Бу кун

4 февраля, 2014 в 0:08

Ис айыл±а

 Капсула кэриэтэ

 Бу кµн аан дойду µрдµнэн рак ыарыыны утары охсу´уу кµнэ бэлиэтэнэр.

Онно ту´уламмыт тэрээ´иннэри рагы утары аан дойдутаа±ы тµмсµµ (International Union Against Cancer, UICC) 2005 сылтан к³±µлээн ыытар. То±ото биллэр. Сыллата ити ыарыы тэнийэн, араа´а да элбээн и´эр. Ол т³рд³-т³рµ³тэ чопчу биллибэт, ханна, ха´ан искэн тахсыа эмиэ биллибэт. Сорохтор этэллэринэн, раковай килиэккэлэр ки´и организмыгар т³рµ³±µттэн бааллар. У´уктуохтарын да, у´уктумуохтарын да син. Урут ити диагно´ы ыары´ахха бэйэтигэр эппэт этилэр. Ба±ар, ол и´ин ыары´ах ³р барара дуу диэххэ айылаах. Ки´и бэйэтэ, ордук атын дьон биллилэр да, рак тµргэнник сайдара биир дьикти. 

  Сыллата би´иги дойдубутугар 400-500 ты´ыынча ки´иэхэ ити суостаах диагноз туруоруллар. Онкологическай ыарыылаахтар 70%-нарыгар лучевой терапияны аныыллар эрээри, дьон 30 эрэ %-на оннук эмтэнэр. 2009 сылтан Национальнай онкологическай программа µлэлиир, наука да бэйэтин кылаатын киллэрэр.

Ку´а±ан дьаллык, эйгэбит, а´ыыр аспыт, олохпут барыта ити ыарыыга т³рµ³т буолуон с³п. Эрдэттэн сэрэнэр наада. Ол гынан баран, олох к³рд³р³рµнэн, т³´³н³н эн хайа эрэ ыарыыттан куттана±ын да, ол ыарыы кэмниэ-кэнэ±эс чуо эйигин буулуур.

Кистэлэ² уонна кутталлаах µлэлээх дьо²²о капсулалаах дьааты туттараллар. Ол кэриэтэ т³рµ³хпµтµттэн итинник килиэккэлэри уган ыыталлар. Туох эрэ сыы´а-халты та±ыста да, килиэккэлэр эйигин суох гынар µлэлэрин са±алаан киирэн бараллар.

 

Ис айыл±а

 

Айыл±а – ситтэрбэт дьикти, кэмнэммэт кэрэ. Ону дьµ´µйµµ, онно дьµ³рэлиини айарга холонуу – айар абыла² биир чыпчаала.

Михаил Пришвин диэтибит да, айыл±аны саныы биэрэбит. Бу кµн 140 сыллаа±ыта улуу нуучча суруйааччыта, айыл±аны анаарааччыта кµн сирин к³рбµтэ.

2-2.1.Бу кун.Пришвин

Кини 1873 сыллаахха Орловскай губерния Елецкэй уездыгар Хрущёво-Лёвшино диэн имение±э т³р³³бµтэ. Бииргэ т³р³³бµттэр бэ´иэ этилэр. А±алара ити имениени бас билэн баран, баай-тот олоххо дьулуспута. Ол эрээри таах сыппакка, бултуура-алтыыра, ат сµµрдµµтµнэн дьарыгырара.

А±ата бас билэрин барытын хаартыга сµµйтэрэн баран, босхо² буолан ³лбµтэ. Ити тµгэн кэлин Михаил Пришвин айымньытыгар  сюжет буолан киирбитэ. Хата, ийэлэрэ ³йд³³х-т³йд³³х дьахтар буолан, иэстэн тахсан, о±олорун µ³рэттэрэн, ки´и-хара гынаттаабыта.

Пришвин оскуола±а учууталын кытта сатаспакка кылаа´ын хаалбыттаа±а. Хас да оскуоланы уларытан баран, син биири бµтэрбитэ, Рижскай политехникум²а, онтон  Лейпциг университетын агрономическай салаатыгар µ³рэммитэ, кэлин инженер-землеустроитель дипломун ылбыта. 1905 сылга диэри агрономнаабыта, агрономия±а сы´ыаннаах хас да кинигэни суруйбута.

Кини ма²найгы уус-уран айымньыта — «Сашок» диэн кэпсээнэ 1906 сыллаахха бэчээттэммитэ. ¥лэтин быра±ан ки´ибит ха´ыаттарга корреспонденныы баран хаалбыта. Этнографиянан уонна фольклорунан µлµ´µйµµтэ тэбэн, Олоне´ынан, Карелиянан, Норвегиянан сылдьыбыта, хотугу дьон ту´унан очеркалары суруйбута.

 Соннук сири-сибиири кэрийэ-кэрийэ кинигэ суруйар идэлэммитэ. М.Горькай к³м³тµнэн ма²найгы хомуурунньугун та´аартарбыта. Аан дойду ма²найгы сэриитин са±ана байыаннай корреспонденынан µлэлээбитэ.

£р³б³лµµссµйэ кэнниттэн Смоленщина±а учууталлаабыта. Ол сылдьан булдунан уонна кыраайы µ³рэтиинэн µлµ´µйбµтэ. Кини о±олорго анаан уонна булт ту´унан кэпсээннэри суруйарга тиийбитэ. Кини наар айаннаан, са²аны арыйан, ону дьµ´µйэр идэлээ±э.

Айыл±аны кини атын хара±ынан суруйара, онтун сонуннук тиэрдэрэ. Тыла уус-уран, кэрэ этэ. Константин Паустовскай кинини нуучча сирин айыл±атын ырыа´ыта диэн ааттыыра. Оттон Горькай Пришвин тыыннаах тылынан дьµ´µйэр диэн с³±³р³.

Сакаа´ынан суруллар, кµннээ±игэ охтор айымньылар, наай гыннар, харчыны тэбэн биэриэхтэрэ. Оттон Пришвин курдук улуу айымньыга – айыл±а±а кыттыгастаа±ы айбыт аата µйэлэргэ ааттанар. Ким билэр, айыл±абыт айгыраан, айымньылартан эрэ кини кэрэтин булан кэрэхсиир кµннэрбит-дьылларбыт тириэхтэрэ турда±а.

Кинини наар айыл±аны кытта ситимниибит да, бэйэтэ дневниктэрин ³р³ тутара. Чахчы да±аны, кини µйэ а²аарын устата суруйбут бэлиэтээ´иннэрэ ордук баай ис хо´оонноохтор эбит. Онно кини ки´и ис айыл±атын арыйбыт.

 2-2.2.Бу кун.ДНК

Ки´и ис айыл±ата ДНК и´игэр сурулла сылдьарын эмиэ бу кµн 70 сыл анараа ³ттµгэр учуонайдар арыйбыттара.

 

4 февраля, 2014 Главные новости

Добавить комментарий

*