Дьон-сэргэ санаатын этэр

3 мая, 2015 в 6:06
майа митинг

Муус устар  29 күнүгэр (2015 c.) Мэҥэ-Хаҥалас улууһугар Майа бөһүөлэгин киин Комсомольскай болуоссатыгар үлэ бүтүүтэ, 18 чаас 00 мүн. Өлүөнэ өрүс тардыытыгар газохимическэй собуоту (ГХС) тутары утаран дьон мустан санааларын эппиттэр үһү.

Сахаҕа чопчу билбэти, сурах хоту кэпсэнэри үһү диир. Бэйэ икки ардыгар кэпсэтии куйаар ситимиттэн (WhatsApp) истибиппиттэн түмүк санааларбын суруйуум.

Сайдам санаалаах, инникини көрөр дьон чулуулара ол миитини тэрийбиттэр.  Төрөөбүт алаастарын, улуустарын, Сахаларын сирин харыстаһан уонна  тоҥ буорга туруулаһан олорор дьонун-сэргэтин, уйан айылҕатын ГХС буруотунан, сайҕыырга туттуллубут уу тобохторунан сүһүрдэн кэҕиннэрбэттэрин, сир үрдүттэн симэлийбэттэрин  туһугар ис сүрэхтэриттэн  ыалдьар дьон утарсар тыллары этэ, ону истэ кэлбиттэрэ саарбахтаммат.

Хас да улуустан, чопчулаатахха, Амма, Таатта, Хаҥалас, Нам талыллыбыт дьонноро, саас суол алдьаныытын кэрэйбэккэ, кэлэн кыттыыны ылбыттар. Ону таһынан, миитини өйүүр телеграммалары Ньурба, Сунтаар, Нерюнгри, Усуйаана, Кэбээйи улуустарыттан ыыталаабыттар. Мэҥэ-Хаҥалас уонна Өлүөнэ тардытыгар тарҕанан олорор нэһилиэнньэлээх улуустар дьылҕаларын сарбыйарын ааһан, бүтүн Саха сирин олохтоохторун тойонуттан-хотунуттан, ханнык омугуттан тутулуга суох барыларын иэдээннэрэ.

Саха сиригэр эрэ алдьатыылаах буоллаҕай, атын сирдэргэ итинник собуоттар үлэлээн пластмасс оҥоһуктар дэлэйдэр  диэн хомуруйа этэччилэр аҕыйаҕа суохтар. Тоҕо хоту тымныы дойдуга ГХС тобохторо уодаһыннааҕын быһааран көрүүм.

Тымныы салгыҥҥа буккуллубут сүлүһүннээх буруо атмосфера үрдүкү араҥаларыгар  киэҥ далайга сайҕанан дозатын аҕыйата тахсыбат, чугас тахсыбыт сирин үрдүттэн ырааппат. Дьыл кэмнэринэн Саха сирин үрдүнэн салгын хамсааһыныгар олоҕуран ханнык улуустарга дьыл ханнык кэмнэригэр сүлүһүн дьайыыта улаатыан, карта да оҥоруохха сөп. Холобур, Дьокуускай эргин ардаатаҕына, ол ардах икки хас хонугунан Бүлүү тардыытыгар тиийэр, хоту хаардаатаҕына киин улуустарга кырата хаардаах самыыр түһэр.

Туттуллубут тобох уу Өлүөнэҕэ кутуллуута эмиэ Саха сирин үрдүнэн тарҕанар. Эбэбит иэнэ киэҥ, мууһа суох сытар кэмигэр уутуттан салгыҥҥа кырата суох өлүүнү көтүтэ  сытар. Ону нууччалыы «влажность воздуха 60, 70, 80%»  дииллэр. 60% салгыҥҥа уу кыттыһыыта киһи этэ-хаана ирдэбилин сөптөөх кээмэйэ.  Салгын кыттыгастаах уута элбээн тыалынан үүрүллэн самыыр, хаар буолан сирбитин саба түһэр. Ууну туһаммат тыыннаах айылҕа суох. От-мас, кыыл-сүөл сүһүрдүүлээх ууну иһэн, иҥэринэн, бэйэтин сүһүрдүнэрин ааһан тулалыыр эйгэтигэр бэрсэр. Холобур, киһи салгынынан тыынан сүһүрэрин ааһан, үүнээйи үүннэринэн, нитрат кэриэтэ, ыанньыктанан, идэһэлэнэн сүлүһүнү үллэстэр.

Онон, ГХС СӨ-тигэр тутуллуута, чопчу тутуллар улууһуттан тутулуга суох, барыбыт олохпутугар дьайыахтаах иэдээн. Мин үөрэрим ону дьон-сэргэ өйдөөн эрэр.

Өйдөөбөттөр кимнээҕий? Бар дьону инникигэ, кэрэҕэ сирдиэхтээх салайааччыларбыт. Өссө киһи кэлэйэрэ, сиргэ силлиирэ, норуот харчытыттан үбүлэнэн харчы, хамнас туһугар төбөлөрүн ыарыппакка үлэлии олорор иһитиннэрэр, көрдөрөр, суруйар тэрилтэлэр дьон-сэргэ ГХС тутулларын утаран долгуйбут саҥаларын иһитиннэрбэттэр.

Кылабаа, бырабыыталыстыба баҕатыйар барылларын утары этэри дьонтон кистииллэр. Хайа сатанарынан иһитиннэрбэт соруктанан үлэлээһин киэҥник иһитиннэрии ситимнэрин (КИС нуччалыы СМИ) идэтийэр ирдэбилигэр эппиэттээбэтин ааһан, харах баайааччы соругун толороллор.

КИС куһаҕан да, үчүгэй да буоллун, сонуну бар дьоҥҥо тиэрдэр ытык эбээһинэстээх. Ол мэлигир, нууччалаатахха, ньымаа. Бүддьүөттэн кырата суох  үбү ойо тардан туһана олорон  өрөспүүбүлүкэҕэ туох буола турарын иһитиннэрбэт, солотоохтору эрэ хайҕыыр КИС тэрилтэлэри хармааҥҥа уктуллубуттар диэххэ сөп. Хармаантан туһаҕа туттуллан баран быраҕыллыахтарын сөп, өскө бар дьон күүскэ туруорустаҕына.

Өссө сытыкана, миитиҥҥэ кыттыбыт дьону полиция эрэттэрэ тутан дьыала оҥорон сууттаппыттар үһү. Эмиэ үһү. Сокуону олус наһаа баран тутуһан, сылтахтара сирэйгитин сабынныгыт диэн тутаттыыллар. Сокуон кырдьык хара мааскалаах миитинниири утарар. Былаастар ким утарарын сирэйиттэн билиэтээхтэрин кэрэһэлиир. Сууттанааччылар хара мааскаланыахтааҕар сирэйдэрин саптыбатахтар даҕаны. Баара-суоҕа,  кирдээх салгынтан тыҥаны көмүскүүргэ ыраастыыр аналлаах баабырыкаҕа оҥоһуллар тэрилинэн муннуларын саптыбыттар. Ол тэрил билиниллэр аата, нууччалыыта «индивидуальное защитное средство или принадлежность индивидуальной защиты гражданина» дэнэр. Ону быыллаах, эбэтэр тымныы салгыҥҥа тыҥаны харыстаан, элбэх дьон мустубут сиригэр салгынынан дьаҥы хабымаары  туттуохха сөп.

Өссө биир үһү сонун. I Дьөппөнтөн эдэр кыргыттар Майаҕа буолбут миитиҥҥэ үлэлэрин кэнниттэн, таһар массыыны соруһан тиийэн кыттыспыттар. Ону истэн-билэн, үлэлиир сирдэрин тойоно  мөҕөн, «уот» үрдүгэр түһэрбит. Дьэ, хайдаҕый? Киһи быраабын күөмчүлээһин көстүүтэ буолбатах дуо?

Эбии үһүтэ суох кэпсээтэххэ маннык буолта. Муус устар ыйга туттарааччылары уонна индустары кытта көрсүһэн кэпсэтии сугулааныгар кыттыан баҕалаахтары киллэрэри-киллэрбэти быһаарса сыртыттахтарына, бырабыыталыстыба иккис нүөмэрдээх дьиэтин иннигэр күүтэ таарыйа чэбдийэ сырыттым. Ленин мэҥэтин таһыгар эдэр саха уола Өлүөнэ өрүһү харыстыырга ыҥырык суруктаах соҕотоҕун турар. Эдэр киһиттэн «пикеккэ» турбут, чаҕылхай оҕо эбит дии санаан аатын билээри ыйыталаһа аттыгар тиийдим.   Ыйытар бокуой биэрбэккэ биир сырдык хааннаах омук эдэр киһитэ кыһыл киниискэтин көрдөрө-көрдөрө, сокуону кэстиҥ диэн сурунар тирии тастаах киниискэтин таһааран, уол аатын-суолун токкоолоһон барда. «Кини буруйа суох, хаһыакка суруйаары кимин, туох санаалаах турарын билээри ыйыталаһаары турабын, таарыччы эйигин эмиэ ахтыахпын, ким диэҥҥиний?» — диэн ыйыттым. «Эппиэттиир эбээһинэһим суох,» — диэн хаҕыс соҕустук эппиэтээтэ. Мин абааһытын эрийсэн диэн тэйэн биэрдим.

Ити кэпсэтэлээбиппин холботолоон толкуйдаан көрдөххө, полиция, ФСБ, олохтоох тэрилтэлэр баһылыктара, КИС тэрилтэлэрэ бар дьон бэлиитикэ боппуруоһун тыыппакка, олохтоох баҕа санаатын этитиэн баҕарбаттар. Бар дьон өйүн-санаатын тууйааһынынан, утары үлэлээһинэн ылыныахха сөп. Төһө да, хайҕаан Е.А.Борисовы тоҕус халлааҥҥа ытыннара сатаабыт иһин, ити кини хабыдьыаныттан салаллар дьайыылар. Дэмэкирийээтийэни солонон туһанан хам баттааһын Судаарыстыба Сүрүн сокуонун утары үлэлээһин, кини тутулун түөрэҥнэтиигэ холонуу. Ити дириҥ ис хоһоонноох бэлитиичэскэй холуобунай буруйу оҥоруу.

Сүрүн ньии, сүрүн!

 

Уһук Уйбаан

 

 

 

3 мая, 2015 Главные новости Новость дня

Добавить комментарий

*