Биэдэрэ

30 января, 2015 в 15:27
images

Ватсабынан аташкаан дуома бииртэн биир суоһарар сонуну ыыт да ыыт. Онон кини саатыыр дуу, миигин үтэн-анньан көрөр дуу?

Сарсыардааҥҥы сонуна – кириминээл. Түүн устата хайаан да ким эрэ эчэйбит, элэйбит, халаммыт, хааннаммыт буолан иһэр. Күнүс да күттүөннээҕи ыытан көнньүөрдүбэт. Наар куһаҕаны хомуйар диэххэ айылаах. Кимнээх эрэ киниэхэ тиһэн ыыталлара оччото буолуо. Тоҕо диэтэххэ, ордук туустаах сонуннара хатыланаллар. Мин «кэпсээлэртэн» булуммут ватсабынан билсиилээҕим эмиэ оннук сонун кэһиилээх буолар. Дьиктитэ диэн, кини кимин билбит суох, ааттыын Аноним диэн буоллаҕа. Мин да хардатын туох эмэ куһаҕаны туулаан буллахпына күндүлээччибин. Онтубун киһим хас киһиэхэ хатылыырын ким билиэ баарай. Дьон солото-билэтэ бөҕө. Хас оннук аноним дук гыннаҕын аайы, били сэбим түүннэри-күнүстэри иһиирэн утутуо суох курдук.

Оттон анонимнайа суох атаһым бэйэтэ ыытар сонунун бэйэтэ итэҕэйэн, түүннэри кэриимниирин кытары тохтоппут.
— Арыгылаан баран мэнээктиир идэбин бырахтым. Кэм олорон эриэх киһи быстахха былдьаныам.

Бу иннинэ кини биир нуучча эмээхсинин даачатыгар олорбута. Сайыны быһа киниэхэ хамначчыттаабыта. Босхо олордор аата соҕотох эмээхсин туһана сатыыр буоллаҕа. Ону биһиги киһибит ыараан, хортуоппуйга да уу кутарын улахан сах гынан, сайыны быһа ытаммыта.

Соҕотохпун диэн суланар аата, эмээхсин хас өрөбүл аайы тиэстэрин сөбүлээминэ суланыы бөҕөтө.
— Хас хардыыбын хонтуруоллаары гынар. Биир да дьахтары чугаһаппат.

— Босхо олорор аата тулуйар буоллаҕыҥ.

Сайыны быһа тулуйбута. Өрөбүл буолла кини «вне доступа». ¥лэтин кэннэ эмээхсин куораттааҕы дьиэтигэр аараан ааһар. Ол аата кини баарын биллэрэр. Көстөн барбытын да кэннэ хаһаайката сололообот. Төлөпүөнүнэн хонтуруол диэн эмиэ баар.

— Я ходила на рынок сегодня, — киһим бэйэтин тоҕо эрэ мэлдьи дьахтар курдук этинэр.

Нууччалыы сатаан саҥарбата мэһэйдээминэ нууччаларга дьукаах олордоҕо. Ол кураанах даачаны маныыбын диэн сай устата киһибит онно-манна бары тиийтэлии сыспыта ээ. Аттыгар кэм да хаачыктар таас дьиэ туталлар этэ. Итирэн баран ол дьоҥҥо тиийэн, чохчойо-чохчойо хаһыытаан, түүҥҥү чуумпуну үрэйэрэ суох, сөтүөлүү барабын диэн Сэргэлээх даачаларын ситимниир аата суох уулуссалар быыстарыгар мунара суох.

Биирдэ эмээхсиниттэн төлө көтөн атын сиргэ хонон баран дьиэтигэр кэлбитэ – күүлэ түннүгэ алдьанан тоһуйбут.

— Халаабыттар! Хаачыктар! Өһөөн, — дэтэлээбитэ да, дуоннаах сүппэтэх буолан айдааны таһаарбатаҕа.
Баара эрэ бу иннинэ куорат дьиэтин олбуорун айаҕар итирэн охто сытар эдэр кыыһы өрө тардан аҕалан, сууйан-сотон баран туттубута, ол киэһэтээҕи дьэргэстэй ыһыаҕын хатылатаары кэлбитэ – дьиэ хатыылаах. Түннүгү көҥү көтөн иһирдьэ киирбит да, киһи туһанара суоҕун иһин, халтай сырыы буолла диэн ол кыыһа сиргэ силлээбит сурахтааҕа.

Сайылаан, эмээхсин туһатыгар син элбэҕи гынан баран, биир үтүө күн эмээхсинтэн күрээбит.

— Һуу, бу абыраннахпын көр. Эчи, үчүгэйин көҥүл сылдьар. Турарыҥ-олороруҥ көҥүл.

Дьахтардыыра, дьэ, киирэр ини. Хас охто сытар кыыһы кыҥастаһа сатыы сылдьыай. Таах да босхоҕо эрэ аллаах харчыга харам дьахтар аймаҕы сээм диэ суоҕа.

Сонуммутун ол аайы ватсаба суох хардарыта тэбэһэ олордохпутуна, уол төлөпүөнэ төлө барда. Учуутал курдук «хорошо поставленным голосом на чисто русском языке» саҥа бу турар. Түмүгэр эмээхсин:
— Я к тебе приглядывалась, а ты… Ты плюнул в мою душу! – диэтэ.
— Я? Когда плюнула? Я не… — киһим нууччалыы сатаан баран харан хаалла.
Кэлин:
— Ити курдук күҥҥэ хаста эмэ эрийэр. Айыкка да айыкка! Сайын бэлэмнээбит кэнсиэрбэлэрбититтэн аҥаарын ыл диирэ суох, өлбүт эрин таҥаһын биэрэ сатыыра суох. Дьахталлары барытын үөҕэр, шалавалар диир. Эйигин эмиэ…
— Акаары, бэйэҕэр санана сылдьыбыта буолуо.
— Баҕар, буолуо. Ол мин сэбим да диэн. Арба, подругатын кытары билиһэннэрэ сатаабыта.
— Эмиэ эмээхсини дуо?
— Оннук буолуо, улахан оҕолордоох эҥин үһү.
— Сөпкө күрээбиккин.
— Эн курдук дьүөгэлээх буолан, атахха биллэрдэҕим. Эйигиттэн киһи үөрэнэрэ үгүс.
— Бүгүн манна, сарсын онно диэ. Тыал курдук.
— Тыалырба диэн мин эйигин сөпкө да ааттаабыппын.
— Оннук быһыылаах. Эмээхсиҥҥин хара испииһэккэ киллэрэн кэбис ээ.
— Чахчы даҕаны! Бу дьахтар өйүн көр.

Сорох улаханы үлэлиирбэр мэһэйдииллэр диэн үгүстэри оннук испииһэккэ киллэрэн баран, күн бүгүнүгэр диэри онтон кыайан таһаарбакка төлөпүөннэй блокадаҕа сылдьар.

Орулуур отута буолбут уол даачаҕа соҕотоҕун олороруттан саллан, ыалбыт ыттарын уларса сатаабытын, ол дьон көҥөнөн биэрбэтэхтэрэ. Бүтэр уһугар ыттарын идэһэ гыммыттара дии.

— Тыалырба, уонна туох сонуннааххын?

Устар сайыны быһа мин үлэттэн ордубакка кинини кытта кэпсэтэрдээҕэр буолуох, эрбин кытары эйэргэспэккэ эйэбит ыһылла сыспыттааҕа этэ. Дьиэҕэ хонор хоноһо курдугум. Ол үлүгэргэ араас акаарылар киһини тарбаан эҥиҥҥэ тиэрдэ сыстылар этэ дуу. Бэйэм ыксаан, тыҥаан сырыттахпына, бэлииссийэлэнэн эҥин. Бэйи, ол туһунан суруйдахпына сатаныыһы. Ол эрэ туһунан суруйаары киирии тылым быыһыгар муна, муннара сыстым дуу?

Таах да атаһым биһикки бу сайын биир иигэ эргийбэлээбиппит. Били быыбар айдааныгар. Кинини биир атаһын атаһа дьокутаакка хандьыдаат буол диэн өйүн ытыйан кэбиспит. Мин этэ сатаан:
— Эн баҕас онно эмиэ тоҕо кыттыстыҥ? Биир-биэс харчыта суох эрээригин?
Киһим харчыны ити дьыала тэбэн биэрээрэй диэн бэһис киһинэн бэһирбитэ буолаахтыа.
— Харчыта суох санаммат дьыалата.
— Буоллунууй, ол киһи хаайара бэрт ээ.
Кини саҕа киһи суох муҥукайа дуу?
— Бэһис киһинэн буола-буола, ол аата эн – техническэй хандьыдааккын.
— Тоҕо?
— Куоласкын атын баартыйаларга туран биэрбэтиҥ эрэ туһугар эйигин туһаналлар. Саатар, нууччалыы сатаан саҥарбаккын.
— Буоллунууй, сахалар талыахтара ини.

Ол тугун иһин талаллар? Даарам быыбар иннинэ быһа кэччэйэн сырдык көстүүм ылан тиирэ кэппитин иһин, уулусса кэриимиттэн ордубата сирэйгэ сурулла сылдьар ини. Хайа эрэ баартыйаҕа сыһынна да, киһи кимэ-туга уонна аахсыллыбата дуу? Ыты хаалтыстаан хамыһаар гына сатаабыкка дылы буолан.

Суох, киһим син биир кыттыспыта. Кэлин уһугар сууйууга да ыҥырбатах этилэр. Чэ, ол хааллын. Онон, кини биһикки биир айдааҥҥа сырыттахпыт дии. Ол иһин кытыардым ини.

Дьэ, ол ыксалга сылайан-элэйэн дьиэбин киэһэ эрэ буллум. Эрим ол саҕана тыаҕа оттуу сылдьара. Дьиэҕэ иккиэбит эрэ. Эркин нөҥүө биир көстүбэт күтүрдээх этим. Дьахтар диэн бааспарыгар сурулуннар да.
Арай, кэлбитим – хоһум ааныгар ыы-бычары кутуллубут бомуойа биэдэрэтэ миигин кэтэһэн ахан турар. Һуу, ортотугар улахан баҕайы халаачык уста сылдьар буола-буола. Биир бэйэм хоспор туһунан биэдэрэлээхпин. Онтубун хас сарсыарда аайы тоҕон, сууйан барааччыбын. Бу итиигэ толору отхуоттаах устуука көөнньөр буоллаҕа дии.
Оттон бу толору уулаах-хаардаах биэдэрэни – билбэт дьыалам. Ыалым дьахтар сэлээнниир киһитэ суох буолан, күнү быһа муспутун миэхэ үҥкүрүттэҕэ үһү. ¥чүгэйэ бэрт дии, ким эрэ күнү быһа үлэлээн кэлэн баран, хайа эрэ туора дьахтар уутун тоҕо сүүрүөхтээх үһү. Саастаах дуу, ыарытыйар дуу эбитэ буоллар, кирдиэхтэһэ барбакка, тоҕуо этим, баҕар. Ити киһи көрөрүгэр хоһуттан быкпат хотууска миигиттэн уон биэс сылынан дуу балыс ээ. Ырдьаччы ырбыт баҕайыны тыктым да көтө-көтө барар ини.

Биэдэрэни бэйэтин хоһун ааныгар уурдум. Чочумча буолан баран хоһум аанын аспытым – биэдэрэ мин диэки хааман кэлбит. Дьэ, онно дуо – сэттэ этээстээҕинэн сэрэттэҕим дии. Сахалыы-махалыы да буоллар. Саатар быһа быыбарынан иирэн, ньиэрбэм тыҥаан бөҕө сылдьар. Хата, үөхсэн тыыммын таһаардым. Бу диэн соччо өйдөөбөппүн – маатыра кэнниттэн сааныылаах эҥин быһыылааҕа.

Дьахтарым бырдаҥалаан кэлэн аан нөҥүө туох эрэ диэн ньаллырҕыы сатаата. Ол үлүгэртэн милииссийэни ыҥырыам диирин эрэ өйдөөн хааллым. Оччону истэн баран, биир билсэр айбакааппар эрийдим. Киһим саараама өйдөөбөт:
— Туох буолла? Туох биэдэрэтэ?
Маат-куут буолан баран, быыбар хампаанньатын салайар киһиэхэ үҥүстүм. Дьыала тэрийэр буоллулар диэн. Киһим:
— Аа? Туох биэдэрэтэ? Туох бомуойата? Мин Москубаҕа баарбын ээ.
Москубаҕын кытта сырыттаҕыҥ дии диэн баран, биллэр суруналыыска этинним.
— Биэдэрэ туһунан тиэмэ тэбэн биэрэбин. Биитэр сюжет гынаҕын дуу?
Дьахтар тохтоло суох хара пиарга хардарарын быыһыгар хайа эрэ биэдэрэ туһунан суруйа сүүрүө дуо. Таах да кини тугу да кэбис диэ суох курдук, айдаан эрэ буоллун. Онтон ас таһааран сэмсэ харчыланар аата.
— Прикол дии, баара эрэ биэдэрэ туһуттан аҕыс айдаан аллан таҕыста диэн.
Дьахтарым ыгылла-ыгылла күлэр эрэ. Кини суруйуутун дьоруойа буолан дьоллонорум ыраах быһыылаах – ити быракааспар аккаас.
Ол ыккардыгар икки полисмен баар буолан хаалла.
— Туох айдаана буолла? Тоҕо биэдэрэни тохпоккун? – диэн мин үрдүбэр биирдэһэ түстэҕэ үһү.
Иккиһэ анараа дьахтары батыһан хос иһигэр дьылыс гыммыта. Дьахтар урут милииссийэҕэ үлэлээбит сурахтааҕа. Эрим көссүүлээх эҥин диэбитин өйдөөн кэллим. Бэркэ мчиээрдэһэллэр этэ.
Оттон миигин доппуруостаан бөҕө. Биир эдэр ППС уол.
— Ким да этиспэтэҕэ.
— Буоллун. Быһаарыыга илиигин баттаа.
Ону баттаппакка эрэ бу уол араҕыа суох. Дьахтар баар буолан хаалла.
— Уой-даа, атын баҕайы дии. Тоҕо үөхпэккин?
— Сааппакка саахтаах биэдэрэҕин бэлииссийэлэргэ өҥнөҕүн дуу? Эн ииккин-сааххын тоҕо мин тоҕуохтаахпыный?
— Сарсыарда туран иһит сууйаҕын дии, мин истибэт үһүбүн дуо?
Күн ортото күөрэйэр бэйэтэ истэр эбит дуу? Ама да иһит сууйбут иһин, ыы-бычары буолуор диэри ыабат буоллаҕым.
— Ону баара дьиэбэр аһаабаппын даҕаны. Туоҕум иһитин уонна сууйабын?
— Чэ, чэ, этиһимэҥ, илиитэ баттаа.

Бэркэ куолаһын сонотон миигин үтэн-анньан иһэн, ханна үлэлиирбин билэн баран, тоҕо эрэ, сымныы быһыытыйда. Кирдээх бэлиитикэ киинигэр сылдьарым биирдэ туһалаата диэн күлүкпэр имнэнним.

Кими да илдьэ барбатылар, бэйэлэрэ тэскилээтилэр. Киһини өлөрөн эрэллэр диэтэххэ кэлэн бэртэр. Биэдэрэ туһуттан эпэрэтиибинэйдэрэ киирэр эбит. Чэ, бэйи.

Нөҥүө дьахтарым үгэҕэр дьылыс гынна да, төлөпүөнүнэн түүннэри үлэлиир эригэр үҥсэрэ бу турар.
— Ты представляешь?! Она… такая… милиция… Бла-бла-бла, — биир тылынан.

Оннооҕор буолуох артыыстыырыгар эрэ үөрэммэтэ да бэрт. Хас сырыы аайы кини киирэн биэрэр, быччаччы көрбүтэ тугу тиһэрин барытын итэҕэйэн иһэр. Ити бэйэлээҕин харыстаан дьиэҕэ, биирин үксүн, кини тугу да гыннарбат диэххэ айылаах. Дьиэ сууйуута буоллаҕына, мин онон хаампаппын диэн аахсар. Иһити сууйбат – аһаабаппын диирэ буолуо. Чахчыта да, баҕар, аһаабата буолуо. Хосторугар ордууланаллар, куукунньаҕа киһи көрөрүгэр тугу эмэ ыстыы олороллорун көрбүт суох. Эгэ, ууну тоҕуо дуу – кини тэстибэт. Тпуу!

Сотору буолан баран эрэ бэйэлээх тигинээн кэллэ. Үлэтин быраҕан, ойохукайын көмүскэһээри. Көмүскүүрэ эрэ кини, билэрэ эрэ кини – онтон атын атас-доҕор диэн суох. Дьахтар оннооҕор төрөппүт ийэтин киһи диэбэт. Кини баҕас билэрэ эрэ бэйэтэ ини.

Онон, туолбут биэдэрэ этэҥҥэ үһүс киһинэн тоҕулунна. Тэҥнэһии диэххэ дуу? Эрэ отгул ылан дьиэҕэ олорболообута. Ойоҕун манаан. Онтон ыла ол дьахтары харахтаан көрө илик эбиппин. Даарам биир дьиэҕэ олоробут даҕаны. Дьахтар эрэ эрэ баарына хостон быгар. Ону даҕаны тумсун эрэ суунаары ини. Ас астаан алдьаммат, иһит сууйан илистибэт.

Хата, быыбар хампаанньатын үгэнигэр дойдулаан абыраабыта. Санаатыгар, миигин барыа диэн кэтэһэ сатаабыта быһыылааҕа. Үлүгэр итиигэ биир хос иһигэр күнү күннээн өһүөнү одуулуур олус дии.

Күһүөрү кэлбит сураҕын истибитим. Хотунум хас УАЗ массыына дьиэбит диэки салайдаҕын аайы сүрэҕэ тохтуу сыһара. Кэлбэтэ буоллар үөрүөм этэ диирэ. Ити кырата. Кинини үөҕэргэ тыл быдьара тиийбэт ини.
Оҕо курдук оҕолоохтор, онтулара эрэ хоско хаайтарбат. Биир оҕону оскуолаҕа илдьэртэн-аҕалартан сүрэҕэлдьээн, дьахтар кыыһын сабыылаах муусука оскуолатыгар биэрэ сатаабыт сурахтааҕа.

Сорох сүрэҕэ суоҕуттан сүүс сүбэлээх. Биир бэйэм сүрэҕим бэрт буолан, бу буолары-буолбаты тиһэ олордоҕум. Биэдэрэнэн сирэйдээн бэрпин биллэрээри диэ.

Оттон аллар атаһым көҥүл көччүйэртэн күн солото суох. Халлаантан харчы кэлэн иһиэ ини киниэхэ. Халлаан бэйэтэ ыанньыйан, ыгымыран сүрэ бэрт. Туох бэйэлээҕин дук гынаары хас эмэ күнү быһа хатанан турдаҕай?
Биэдэрэ, бэйи, биир күннээх эрэ остуоруйаламматаҕа. Арыый кэлин биһигини көрөр-истэр ГОМ-нарыгар (ГОП дэнэр этэ дуу?) бара сылдьыбытым. Биир баара эрэ мас төлөпүөнү сөтүөлүүр сиртэн сойбоппуттарыгар дьыала инньэ саас тэрийэн баран, ууга тааһы бырахпыт курдук сүппүттэрэ. Оҕо төлөпүөнүн ылбыт дьахтар бассейн видеонаблюдениетыгар хабыллыбыт этэ да, бу дьонуҥ дьахтардааҕар буолуоҕу булан бэрт. Ону айдаарса тиийбиппэр быһа начаалынньыкка утаарбыттара. Тоҥ нуучча тута ирэн тустаах сулууспаҕа тиэрдибитэ. Биһиэнэ биһиэнин курдук, ол дьыаланан дьарыктаныахтаах опер биэнсийэҕэ барбыт. Биир эдэр нуучча уолугар биэрдилэр. Биэрээччитэ саха, мин эйигин ханна эрэ көрбүтүм ээ диэн ону силиэстийэлээри хаайда. Киһи буолан баран, син ханна эрэ сылдьар инибин. Ону таба көрбүтүн ыастыйалаатаҕа.

Биэдэрэҕэ бэһирэргит бэрт, кыра аайы кыһытаҕыт аҕай, дьиҥнээҕэр кэлэн тиэрэ эргийэҕит эҥин дэтэлээтим. Ээ, ол биэдэрэ туһуттан ППС-тар кэлэ сылдьыбыттара буолуо, кинилэр атыттар үһү. Отуттан тахса төлөпүөнү сүтэрбитим. Бу отут тохсус дуу төлөпүөнү булан биэрдэххитинэ, ээ, туохпунан манньалаары мэҥийдэхпиний.
— Мывыдыга бу дьоҥҥо махтал сурукта биэриҥ диэриҥ, — иккиэн өйдөрө тобулла охсор.

Махтал диэн махтал, харчы көрдөөбүттэрэ буоллаҕай. Биэдэрэҕэ бэһирэр бэлииссийэлэр махтал суруктан маттылар. Төлөпүөн суоҕун курдук суох. Иккитэ төхтүрүйэн бара сырыттым да – эрийиэх аҕай буолаллар уонна ууга тааһы бырахпыт курдук сүтэллэр. Суохтарын курдук суохтар.

Биэдэрэҕэ эрэ бэһирэр бэрт дьон диэн кинилэр.

ТЫАЛЫРБА.

30 января, 2015 Главные новости

Добавить комментарий

*