Биир ньыгыл кэккэлээх суруйааччылардаах

27 декабря, 2013 в 3:00
2-3.Биир ньыгыл кэккэнэн.СР сойууьун съеьэ

 

Биллэр суруналыыс Андрей И политик өссө суруйар дьоҕурдаах, бөлүһүөктүүр кыахтаах буоллаҕына, ыйааһыннанар, дьон ытыктабылынан туһанар диэбитин сэргии иһиттим.

Суруйааччы буолар суолталанан эрдэҕэ дуу? Бэл Сырдык Сыдьаана айар аймах диэки үчүгэй хараҕынан көрбүт үһү диэн буолар.

Соторутааҕыта суруйааччылар сугулааннарыгар дойду президенэ Владимир Путин бэйэтинэн кэлэн2-3.Биир ньыгыл кэккэнэн.СР сойууьун съеьэ кыттан, атах тэпсэн олорон кэпсэппитэ, аптаах баалачыка үлэлээбитинии, суруйааччылар статустарын өрө көтөхтө. Оҥорон таһаарара, онтунан эргинэрэ суох буолбут, үлэнэн өнүйэрин ааспыт дойдуну кыһыл тылынан эрэ кырааскалаан дойду ахсааныгар хаалларыахха син. Кырааскалыыры сатыыр дьон – суруйааччылар. Кинилэр үксүлэрэ айан суруйаллар, баары уратытык көрөллөр. Баар эйгэни сэргэ туһунан аан дойдуну айан таһаараллар. Устуоруйаны кинилэринэн устуруустатан, улуу киһи аатыраары Сырдык Сыдьаана суруйан аһыыр дьоҥҥо бэһирдэҕинэ да көҥүл. Аһыыр диэн ити көннөрү уобарастаан этээрибин эттим быһыылаах. Кинигэ суруйан аһыыр аныгы үйэҕэ ахсааннаах. Оттон күннээҕи интэриэһи толуйар айымньыларынан аатыран, ас таһааран, байан-тайан барбыттары дьиҥ суруйааччылары кытары кытыарбатарбыт ханнык.

Бэйэбит диэки эргиллэр буоллахха, биһиги икки аҥыы хайдыспыт суруйааччыларбыт номоххо киирбиттэрэ ыраатта. Хас сололоох сорунан туран холботолоору гыммыта да, ити дьыала кыаллыбатаҕа. Төрдө-төрүөтэ улам умнуллан, бэйэ-бэйэлэригэр мэһэйдэспэккэ тус-туспа буруо таһаарынан олороллор. Ким айар-суруйар, ким аатыгар эрэ суруйааччы. Аны кэлэн кинилэри ким да отчуоттаппат, сылга хас айымньыны, күҥҥэ хас строканы суруйдуҥ диэн ыххайбат. Тус-туһунан, сорох-сорохтор бэйэлэригэр бүгэн сылдьаллар. Урукку атааннаһыыга майгынныыры сөргүтэр наадата да суох курдук. Холбоһон да диэн, үллэстэр үп суох, атын чэпчэтии көрүллүбэт. Көннөрү, сыттык анныгар укта сытарга диэбит курдук кыһыл киниискэлэнии, хайа эрэ түмсүүгэ – кини суруйааччы сойууһун чилиэнэ дэтии. Онно эрэ наада курдук – чилиэн буолуу.

Дьэ, оннук олохсуйан эрэр быһыыны-майгыны эмиэ уларытаары тииһэллэр дуу, хайдах дуу.

Россия суруйааччыларын биир түмсүүгэ мунньаары гынар курдуктар. Ол гынан баран, миэстэтигэр түмсүүлэри ыспакка эрэ, оннук логлоччу биир сиргэ симэллэр. Били Саха сирин суруйааччыларын сойууһабыт, биитэр Саха Республикатын суруйааччыларын сойууһабыт диэн арахса оонньуу, ким статуһа үрдүгүн ырытыһа сатыы сылдьыбыппыт баара, биир хааһахха баар буола түһэбит. Москубатааҕы саламтабыт биир, Литфоммут биир буолар. Литфонд диэннэрэ өссө тыыннаах эбит дуу?

Итинник ыҥырыыны легенда-киһи Евгений Евтушенко «Литературнай хаһыакка» таһаартарбыт. Ол аата ити көннөрү баҕа санаа буолбакка, ыйааһыннаах ыҥырыы буолара өйдөнөр.

 

Кыратык устуоруйаҕа киирэн ылар буоллахха, Россияҕа төһө да хамнаһа суохтарын иһин идэтийбит суруйааччылар кылаастара баара. Сэбиэскэй суруйааччылар маҥнайгы сийиэстэрэ 1934 сыллаахха буолбута, онтон ыла сойуустаахтар диир сыыһа буолуо. Ол иннинэ Бүтүн Россиятааҕы суруйааччылар сойуустара диэн баара. Петроградтааҕы салаатыгар Александр Блок чилиэнинэн киирбиттээҕэ. Бэрэссэдээтэл — прозаик Борис Пильняк этэ.

Литературнай фонда 1859 сылтан баар буолбута. Ол фонда тэриллибит сыала диэн, маҥнай, иһэр-аһыыр, тиийиммэт-түгэммэт суруйааччыларга көмө оҥоруу диэн этэ. Испэт, чөл өйдөөх, баай суруйааччылар взнос төлөөннөр, көмөҕө диэн үп хомуллара. Түмсүү диэн сүрүн суолтата – бэйэ-бэйэҕэ көмөлөсүһүү, айар дьон дурдалаах-хаххалаах буолалларын ситиһии. Онно ким баҕалаах киирэр, туораттан күһэйэн, үүрэн-үтүрүйэн киллэрбэттэр. Уопсайынан, суруйааччылар диэн көннөрү дьонтон уратылаахтар. Ол түмсэллэригэр-түмсүбэттэригэр судаарыстыба орооһоро наадата суох курдук. Судаарыстыба көрө-истэ сатыыр дьоно элбэх, ону кыайбакка сылдьан, эҥин бырайыактары саҕалыыра өйдөммөт.

ССРС суруйааччыларын сойууһа маҥнай тэриллибитигэр, суруйааччылар бэйэлэрэ биһиги дойдубутугар таҥара дьиэлэрэ судаарыстыбаттан туора тураллар, литература буоллаҕына, судаарыстыбаҕа сыһыарылынна дэһэллэрэ.

Барыларын үүрэн киллэрбиттэрэ диир сүөргү. Төттөрүтүн сойуустан кыйдыыр түгэннэрэ элбэх этэ. Ол судаарыстыба туһун туойбатах, туспа суоллаах-иистээх улуу суруйааччылары туораппыттара. Холобур, Ахматованы, Зощенконы уонна Пастернагы сойуустан устубуттара.

1991 сыллаахха ССРС суруйааччыларын сойууһа диэн суох буолбута. Ол кэми туоһулуур сорох-сорохторго «ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ» диэн суруктаах кыһыл киниискэ билигин да баар буолуохтаах. Хаһан эрэ академик статуһугар тэҥнэһэр балаһыанньалаах, биир кинигэни суруйбуттарын иһин гонорарынан сылы туоруур суруйааччылар сыччах кыһыл киниискэлэрин эрэ тутан хааллахтара ол.

 Сотору буолаат, кыахтаах түмсүү оннугар икки иннэ-кэннэ биллибэт түмсүү баар буолбута – биирэ Москубаҕа Комсомольскай проспекка хонтуоралаах Россия суруйааччыларын сойууһа, биирэ российскай суруйааччылар сойуустара. Араастаһыылара диэн аатыгар эрэ курдук. «Союз писателей России» уонна «Союз российских писателей».

Били  Комсомольскай проспекка хонтуоралаахтар сийиэстээһин бөҕө, кинилэр эрэ баалларын курдук. Бэрэссэдээтэллэрэ бэрдэ бэрт буоллаҕа. Дьиктитэ диэн, биир бэрэссэдээтэли кытта сэргэ 24 сопредседатель диэн баар. Суруйааччы аймах күнүүһүтүнэн, ордугургаһынан аатырар буолан, бары тойон буоллуннар диэбит курдук дьаһаныы эбитэ дуу?

Чэ, хайдах да буолбутун иннигэр, барыларын биир гына сатаары гыннахтара. Аны туран, Евтушенко бары билинэр этическэй кодексаны айан таһаарыахха диэбит. Онно маннык дьикти пууну киллэртэрээри гынар: «Право исключать любых ее членов, допускающих националистические или политические оскорбления своих коллег в печати или в публичных выступлениях».

Оннук биир ньыгыл кэккэҕэ киирбит тиийиммэт-түгэммэт суруйааччыларга көмөлөһүөх муҥнара дуу? Ким бу сойууһу үбүлүүр? Тугу эмиэ таайа оонньоон, поэт Евгений Евтушенко онно хардарар эбээт: «Новый единый Союз писателей России – уверен – получит поддержку нашего правительства, если при каждом государственном университете в стране будет введена бюджетная должность «Писатель при университете» на уровне профессорской зарплаты». Судаарыстыбаттан сэмсэ хамнастанар суруйааччы тугу суруйан туругурара сэрэйиллэр. Профессордарбыт нэһиилэ үрдүү сатыыр хамнастарыттан аны суруйааччыларга бэристэхтэринэ, туһааннаах дьоҥҥо охсуулаах буолуон сөп.

Трибун суруйааччылар аһыыр-таҥнар кыахтаныыһылар. Биир ньыгыл кэккэнэн дьону-норуоту Арассыыйа эбэ хотун модун, кыахтаах, баай диэн санааҕа иитэргэ турунууһулар.

Дьэ, үйэҕэ биирдэ сүрэх сөбүлүүрүнэн, суобас көҥүллүүрүнэн суруйарга үөрэнэн испит бэйэбит эмиэ үөһээҥҥилэр үөйэллэрин үйэтитэргэ тиийииһибит.

ЧЭГДЭ

27 декабря, 2013 Главные новости

Добавить комментарий

*