Биир халыып быыбар ис биэтэһэ

8 сентября, 2014 в 5:15
Крест на Вилюе

Бэлиитикэ буолан баран биэтэстээх, бэрт элбэх бэтиэхэлээх.

Бэлэмнээх дьон бу хаалбыт быыбар иннинээҕи аҕыйах хонукка хара куоһурдарын хостууллар, бииргэ киирсэр дьоннорун хоруотууллар. Биһиги да улууспутугар ол көстүтэлээн эрэр. Атын хандьыдаат мэтириэтин хайыта тыытыыттан саҕалаан икки хандьыдаакка тэҥҥэ үлэлээн сэмсэ харчыланыыга тиийэ.
Дьон сылайда, сылын аайы хатыланар халыыптан, хал буолбут хандьыдааттартан, ол дьон туһугар күһэллэн үлэлиир бүтүн систиэмэттэн.
Онтон куотар кыах суох. Баары баарынан ылынаргар эрэ тиийэҕин. Биһиги улууспутугар субу билигин буола турар хартыыҥканы ханна да тиийэн сыбаатахха, сөп түбэһэ охсуо. Дьонун сирэйин омооно, аата-суола эрэ уларыйыа.

Быыбар соболоҥо — үс аҥаар тыһыынча солкуобай

Быыбар хампаанньата саҕаланаатын кытары инньэ сыл аҥаарын быһа кэриэтэ хамнас диэни көрбөтөх үлэһиттэргэ харчыларын борокуруорунан да модьуйтаран төлөттөрүөх буолбуттара таах хаалбатах – үс аҥаардыы тыһыынча абаансаны дук гыммыттар. Ол харчылара былыр сиэнэн, быыбар күн тэриллиилээх хаһаайыстыба үлэһиттэрэ этэр дьоннорун иһин хайаан да куоластаабатыннар?

Хамнас аахсалларын толуга – тук курдук былаас этэрин толоруу

Үлэһиттэри үтэйии, ыгыы-түүрүү үгэннээн турар. Оскуола сүүс бырыһыан булгуччу былаас этэр киһитигэр куоластыахтаах. Ол баҕас сокуон.
Баар-суох бастыҥ дьоммут, интеллигенциябыт итинник тутулукка киирдэ. Кинилэр хамнастарын муҥур ыраахтааҕы модьуйан, «ыам ыйынааҕы» ыйаахтарынан ыган туран үрдэттэрбитэ. Ол хамнаһы аахсалларын толуга – тук курдук былаас этэрин толоруу буолан тахсар.
Итинник тостубут, тук курдук толоругас дьонунан такайыллан тахсыбыт кэнчээри ыччаппыт кэлтэгэй өйдөөх буоларыгар тиийэр.

Үлэлээн аахсар хамнаспыт тоҕо хос толуктаныахтааҕый?

Хамнастаах буолла да, хамначчыт психологияланыахтаах дэтиэхтии быһыы-майгы олохсуйан эрэр курдук.
Кур иэскэ, кирэдьиит үөһэ кирэдьииккэ киирбит дьон үлэлэриттэн үүрүллүөхтэрин, күн сарсын сиир килиэбэ суох буолуохтарын баҕарбаттара сокуон. Онон туһанан, эппиттэрин толортороору, талбыттарынан такайаары хаайаллар.
Оттон үлэлээн, сыраны бараан хамнас аахсар буолуохтаах этибит. Онтубут тоҕо да хос толуктаныахтааҕый?
Чэ, хамнастаах хаарчахтаннын, үлэлээх үүрбэ дьылҕаланнын даҕаны. Үйэлэрин тухары үлэлээн биир ыйдааҕы аһыыр астарын да толуйбат биэнсийэни ылар сааһырбыт дьоммутун кытары кыһарыйаллар эбээт.

Баара эрэ биир быыбардыыр бырааптаахпыт этэ…

Ол гынан баран, эрэли саҕар түгэн үгүс. Сыччах биир быыбар хампаанньата ити үөһэ ааттаммыт хобдох көстүүлэр ойоҕос содулланыыларын көрдөрдө.
Ойоҕос, ол эбэтэр төттөрү, таҥнары эппиэги биэрдэ.
Эн улуус да дьаһалтатыгар үлэлээ, быыбар күн быыс кэннигэр ууруна аттыгар турдаххына, ким да эйигин уоран көрбөт. Эн тус санааҕын, ис өйгүн, дьиҥ бэйэҕин ким да эрэбиисийэлээбэт. Бэйэҥ эрэ билэҕин – кимиэхэ куоластыыргын, кими ордороргун, кимиэхэ санааҥ охторун.
Оннооҕор биир ньыгыллары салайсар дьоннор кэтэх кэпсэллэрин, ис санааларын этитэлээн эрэллэр. Бу көстөн турар балыырдаах дьыалаҕа кыттыгастаахтарыттан тус бэйэлэрэ сааталларын, күһэллэн итинник буолалларын эрдэттэн этэн «ыраастаналлар». Киин сиргэ дьон аһаҕастык биир соҥнонор линияны утаран эрэллэрин иһин, биһигини, нэһилиэктэри, күүскэ ыган эрэллэр дэһэллэр.
Ол хайа эрэ дьон эрдэттэн хамнас иһин атын хандьыдаакка кыттыспыттарыттан билигин кэлэн куттанан, ылбат-биэрбэт ыккардынан үлэлээтэх буолбуттарын аанньа, дьон номнуо билбит – ким кимин, туох туһугар туруулаһарын, кинилэргэ ким чугаһын…
Саната түһэр буоллахха, биир эрэ бэйэ баарын биллэрэр быраабы хааллардылар. Быыбардыыр быраабы. Конституциябыт уоннааҕы пууннара дьиҥ-чахчы үлэлииллэр дииргэ кэрэгэй. Ол тиһэх бырааппытын туһанан хаалбакка (ким билэр, күн сарсын быыбар диэн тугун да умуннарыахтара), өйбүтүн-сүрэхпитин умулуннаран, баара эрэ биир квадратикка бэлиэни атын дьон этиитинэн туруоруох муҥмут эбитэ дуу?..

Иккиттэн биирин

Сунтаар улууһугар сыһыаннаан чопчулуур буоллахха, быйылгы быыбар таах да биир халыыптан халытар түгэннэрдээх, бэрт дьикти өрүттэрдээх.
Ил Дархаҥҥа да, Ил Түмэҥҥэ да турар хандьыдааттар иккиттэн биири таларга суол тэлэр курдуктар. Эдэри дуу, саастааҕы дуу, эргэни дуу, саҥаны дуу диэҥҥэ күһэйэр. Эбиитин биир ньыгылы дуу, атыны дуу диэн эмиэ уустук талыыга тиэрдэр.
Иккиттэн биирин талыахтаахпыт…
Ол быыһыгар күлүүлээх курдук өрүттэр көстүтэлииллэр. Дьон бэйэ ыккардытыгар кэпсэтиигэ арааһы ыатарар. ЗОЖ дуу, атын дуу диэн ыйытыгы туруорар эҥин. Оттон сорох-сорохтор Ил Дархан уонна Ил Түмэн быыбарын булкуйан ылаллар. Березин уонна Березкин диэн бутуйааччы үгүс. Биир солоҕо иккиэн дураһыйаллара буоллар, улаханнык мунаарыа эбиттэр.

Быыбар эрэ быылы өрүкүтэр

Аҕытаассыйаланар ньымалара да араас-араас. Биир баара-суоҕа биллибэт, “ыйааһыннаах» дьоҥҥо ыйаан кэбиһэн баран, хаардыы хаамарыгар бүк эрэнэн бүгэр. Хайа эрэ хандьыдаат хорохоотторо хайа эрэ нэһилиэккэ тиийбиттэрэ – кулууп аана ыаҕас саҕа күлүүстэнэн көрсөр. Баһылык балыыҥкалыыр эрэ.
Бииргэ дьон бэйэтинэн кэлэн эн тускар сүүрэбин диэн тылланар, биитэр ким да этиитэ суох дьону тылыгар киллэрэр. Биир дьоно бу киһи кыайбатаҕына иэдээн, суолбут оҥоһуллуо, оскуолабыт тутуллуо суоҕа диэн куттаабыта буолан баран, бэйэ ыккардыгар олох атыны туойар.
Хаһыат-хаһыат утарыта ис хоһоонноох харчы соболоҥноох матырыйаалларынан килэйдэ. Тугу эмэ ыһыгыннарбыт киһи диэн бу былдьаһыктаах быыһык кэми баттаһа хас хандьыдаат ыстаабын ааҕа кэрийээччи да үксээтэ.
Ити кэмҥэ иккиттэн биирин быһаарар бэлиэни туруорар бюллетень кумааҕыларбыт ахсааннара ааҕыллан, бэлииссийэ арыаллаах нэһилиэктэринэн айаннаатылар.

Ким кимэ, иһэ-таһа арыллар аҕыйах хонукка өссө тугу билэн-көрөн соһуйабыт, сонньурабыт?
Быыбар эрэ быылы өрүкүтэр, хоһоҕу хостотор, утарыта туруорар. Арыт-ардыгар киһини уларытар. Бэйэтэ туһугар олох сокуолата буоллаҕа.
Эмиэ даҕаны таһа эрэ биир халыып. Ис биэтэһигэр араас иҥнэн сылдьарын барытын тиэрэ тутар наадалааҕа эбитэ дуу, суоҕа дуу?

ВРЕЗКА

Агитатор кэпсиир

Биэнсийэҕэ эбинээри

Биир ыалга киирэн кэлбиппит – кырдьаҕас эмээхсин олорор. Бэйэбит хандьыдааппыт туһунан кэпсээн барбыппытыгар, эмээхсиммит тута билиннэ. Атын хандьыдаат туһатыгар сүүрэ сылдьар эбит. Ол эн тоҕо онно сүүрдүҥ, харчы төлүүр буолан ини, төһөнү төлүүр диибин. Онуоха: «Миэхэ испииһэктэ оҥор дииллэр. Ол хандьыдаакка ким куоластыаҕын, төлөпүөннэрин эҥин барытын суруйан туран. Оччоҕо миэхэ харчы төлүүллэр. Билигин миигин ким да истибэт, кырдьаҕас киһибин. Суруйан кэбис икки киһи диэн баран үүрэн ыыталлар», — диир. Мин кинини олоҕуҥ тухары үлэҕин үлэлээҥҥин, биэнсийэҕэ тахсан сынньаныахтаах эрэ буоллаҕыҥ дии, туох да бэлиитикэтигэр орооспоккоҕун, биэнсийэҥ кыра буолан мөхсөҕүн диибин. Эн кыһалҕаҕын туһананнар, эйигин ол сүүрдэ сылдьаллар диибин. Баабыска эрэйдээх хараҕыттан уу баста ээ. Дьокутаат диэн эйигин сүүрдэрин оннугар, эн биэнсийэҥ үрдүүрүн туһугар үлэлиэхтээх диибин. Кыыһым кирэдьииттээх, бэйэм биэнсийэм кып-кыра, онно иитиллэн олоробут диир.

«Быыбартан сылайдым»

“Күн аайы мунньах да мунньах. Бу киһиэхэ булгуччу куоластыыгыт диэн ыгаллар. Мунньахтан сылайдым, олох сорбутун сордоотулар», — биир эдэр учуутал дьахтар кыйаханар ахан. Олох айакка диир. Быыбартан сылайдым диэн эрэ аһаҕастык этэр. Түмүгэр син билиннэ – ис санаатынан биһиги диэки эбит.

“Хайа эрэ хандьыдаакка куоластаабатаххытына хамнаһа суох хаалыаххыт!»

Атыыһыт кыыс: «Бары биир киһи курдук хайаан да ол хандьыдаакка куоластыахтаахпыт. Биир ситим маҕаһыын үлэһиттэрэ буоллахпыт. Оччоҕуна биирдэ эрэ хамнаскытын ылыаххыт диэн илии баттата-баттата испииһэк оҥороллор».
Ити аата тугуй? Бу атыыһыт биирдэ бэриллибит олоҕуттан күнүн-дьылын бараан туран, хас күн аайы кинилэргэ үлэлиир. Доруобуйатын толук ууран туран. Ыйы быһа үлэлиир. Ол кэннэ өссө хамнаһын биэримээри куттууллар уонна террордууллар!
Ханнык үйэҕэ олоробутуй бу аата? Туох баттабылай-атаҕастабылай?
Конституция диэн төрүт сокуоммутугар, хайа ыстатыйатыгар суруллубутай, киһи бэйэтин санаатын көҥүллүк этэрин ким эрэ күөмчүлүөхтээх диэн? Ханнык оннук сокуон баарый?
Киһи үлэлээн ылбыт хамнаһын бэйэтэ бас билиэхтээх. Ким да туораттан ирдэбил туруоруо суохтаах – ылар-ылбат диэн орооһуо суохтаах.

Харытыттан хаптардаҕына, хандьыдаата халбарыс гыныа

Оттон быйылгы быыбар чиэһинэй буолуо диэн ким мэктиэлээтэ этэй?.. Былаас икки сирэйдээҕэ аҥаардас итинтэн да өтө көстөр дии санаабаккыт дуо?
Хамнаһы кэмигэр биэрбэт тэрилтэ салайааччыларга билигин холуобунай буруйга тардыллаллар. Оннук сокуон тахсыбыта. Ити КЭМИГЭР БИЭРБЭТЭХТЭРИНЭ. Оттон быыбарынан сирэйдэнэн букатын биэрбэт түгэннэригэр хас да бүк буруйу оҥороллор дии.
Бу иннинэ муода буолбута – буруйу барытын Москубаҕа Путиҥҥа түһэрии. Путин төһө да аанньал буолбатаҕын иһин, кини дьаһалларын саламта аллараа эшелоннара ханалыталлар, ханна эрэ халыталлар. Онтуларын иһин эппиэти сүгүөхтээхтэр!
Киин куоракка туттунар буолан эрэллэр. Онно туттубатах ньымаларын улуустарга туһаналлар, тыа сирин дьонун хабахха тыыннараары тииһэллэр.
Бэйи, тохтооҥ, Сунтаар төһө да Дьокуускайтан тэйиччи сыттар, дьоно-сэргэтэ тус санаалаах, достоинстволаах. Оннооҕор буолуох иэмэ-дьаама биллибэт кэмнэргэ сахалыы бодотун, санаатын сүтэриминэ баччааҥҥа диэри кэллэҕэ.
Эҥин Москуба пиарщиктара хас регион аайы быыбартан быыбарга хатайданан туттар биир халыып ньымалара манна кэлэн сөп түбэһиминэ, хаарыан харчыларыттан малыйыахтарын син. Саха санаата атын.
Саха ис санаалаах. Булгуруйбат, кыра аайы уларыйа оонньообот, ымыттыбат кимий? Саха. Этэргэ дылы, саха ньоҕой, өһөс. Өрөлөһүү кини хааныгар баар. Ол иһин ити харчы хамнатар оонньууларыгар кини киирэн биэрбэт.
Сороҕор былаас иһигэр эргийсэр, ол ииттэн эрэ тахсыбатарбын ханнык диэн санааттан ууга-уокка киирэр дьону аһына саныыгын. Сокуон аата сокуон. Быыбар туһугар ким эрэ эттэ диэн тугу эмэни гынан харытыттан хаптардаҕына, хандьыдаата халбарыс гыныа. Эппиэтэ киниэхэ тус бэйэтигэр буолуо. Сэтин-сэмэтин туһунан этэ да барыллыбат…
Дьиҥинэн, үөрэнэн хаалан кыһаллыбат түгэннэрбит федеральнай сокуону кэһиигэ киирсэллэр ээ. Подкуп, шантаж уо.д.а. Быыбарга аналлаах үгүс элбэх пууннардаах сокуон түһүмэҕэ баарын туһунан санатар оруннаах курдук.

Венера ПЕТРОВА.

8 сентября, 2014 Главные новости Политика

Добавить комментарий

*