Кыбыттарыы кыһалҕата (Салгыытын 4-һэ)

21 мая, 2015 в 4:13
загружено

Сир үрдүгэр куйаартан айыллан бэриллибит өй үлэтин түмүгэр киһи аймах баар буолуоҕуттан баай-дуол былдьаһыытыгар   олорон кэллэ диэн  суруйуубун тириэртим.  Былдьыыр баҕаттан, күөнтэһии, киирсиһии, кыргыы, кыдыйсыы, кыһайтарыынан кыбыттарыһыы аргыстаах салгыы олорор кутталланан иһэр.

Киһи бэйэтэ эрэ айбардыырын туһугар, утарсыбыттары умсарарга атомнай, водороднай, нейтроннай буомбалары, дьону күргүөмүнэн сүһүрдэр, сууһарар эттиктэри (химические, биобактерологические вещества) сиринэн, салгынынан, уунан иҥнигэһэ суох сирилэччи сылдьар сүдү кыахтаах, өлөр-өһөрөр соруктаах тиэхникэлэри, тохтоло суох өлүүнэн тибиирэн ытар сэптэри айан оҥордо уонна онтуларын өссө тупсаран, күүһүрдэн иһэрэ саарбахтаммат.

Түмүгэр, Сир ийэ барахсан, биир кута-сүрэ ыһыллыбыт киһийдэх олоҕуттан хамсаабыт өйүн хара санаатыттан, кыл түгэнигэр тэлби тэптэриллэн куйаарга ыһыллар кутталланар.   Били, түүйэн этэр «конец света» кэлэрин, киһи аймах өйүн харам санааҕа сайдыыта оҥорторор кыахтаах.

Этэҥҥэ сылдьарга айылҕаттан айдарыылаах өй, халыан хайысханы тутуһарын билэн, киһи кылгас кэмҥэ күн сиригэр айыллан кэлбит олоҕо үөрүү-көтүү, дьол-соргу биһиктэниэхтээҕин туһугар саргытын салайдаҕын үрүҥ күн сир ийэни биэбэйдии, сырдата туруо буолуо. Айаннаан иһэр аньыыбыт суолуттан, онтон атын туоруур кыах суох. Олорор мутугу кэрдэн мулуктааһыны тохтоттоххо, киһи аймах сарсыҥҥыланыахтааҕын өй билиниэхтээх.

Бэйэмсэх өй ыспыт Улуу державата, Сэбиэскэй Сойуус дьулуспут коммунизмын идеята тыыннаах. Өлбөт, онно тиийиллиэхтээх сырдык ыра.  Ол, коммунизм тыыннаах идеятын, сахалыы өйдөбүлбэр киллэрэн эттэхпинэ, киһи уопсастыбаҕа айдарыытын кыаҕын таһымынан туһалыахтаах уонна баҕатын толору туһаныахтаах. Коммунизм идеята этэрин чопчулаатахха, киһи наадатыгар туһаныахтаах, ону эбии хаһааныахтаах диэн буолбатах.

Идея диэн өй толкуйун сыралын бородууксуйата, нууччалаан быһаардахха, идея – мысли вложенные в энергию космического разума.

Былдьаһыы, саба тарыһыы, сарсыҥҥыга, кэлиэхтээх инникигэ,   хайдах туруктаах олохтонуоҕу билбэт түмүгэр, хаһааныы кыдьыгын төрүттүүр. Кэнэҕэски кэмҥэ эрэмньи суоҕа, утумнар дьылҕаларын кэрэһилиэхтээх хаһаас хааччыныытын ирдиир.   Үүнэр үйэлэргэ сир быйаҥын былдьаһыга суох  туһаныахха сөбүн уонна баайы-дуолу да, үбү-харчыны да атын эйгэҕэ илдьэ  барыллыбатын өй өйдөөтөҕүнэ, былдьаһыы барылынан үлэлиирин тохтотуон сөп.

Билиҥҥи кэм булгунньаҕыттан туран көрдөххө, кэрэ кэпсээннээх остуоруйа ыаһаҕын курдук. Киһи билинэринэн, өй — айылҕа улуу айыыта, куйаар сыралын биир таайтарыылаах көрүҥэ уонна мэҥэ халлаан бүрүллэр бүтүүтэ суоҕун  кэриэтэ, кыаҕын муҥура биллибэт сырал (энергия).

Сир үрдүгэр өйү сааһылыыр итэҕэл. Итэҕэли икки бэйэ бэйэлэрин ситэрсэр, салайсар таһымнарынан, тас уонна ис итэҕэл диэн араартаан ааттаталыым.

Бастакы — ис итэҕэл. Киһи орто дойдуга тыынар эттик быһыытынан олорорун туххары этин-сиинин үлэтин, кутун-сүрүн эйгэтин  ыырдарын иһинэн иннигигэ, саҥаҕа-үтүөҕэ дьулуһар соруга   итэҕэлгэ олоҕурар. Ол аата, киһи   бары дьайыыта түмүктээх буолуохтааҕар итэҕэйиититтэн саҕаланар.  Олус судургу холобуру ыллахха, киһи тугу эмэ оҥорорун саҕалаары туран, дьоҕуругар итэҕэйэн, үлэтэ халтайга хаалбакка, соругун ситиһиэхтээҕэр эрэнэр. Ити курдук ис итэҕэл төрөппүттэргэ, сарсыҥҥы күн үүнүөхтээҕэр итэҕэйэртэн саҕалаан, өй тобулан толкуйдуур кыаҕар итэҕэйэр. Киһи ис итэҕэлэ эрэлин үөскэтэр уонна дьайыытын күүһүрдэр.

Тас итэҕэл ис итэҕэлтэн ыкса тутуулуктаах.  Биирдилээн киһиэхэ, ыалга, түбэҕэ, түөлбэҕэ омукка   кут-сүр турууласпа, өйө санаа кыайбата  элбэх. Ордук киһи өйө кыайан утарсыбата куйаар сыралын дьайыытыттан үөскүүр айылҕа араас көстүүлэрэ буолар. Уот кураантан уу сукка, сир ийэ титэстии илгистэриттэн  уотунан уһуутуругар тиийэ киһи билбэтэ, кыайбата олус элбэх. Куйаар тоороххойо сир, сир тоороххойо киһи. Улуу Айыы Тойон муҥура суоҕу айан, тутан турарын, куйаар таһымыгар кэмнэнэр кыаҕа суох кыра, киһи, билэр кыах суох.

Суруйарым тухары, өй куйаар сыралын сорҕото, сиргэ ситимэ диэн хас да бэлиэтээн эттим.  Киһи өйө билбэтэ, сабырыйтара  — куйаар күүһэ, сырала. Ону, кини сорҕото буоларынан билэр уонна таҥара (бог) диэн ааттаан үҥэр-сүктэр.

Куйаар күүһүгэр сүгүрүйүү сиргэ олорор киһи аймахха таҥараҕа итэҕэл (религия) диэн ааттанар.  Оннооҕор, хомуньуустар баартыйалара тустаан, таҥараны суох диэбэтэҕэ. Итэҕэли, «Религия — опиум народа» диэн утарбыта, ол идеятын өйдөтөр үлэтин сиҥнэрбит алҕаһа этэ.

Киһи аймахха былыр былыгыттан илдьэ сылдьар таҥараны билиниитэ үс   сүрүн итэҕэлгэ арахсар: Буддизм, Христианство, Ислам.  Итэҕэллэр үөскээбит төрүөтүттэн саҕалааан толкуйдаатаахха, кинилэр бииргэлэһэллэрэ куйаар сыралын күүһүгэр сүгүрүйүү. Итэҕэллэр киһи туругар хайдах дьайан итэҕэли, эрэли күүһүрдэллэригэр эрэ уратылаһаллар. Билигин үөһэ ааттаммыт үс итэҕэл сүрүннээн дьон өйүн-санаатын баһылаабыт кэмнэрэ. Ити үс  итэҕэли таһынан, кинилэр   салаалара элбэх.

Итэҕэллэр бэйэ бэйэлэриттэн киһи өйүгэр дьайар  уратылаһалларын ырыта барымыым, суруйар соругум атын. Ол эрээри «язычество» диэн көйгөтүллэр саха итэҕэлигэр суруйуум сүрүн түмүгэ буолуохтааҕынан аҕыйах тылынан итэҕэл сүрүн хайысхатын санатыым.

Саха омук итэҕэлэ куйаар уонна өй сыралларын билиниигэ ордук чугас турар, тоҕо диэтэххэ куйаар күүһүн, ол аата таҥараны быһаччы билииэр. Саха итэҕэлэ Айбыт Аар Улуу Тойон Таҥараттан, куйаар тутуллар сыралыттан саҕаланар. Салҕыы куйаар сырала сиргэ дьайар салааларынан араартаан, айыыларга сүктэр. Онтон өссө бэйэтигэр чугаһы, иччилэри билинэр.

Иччилэр диэн саха киһитэ ааттыырын уонна тоҕо куйаар сыралын сиргэ илдьэ сылдьааччылара буолалларын, бэйэм толкуйум иһинэн, быһаарыым.

Бары тутуллар-хабыллар эттиктэр (материальные вещества) атомнара, молекулаҕа, молекулалара эттиккэ ситимнэһиилэриттэн тураллар. Физика да, химия да билимнэрэ үөрэтэллэринэн, атом ядротун тула электроннар уонна нейтроннар эргийэ көттөллөрүгэр сырал хонуутун (энергетическое поле) үөскэтэллэр. Молекулалар эттик буола холбоһууларыгар, бэйэлэрин сыралларынан бииргэ түмэн, эттиги хонуулууллар.  Киһиэхэ ол хонууну аурата диэн ааттыыбыт. Онон, тыынар, тыыммат   эттиктэр хас биирдиилэрэ энергетичэскэй хонуулаахтар, судургутук, ауралаахтар. Ону саха иччинэн ааҕар уонна эттиги ылан туһанарыгар иччититтэн көрдөһөр. Көрдөһүү сиэрэ-туома алгыс буолбатах, ити өйдөбүллэри булкуйар  төрдүттэн сыыһа.

Саха киһитэ өбүгэлэриттэн илдьэ сылдьар иччилэргэ итэҕэлин ирдэбилинэн тулалыыр эйгэтин харыстыыр этэ. Этэ диэн тылы, саха аныгы көлүөнэтин дьоно, таһыттан кэлэр хобдох холобурдары үөрэх курдук ылынан, батыһан, тугу да харыстаабат буолан эрэр. Сорох таһыттан кэлии дьон, мин олоруох сирим буолбатах диэн тутах өйдөбүллэринэн алдьатыаҕы алдьатан, өлөрүөҕү өлөрөн, ыһыаҕы ыһан бараллара тулалыыр эйгэҕэ эрэ хоромньутун ааһан, омук айылгытын айгыратар. Ити эппиппин  сымыйарҕатыаххын баҕарбытыҥ да иһин кыларыйар кырдьык. Холобур элбэх.

Саха итэҕэлэ сири тутун турар куйаар сыралын күүһүгэр сүгүрүйүү буолан, умнуохтара диэн суруллубакка, көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэр сүдү итэҕэл. Төһө да тэпсиллэ, умуннарылла сатаныллыбытын иһин сүпэт, симэлийбэт итэҕэл. Куйаар тутар күүһүн, ханнык баҕарар итэҕэл таҥара диэн ааттанар саҕаланар төрдүн, хайдах суох оҥорбоккун. Төттөрүтүн, бары итэҕэллэр саха омук итэҕэлин хайысхатын тутуһан, биир айылҕаны харыстыыр итэҕэл буолаллара сир ийэ ыһыллар иэдээниттэн быыһанар үөрэҕин иитийэхтээһин.

Кыбыттарыы кыһалҕата диэн суруйуубун кылгастык түмүктээтэхпинэ. Сир үрдүгэр киһи аймах иэдээни оҥорор төрүөтүн, былдьаһыыны, бэйэҕэ саба тардына сатааһыны айылҕаҕа итэҕэл үөрэҕинэн, өй киһиэхэ   ордук наадата суоҕун уонна баай-дуол атын эйгэҕэ илдьэ барыллыбатын толкуйугар ылынаҕына сиргэ олох кэлбитин саҕаны барыа.

Суруйуум, куйаар өйүгэр кыттыһан киһи аймах өйүгэр, үтүө ыраны сипсистэр диэн уонна суруйуубун ситэри аахпыттарга махтал. Толкуйдааҥ. Өй сүрүн айылҕаттан сорудаҕа – толкуй.

 

Уһук Уйбаан

(Түмүгэ)

 

21 мая, 2015 Главные новости Новость дня

Добавить комментарий

*