Биир халыып быыбар ис биэтэһэ

5 сентября, 2014 в 1:37
Киирэр аартык

Бэлиитикэ буолан баран биэтэстээх, бэрт элбэх бэтиэхэлээх.

Бэлэмнээх дьон бу хаалбыт быыбар иннинээҕи аҕыйах хонукка хара куоһурдарын хостууллар, бииргэ киирсэр дьоннорун хоруотууллар. Биһиги да улууспутугар ол көстүтэлээн эрэр. Атын хандьыдаат мэтириэтин хайыта тыытыыттан саҕалаан икки хандьыдаакка тэҥҥэ үлэлээн сэмсэ харчыланыыга тиийэ.

Ити төрдө харчыга. Харчынан мэҥиэлээн наймыласпыт дьонноро сүгүн да үлэлээбэттэр. Аатыгар эрэ араатардааччы, солуобатыгар эрэ сүөдэҥнээччи үгүс. Биир быыбарга биир баартыйа киһитин туһугар быһа чоргуйан баран, бу сырыыга кэлэн букатын атын хамаанда чилиэнин арбаан дьону бутуйаллар. Ол дьонтон куота көтөөччү үгүс. Тиһэҕэр, Ил Дархан буоларга сыананы кэрэйбэт, хайаан да буолуохтаах дэнэр киһилэрин туһугар ким эрэ эппитин-тыыммытын кэнниттэн ытыс таһынан абыраабат буоллулар.

Дьон сылайда, сылын аайы хатыланар халыыптан, хал буолбут хандьыдааттартан, ол дьон туһугар күһэллэн үлэлиир бүтүн систиэмэттэн. Ол систиэмэ, саатар арааһыгар, туттар ньымаларын уларыта түһүө эбит. Биир халыып быыбардар биир өй хаһан эрэ айан таһаарбытын курдук ньымаларын эрэ хатайдыыллар. Ол сылын аайы хатыланар буолан, син чочуллан, ханан эрэ эбиллэн, тупсарыллан, букатын классика дэнэригэр тиийдэ.

Хал буолла барыта, хал буолла. Ол гынан баран, онтон куотар кыах суох. Баары баарынан ылынаргар эрэ тиийэҕин. Биһиги улууспутугар субу билигин буола турар хартыыҥканы ханна да тиийэн сыбаатахха, сөп түбэһэ охсуо. Дьонун сирэйин омооно, аата-суола эрэ уларыйыа.

Эргиччи иэстээхпит, тулабытыттан тутулуктаахпыт

Маҕаһыынтан аһаан-таҥнан олорор дьон кинилэртэн тутулуктаахтык сананарга дылыбыт. Ол аһы-таҥаһы кинилэр оҥорон таһааралларыныы. Босхо биэрэр буоллахтарай, харчыбыт сыыһын онно илдьэн кутарбыт кэннэ. Туох буолуой, бэйэ дьонугар соххор солкуобайбытын кутарбыт ордук, ханна эрэ таска утаарардааҕар.
Ол дьоммут богуоданы оҥорсордуу, бэйэлэрин үлэһиттэрин хайаан да биһиги этэр дьоммутугар куоластыахтааххыт диэн, бэл, баппыыска ылаллар үһү. Атыыһыттаан айаҕын ииттээччи илии баттыырыгар тиийэр. Кини тутулуктаах. Коммерческай тэрилтэ баҕас систиэмэттэн тутулуга суох буолуо эбит. Суох, биһиэттэрэ былаастаахтарга бас бэринэллэр. Көннөрү киһини тоһутумуналар ол кэннэ.

Эргиччи тутулуктаах буолан тахсабыт. Үлэлиирбит, ол үлэбит иһин хамнас оҕотун аахсарбыт эрэ иһин биһиги былааска өтөр төлөммөт, төннөрүллүбэт иэскэ киирбит бадахтаахпыт.

Быыбар соболоҥо — үс аҥаар тыһыынча солкуобай

Быыбар хампаанньата саҕаланаатын кытары инньэ сыл аҥаарын быһа кэриэтэ хамнас диэни көрбөтөх үлэһиттэргэ харчыларын борокуруорунан да модьуйтаран төлөттөрүөх буолбуттара таах хаалбатах – үс аҥаардыы тыһыынча абаансаны дук гыммыттар. Ол харчылара былыр сиэнэн, быыбар күн тэриллиилээх хаһаайыстыба үлэһиттэрэ этэр дьоннорун иһин хайаан да куоластаабатыннар?

Хамнас аахсалларын толуга – тук курдук былаас этэрин толоруу

Үлэһиттэри үтэйии, ыгыы-түүрүү үгэннээн турар. Оскуола сүүс бырыһыан булгуччу былаас этэр киһитигэр куоластыахтаах. Ол баҕас сокуон.
Баар-суох бастыҥ дьоммут, интеллигенциябыт итинник тутулукка киирдэ. Кинилэр хамнастарын муҥур ыраахтааҕы модьуйан, «ыам ыйынааҕы» ыйаахтарынан ыган туран үрдэттэрбитэ. Ол хамнаһы аахсалларын толуга – тук курдук былаас этэрин толоруу буолан тахсар.
Итинник тостубут, тук курдук толоругас дьонунан такайыллан тахсыбыт кэнчээри ыччаппыт кэлтэгэй өйдөөх буоларыгар тиийэр.

Үлэлээн аахсар хамнаспыт тоҕо хос толуктаныахтааҕый?

Хамнастаах буолла да, хамначчыт психологияланыахтаах дэтиэхтии быһыы-майгы олохсуйан эрэр курдук.
Кур иэскэ, кирэдьиит үөһэ кирэдьииккэ киирбит дьон үлэлэриттэн үүрүллүөхтэрин, күн сарсын сиир килиэбэ суох буолуохтарын баҕарбаттара сокуон. Онон туһанан, эппиттэрин толортороору, талбыттарынан такайаары хаайаллар.
Оттон үлэлээн, сыраны бараан хамнас аахсар буолуохтаах этибит. Онтубут тоҕо да хос толуктаныахтааҕый?
Чэ, хамнастаах хаарчахтаннын, үлэлээх үүрбэ дьылҕаланнын даҕаны. Үйэлэрин тухары үлэлээн биир ыйдааҕы аһыыр астарын да толуйбат биэнсийэни ылар сааһырбыт дьоммутун кытары кыһарыйаллар эбээт.

Баара эрэ биир быыбардыыр бырааптаахпыт этэ…

Ол гынан баран, эрэли саҕар түгэн үгүс. Сыччах биир быыбар хампаанньата ити үөһэ ааттаммыт хобдох көстүүлэр ойоҕос содулланыыларын көрдөрдө.
Ойоҕос, ол эбэтэр төттөрү, таҥнары эппиэги биэрдэ.
Эн улуус да дьаһалтатыгар үлэлээ, быыбар күн быыс кэннигэр ууруна аттыгар турдаххына, ким да эйигин уоран көрбөт. Эн тус санааҕын, ис өйгүн, дьиҥ бэйэҕин ким да эрэбиисийэлээбэт. Бэйэҥ эрэ билэҕин – кимиэхэ куоластыыргын, кими ордороргун, кимиэхэ санааҥ охторун.
Оннооҕор биир ньыгыллары салайсар дьоннор кэтэх кэпсэллэрин, ис санааларын этитэлээн эрэллэр. Бу көстөн турар балыырдаах дьыалаҕа кыттыгастаахтарыттан тус бэйэлэрэ сааталларын, күһэллэн итинник буолалларын эрдэттэн этэн «ыраастаналлар». Киин сиргэ дьон аһаҕастык биир соҥнонор линияны утаран эрэллэрин иһин, биһигини, нэһилиэктэри, күүскэ ыган эрэллэр дэһэллэр.

Ол хайа эрэ дьон эрдэттэн хамнас иһин атын хандьыдаакка кыттыспыттарыттан билигин кэлэн куттанан, ылбат-биэрбэт ыккардынан үлэлээтэх буолбуттарын аанньа, дьон номнуо билбит – ким кимин, туох туһугар туруулаһарын, кинилэргэ ким чугаһын…

Саната түһэр буоллахха, биир эрэ бэйэ баарын биллэрэр быраабы хааллардылар. Быыбардыыр быраабы. Конституциябыт уоннааҕы пууннара дьиҥ-чахчы үлэлииллэр дииргэ кэрэгэй. Ол тиһэх бырааппытын туһанан хаалбакка (ким билэр, күн сарсын быыбар диэн тугун да умуннарыахтара), өйбүтүн-сүрэхпитин умулуннаран, баара эрэ биир квадратикка бэлиэни атын дьон этиитинэн туруоруох муҥмут эбитэ дуу?..

Иккиттэн биирин

Сунтаар улууһугар сыһыаннаан чопчулуур буоллахха, быйылгы быыбар таах да биир халыыптан халытар түгэннэрдээх, бэрт дьикти өрүттэрдээх.
Ил Дархаҥҥа да, Ил Түмэҥҥэ да турар хандьыдааттар иккиттэн биири таларга суол тэлэр курдуктар. Эдэри дуу, саастааҕы дуу, эргэни дуу, саҥаны дуу диэҥҥэ күһэйэр. Эбиитин биир ньыгылы дуу, атыны дуу диэн эмиэ уустук талыыга тиэрдэр.
Иккиттэн биирин талыахтаахпыт…
Ол быыһыгар күлүүлээх курдук өрүттэр көстүтэлииллэр. Дьон бэйэ ыккардытыгар кэпсэтиигэ арааһы ыатарар. ЗОЖ дуу, атын дуу диэн ыйытыгы туруорар эҥин. Оттон сорох-сорохтор Ил Дархан уонна Ил Түмэн быыбарын булкуйан ылаллар. Березин уонна Березкин диэн бутуйааччы үгүс. Биир солоҕо иккиэн дураһыйаллара буоллар, улаханнык мунаарыа эбиттэр.

Венера ПЕТРОВА. (Салгыыта бэчээттэниэ)

Бэлиитикэ буолан баран биэтэстээх, бэрт элбэх бэтиэхэлээх.

5 сентября, 2014 Главные новости

Добавить комментарий

*