Кыайыы өрөгөйө

27 мая, 2015 в 10:57
загружено

Ити курдук балысхан үөрүүнү мин көрсө илигим. Сэрии кэминээҕи ыарахан олох биһиги көлүөнэ оҕолорун аччыктаппыт, тоҥорбут-хатарбыт, сорохторун төннүбэттии илдьибит дьэ уурайда!

Кыайыы өрөгөйө (2012 с. суруллубут ахтыыттан)

 

Мин, Павлова (Дагаринова) Екатерина Федотовна,  1930 сыл алтынньы 10 күнүгэр Сунтаар оройуонун Наахара нэһилиэгигэр төрөөбүтүм. Ийэм миигин (алтыс оҕотун) оҕолонон баран өлөн хаалбыт. Аҕам алта оҕолоох хаалан баран, үс оҕолоох огдообо дьахтары кэргэн ылбыт. Миигин, кыһыл оҕону, эһэлээх эбэбэр аҕалан биэрбитэ (эһэм аах – аҕам дьоно). Оҕо сааһым эбэ, эһэ тапталыгар таалалаан олус үчүгэй этэ.

Алдьархайдаах уот сэрии саҕаланыаҕыттан ыла олох тосту уларыйда. Ыан кымыстаан иһэр биэбитин, эһэм миинэр атын, икки ыанар ынаҕы тутан ыллылар  (эһэм аах бытархай хаһаайыстыба этилэр). Эһэм аах ииппит уоллара Дагаринов Прокопий Филиппович аармыйаҕа сэрии маҥнайгы күннэригэр барбыта. Кини өлүгэ Пермь куоракка братскай могилаҕа баар.

Эһэлээх эбэм утуу-субуу өлөн хаалбыттара. Миигин аҕам аах ыллылар. Сайын от хомууругар, кыһынын эдьиийим Фатимаҕа фермаҕа ыанньыксыт үлэтигэр көмөлөһүннэрэ ыыталлар. Итинник мин, холкуостаах дьон оҕото, холкуос чилиэнэ буолан, былааннаах үлэһит аатыран, «оччо-бачча көлөһүн күнүн өлөрүөхтээххин» диэн буолла. Сайын от хомууругар оҕус сиэтэбин, от мунньабын, бугул түгэҕэ харбыыбын. Арыт киһи тиийбэтэҕинэ бугуллуубун, бугул тиэйэбин. Оччотооҕуга «эн оҕоҕун, кыайыаҥ суоҕа» диэн суох этэ. Улахан дьону кытта тэҥҥэ үлэни ирдииллэрэ.

Аҕам уонна убайым аармыйаҕа ыҥырыллыбыттара. Киһи-хара оҥоруох бииргэ төрөөбүт эдьиийбин туус үлэтигэр Кэмпэндээйигэ туус собуотугар  холкуоска түспүт былаан суотугар ыыттылар. Мин маачахаҕа хаалбытым. Эдьиийим Маайа леспромхозка үлэлии барбыта. Шура интернакка олорон Сунтаарга үөрэнэр. Ксенья эрдэ өлөн сэриини билбэтэҕэ. Хата дьолго, 1943 сыллаахха эдьиийим Фатима барахсан ийэбитин кытта бииргэ төрөөбүт   Анастасия оройуон киинигэр Семен Васильев диэн киһиэхэ кэргэн тахсан, алта оҕолонон, ону таһынан үс-түөрт тулаайахтары иитэн олорор ыалга киллэрэн биэрдэ. Мин ол сыл оскуолаҕа маҥнайгы кылааска киирбитим.

Ити кэмтэн ыла сайынын холкуоска үлэлээн (биллэн турар, от хомууругар), кыһынын үөрэнэн үһүс кылааһы бүтэрдим. Ол саас  тоҕо эрэ оһуобай ичигэс курдук өйдүүбүн. Мин ампаар үрдүгэр отунан утуйар таҥаспын халыҥатан утуйар этим. Арай уһуктубутум, барабаан уонна горн тыаһа бөҕө, кулууп диэкиттэн иһиллэр. Мин ойон туран, түргэн үлүгэрдик дьиэҕэ киирбитим, оҕолор суохтар, эдьиийим Кыайыы буолла дии-дии кэлэн сыллаата уонна оҕолор кулуупка бардылар диэтэ. Мин сонно кулуупка ойдум.

Дьон бөҕө мустубут. Дьоннор ытыыллар да, күлэллэр даҕаны. «Кыайыы! Кыайыы! Ураа! Ураа!» бөҕө. Оһуохай таһырдьа, дьиэҕэ (кулуупка) үҥкүү. Мин эмиэ да ытыыбын, эмиэ да күлэбин. Аҕалаах убайбын кэлиэхтэрэ диэн эрэлим улаатта. Күн бүгүн-сарсын да кэллэхтэринэ сөп курдук буолла. Түөһүм иһигэр туох эрэ баппат. Ону «ураа» хаһыынан арыый намырытабын.

Өйдөөн көрбүтүм, (кулууп Бүлүү өрүс биэрэгэр турар) Бүлүүм мууһа устан бөҕө өрөһөлөнө турар. Бүлүү эмиэ үөрбүт курдук. Уонна хаһан даҕаны Кыайыы күнүгэр Бүлүүм мууһа эстибитин мин көрбөтөҕүм.  Ити курдук балысхан үөрүүнү мин көрсө илигим. Сэрии кэминээҕи ыарахан олох биһиги көлүөнэ оҕолорун аччыктаппыт, тоҥорбут-хатарбыт, сорохторун төннүбэттии илдьибит дьэ уурайда!

Мин төрдүс кылааска үөрэнэ сырыттахпына аҕам барахсан аармыйаттан кэллэ. Холкуос «ыан кымыстаан ис, доруобуйаҕын көннөр» диэн ыанар биэ биэрбитэ. Ити улахан көмө этэ. Аҕам ханнык да үлэттэн толлон турбатах, холкуос тутаах күүс үлэһитэ этэ. Үс-түөрт көлөҕө от кыдамалааһын диэн сүрдээх кыайыыны-күүһү эрэйэр үлэ. Фермалар Сөдүөт оҕонньор кээспит отун былдьаһыынан ылаллар этэ. Ол курдук чиҥ, түстээһинэ үчүгэй, сытыйбатах буолар эбит. Аҕам байанайдаах булчут.

1948 с. убайым Григорий Федотович Дагаринов аармыйаҕа сэттэ сыл сулууспалаан кэллэ уонна РОНО-ҕа бухгалтерынан үлэлээбитэ. Кини көмөтүнэн мин Сунтаарга онус кылааһы бүтэрэн дьолломмутум. Онус кылаас кэнниттэн комсомольскай путевканан холкуоска ыанньыксытынан икки сыл үлэлээбитим. Бу да кэмҥэ олох кыайан көнө илик кэмэ этэ. Холкуос үлэһитигэр дохуот да, хамнас да суоҕа. Ыарахан үлэҕэ хайдах аһаан-таҥнан сылдьыбыппытын билигин санаан, өйүм хоппот. Бары эдэр, эйэлээх буолан, ким тугу булбутунан, бары бииргэ аһаан-таҥнан сырыттахпыт буолуо. Ол саҕана ыччат инникигэ эрэллээх этэ. Оннооҕор сэрии кэмин тулуйан ааспыппыт, билигин сэрии суох, барыта үчүгэй буолуо, үлэлиэххэ, олоҕу оҥостуохха диэн санаанан салайтаран, кыайыынан кынаттанан олорбуппут дии саныыбын. Ол курдук үрдүк үөрэҕи бүтэрэн, син киһи тэҥинэн үлэлээн-хамнаан, биэнсийэҕэ тахсан дьэ сололон олордохпут дии.

Екатерина Федотовна Павлова (Дагаринова), тыыл бэтэрээнэ.

 

 

 

27 мая, 2015 Главные новости

Добавить комментарий

*