сатаан баран сатаабатах ки´и со´уйарым-³мµрэрим, дьиктиргиирим элбээн истэ.

      Оччолоох ыраах сиртэн Альбина ФЕДОРОВА парикмахердар конкурстарыгар кыттаары 74 саастаах ийэтин Луиза Владимировна МОРДОСОВАНЫ уонна кыы´ын илдьэ бµтµн дьиэ кэргэнинэн бэрт су´аллык кэлбит. Альбина Павловна батсаабынан булсубут дьµ³гэтин Надежда Михайловнаны булсан конкурска бэлэмнэнэллэр. Баттах о²орторор дьоннорун бэрт кылгас кэм²э талаллар.

Аны мин бэйэм да со´уйуом, дьиктиргиэм быатыгар батсааптан сылтаан ха´ан да, тµ´ээн да баттаппатах дьахталлар дьыалаларыгар: «Ити тугуй, бу тугуй?» — диэн ороо´он эрэр эбиппин. Эбиитин ха´ан да, ханна да к³рб³т³х-истибэтэх олус ыраах сиртэн кэлбит Альбина Федорова±а ыалдьан бардым. О²орбут батта±ын батсаабынан к³рд³³н ылан о±олорбор, сиэннэрбэр, билэр дьоммор тар±аттым. Ыыппыт дьонум Альбина Павловна айар талаанын с³±µµ-махтайыы б³±³. Ол аайы конкурс тµмµгµн билэ охсоору ³сс³ эбии ³рµкµнэйэбин. Кэтэ´иннэрэнкэтэ´иннэрэн субуота киэ´э му²ур кыайыылаах бы´аарылынна.

     Кыайыылаа±ынан Дьокуускай куоракка олорор идэтийбит парикмахер Зулияна Федорова аата доргуччу ааттанна. Иккис миэстэ±э Саха Республикатын 12 идэтийбит µрдµк та´ымнаах парикмахердарын ортотугар А.П.Федорова аата ааттанан, ³сс³ т³гµл µрдµк µ³рµµлээх сонуну батсаапчыт до±отторбор тиэрдэр буоллум.

Парихмахер

Батсаабынан сибээстэ´эн ханнык эрэ µлэ к³рµ²эр, конкурска дуу маннык µрдµк сити´иини ситиспит баарын ³сс³ мин истэ илигим. Онон сатаан ту´аннахха батсааб ту´атынан кэлбит кыайыы ту´унан кэпсиир буоллум.

IMG-20140602-WA0002

    £йд³³х, тобулла±ас дьон син биир айар µлэлэригэр сатаан барыстаахтык ту´аналлар эбит. Ол да и´ин маннык тэрили айдахтара. Би´иги дьон боростуойа тиэрэ-маары эрдэ сырыттахпыт. Альбина Прокопьевнаны уонна ийэтин к³рс³н кэпсэттим. Тугу ³йд³³н хаалбыппын аа±ааччыбар тиэрдиим.

     А.П.Федорова:

-Мин оскуола кэнниттэн медик буолар ба±алаах СГУ туттарсан баран баалынан хапсыбакка кыайан киирбэккэ хааллым. Онтон Сунтаарга баран СПТУ-га µ³рэнним. Ол сылдьан Сунтаар Кµµкэйин уола Александр Андреевич Федоровка кэргэн тахсан дойдубар Ленскэйгэ олохсуйа кэллим. Салгыы Дьокуускайга Москва куорат университетын филиалыгар туттарсан юридическай µ³рэххэ киирдим. ¥³рэнэ сылдьан икки кыыс о±олоннум. Юрист идэбинэн ИП арынан, сµнньµнэн ЖКХ уонна чаа´ынай дьиэуот боппуруостарынан дьарыктанан барабын. Суукка кыттыым практиката элбэх. Парикмахерга анал µ³рэ±им суох. Икки кыыспын баттахтарын кыра эрдэхтэриттэн о²орорум. Улахан кыы´ым ыллыыр, онон кинини сцена±а тахсарыгар анаан батта±ын о²орон элбэхтэ µлэлэспитим. Устунан оскуола бµтэ´ик чуорааннарыгар, сыбаайбаларга сакааска иллэ² кэммэр µлэлиибин. Ы´ыахтарга эмиэ сакаас ылабын. 2012 сыллаахха дойдубар идэтийбит алта парикмахеры кытары кµрэхтэспитим. 

    Онтон бу Саха Республикатын µрдµнэн ыытыллыбыт конкурска хайдах кытынны²?

    Батсаапка «Сµµтµк сµбэлэрэ» группа±а киирэн билбитим. Надежда Михайловна миигин кэлдиэн ы²ырбыта, онтон интернетинэн киирэн конкурс бала´ыанньатын билсээт тута с³р³³н, туох да анал бэлэмэ суох кытта кэллим. Кэлэрбэр µ´µс миэстэ буолбут ки´и дии саныырым. Идэтийбит парикмахердар олох эрдэттэн анаан-минээн бэлэмнэммиттэр. ¥лэ-хамнас б³±³л³р³. Дьокуускайга кэлээт бэрт кылгас кэм²э баттах о²орор дьоммун интернетинэн буллум.

IMG-20140602-WA0003

Ырыа´ыт Надина Эльпи´и, уон алта саастаах Дашаны, бэйэм улахан кыыспын Юлияны, саха театрын актрисата Татьяна Легантьеваны, сэттэ саастаах Софияны таллым. Кинилэр баттахтарын к³р³н µ³рэтэн, «День рождения Лидушки»диэн коллекция±а биэс моделы о²орорго сананным.

IMG-20140602-WA0004

Бастакы кµн кµрэхтэстибит. Иккис кµ²²э алта парикмахеры финалга киллэрдилэр.

IMG-20140602-WA0006

Онон олох µрдµк та´ымнаах конкурска республика±а аатырбыт 12 парикмахер ортотугар миэстэлэ´эммин бэйэм олу´ун µ³рдµм, сµргэм к³т³±µлµннэ. Бастакы степеннээх дипломунан на±араадаланным. Мин идэтийбит парикмахер буолбатахпын.

IMG-20140602-WA0007

Онон мин µ³рµµм-к³тµµм икки бµк.

IMG-20140602-WA0011

Бэйэм сити´иибиттэн бэйэм с³хтµм, астынным.

IMG-20140602-WA0012

Улахан та´ымнаах идэтийбит парихмахердар конкурстарыгар иккис миэстэ буолан на´аа дьиибэргээтим, бэйэм µлэлэрбин ³сс³ сэ²ээрдим.

– Дьо²²ор-сэргэ±эр Саха сирин улахан конкурсуттан бастакы степеннээх дипломнаах улахан кэ´иилээх тиийии´игин. Боччумнаах улахан сити´иигинэн э±эрдэлиибин. Кэлэр конкурстарга кыттар санаалааххын дуо?

    Билигин аны кэлэр конкурстар тустарынан саныыбын. Хайаан да кыттыам. Э´иил µс номинация±а моделирование±а, парикмахерга, физажиска кыттыам. Итини барытын биир уобараска киллэрэн µлэлиэм дии санаатым. Сылгы кылынан µлэ о²орорго сананным. Кэргэним билигин дойдутугар сылдьар. Сунтаарга эрийэммин биир куул сылгы кылын илдьэ кэлэригэр к³рд³стµм.

     –Альбина Павловна айар, тигэр идэнэн ха´аа²²ыттан дьарыктана±ын?

     Мин 14-ээх сылдьан арай харчыга наадыйдым. Ийэбиттэн к³рд³³н к³рбµппµн: «Бэйэ² иистэнэн харчыта булун»,диэн кэбистэ. Мин ыллым да±аны эргэ каракуль сонтон бэргэ´э тигинним уонна оскуола±а бардым. Арай кыргыттар «уой, аай» б³±³ буолан сэ²ээрдилэр. Мин тута сакааска бэргэ´э тигэн бардым. Онон бэйэм туттар харчылана тµстµм. Итинник аны шуба тигэргэ µ³рэнним. Би´иги дьиэ кэргэ²²э дьахтар ис та²а´ыттан, колготкаттан уратытын олордьу бэйэм иистэнэн тигэбин.

     Айылҕа±а онно-манна сырыттахпына интэриэ´инэй тµгэннэри булан хаартыска±а тµ´эрэбин. ¥чµгэй кадры к³рдµµр бэйэтэ ту´унан интэриэс.

     Улахан кыы´ым ыллыырын с³бµлµµр диэти². Онтон кыра кыы´ы² тугунан дьарыктанар?

    Кыра кыы´ым Лидия алтыска µ³рэнэр. Кини бэйэтэ ту´унан к³рµµлээх, гербарий хомуйар, µµнээйилэри µ³рэтэр. Ол ту´унан кинини кытары дьарыктанар эбээтэ кэпсиэ±э.

     Билигин Альбина Павловна ийэтэ Мордосова Луиза Владимировналыын кэпсэтиибиттэн сырдатыым.

     – Ытыктабыллаах Луиза Владимировна, хантан т³рµттээххин, тугунан дьарыктаммыккыный? Э´иэхэ уус идэлээх дьон бааллар дуо?

     – Мин Ленскэй Бэтинчэтиттэн т³рµттээхпин. А±ам мин сµµрбэ хонуктаахпар сэриигэ баран ³лбµт. Онон Мария Прокопьевна Индеева диэн ийэм алта о±ону ииппитэ.  Икки бэйэтин о±отун уонна тµ³рт тулаайах хаалбыт аймахтарын о±олорун. Ийэм а±ата Дьиги´иттэПрокопий Гаврилович Мыреев, 12 о±олоохтор. Мин, онтон саамай кыралара, 74-пэр сылдьабын. Дьонум бары у´ун µйэлээх дьон. Эбэм а±ата П.Г.Мыреев 112 саа´ыгар ³лбµтэ. Эбэм 102-гэр ³лбµтэ. Онтон о±олоро бары 90-100 саастарын туолбуттара. Эбэбит 100-гэр диэри нуоркаттан µтµлµк, бэргэ´э тигэрэ. Эдьиийдэрим, убайдарым бары о±олорун дьон о²орон, дьиэлээнуоттаан, µлэнэн, анал µ³рэ±инэн хааччыйбыттара.

    Э´эм кµ´µн тайахтыыра. Тайахтарын этин бысталаан мутукка ыйаан баран салгыы бултуу, тµµлээхтии бараллара. Би´иги эргин сиппит тайах 400 киилэ±э тиийэр. Таба 80 киилэ буолааччы. Кыра сµ³´µнµ аахпакка, 12 ыанар ынахтаахпыт. Кµ³лтэн балыктаан, тыаттан бултаан, оттоон-мастаан сµ³´µ ииттэн, сахалыы а´аан-сиэн, олорорбут. 

    Эбэм кыыс о±ото иккитин туолла да, сµктэр та²а´ын тикпитинэн барар. Ырбаахытын, утуйар та²а´ын, сэлиэччигин, соннорун, µтµлµктэрин, бэргэ´этин та²а´ын тигэн бэлэмниир. Кыргыттар саастарын ситтилэр да, э´эм, Владимир Савельевич Долбараев, кэлэн ыйыппыт ки´иэхэ кэргэн биэрэн ыыталаан и´эр. Уолаттар дьиэни-уоту к³р³н бултуу-алтыы хаалаллар. Мин эбэбин µтµктэн иистэнэр буолбутум. Эбэм тии² ти²илэ±иттэн араас о´уору тµ´эрэн та²ас тигэрэ. Ону µтµктэн ол-бу сыыстан иистэнэрим. Отут алта сыл эргиэ²²э µлэлээбитим. 28 сылыгар ыстаарсай товаровед идэтинэн тµµлээххэ µлэлээбитим.

     Эбэбиттэн араас эмтээх оттору ту´анарга µ³рэммитим. Литаза диэн таба уу´атар уорганыттан эмп о²о´уллар. Кини µ³с араа´ын сатаан ту´анара. Хатыыс хаба±а ис ыарыытыгар ту´алыыра. ¥µнээйини, оту-ма´ы Лена эбэбит дэлэччи а±алара. Зверобой диэн баар. Тудоплотник саас хомуйуллар. Тудоплотник олус ыарахан µµнээйи. Сыаласоруга суох алдьаттаххына иэстэбиллээх. О±олоруҥ илиилэринатахтарын дэ²ниэхтэрин с³п. Ол и´ин тудоплотнигы µргµµргэ кинини тула µстэ эргийэн, к³рд³´³н, эмтиир ки´игин аатын ааттаан туран этэ±ин. Бэрт улахан кы´ал±аттан ыларгын этиэхтээххин, онтон биирдэ µргµµгµн. Би´иэхэ сардаана араа´а µµнэр. Сардаананы олордорго уутун элбэ±и куттахха µчµгэйдик µµнэр. Сардаана (Лилия кудрявая) диэн баар. Аны элбэх салаалаах 10-15 диэри сибэкини биир луковицаттан µµннэрэр сардаана эмиэ баар. ¥µнээйини кытары дьарыктанарбар мин алта сиэммиттэн алтыс кылааска µ³рэнэр Лида Федорова, бу Альбинам кыы´а, гербарийынан с³бµлээн дьарыктанар. Гербарийын коллекциялыырыгар хас биирдии µµнээйини аатын латыынныы, нууччалыы, сахалыы µс тылынан суруйар. Улууспут урукку ба´ылыга Сергей Викторович Авдеев«Волшебное лукошко» кинигэ о²орон бэчээттэппитэ. Онтон а²аара сытар, Лида µлэлэ´эн эбиллэр. Ону бэчээттэтэргэ т³р³³бµт т³рµт айыл±абытын с³бµлµµр спонсор к³стµ³н ба±арабыт. Оччотугар т³р³³бµт кыраайбыт отун-ма´ын, эмтээх отторун µ³рэтиигэ улахан ту´алаах дьыала буолуо этэ. Лида гербарийдарын оскуола±а илдьэн о±олорго к³рд³р³р.

     Мин т³рµттэрим бары улахан уус, иистэнньэ² дьо±урдаах дьон. Ол и´ин о±олорум, сиэннэрим, кэпсээбитим курдук, ону удьуордаан араа´ынан дьарыктаналлар.

      Ытыктабыллаах Луиза Владимировна, Альбина Прокопьевна улахан айымньылаах µлэ±итин билси´иннэрбиккит и´ин ха´ыат аа±ааччыларын аатыттан улахан махтал. Э´иги ылсар дьыала±ыт мындырдарын ымпыктарын-чымпыктарын дири²ник ба´ылаан дьо²²утун ³сс³ да улахан сити´иилэринэн µ³рдэ-к³тµтэ сылдьаргытыгар ба±арабын. Сити´ии эрэ сэтиилэни², кыайыыхотуу эрэ кынаттаны².

Арамаан ДЬӨГҮӨРЭП

                                                                            

   

 

 

1 июня, 2014 Главные новости

Добавить комментарий

*