Кырылас таастаах кытылым

7 июня, 2014 в 3:09

Төрөөбүт төрүт буор диэн сахаҕа сүдү өйдөбүл. Биһиккин ыйаабыт сирдэрэ үйэҥ-сааһыҥ тухары эйигин угуйа турар, бүтүн олоххун сүрүннүүр.

Ол алааска күн сирин көрбүт, ол өтөххө күөх окко үҥкүрүйбүт диир сахха киһи эрэ төрүт сирэ чуо биллэрэ. Оттон билигин? Кэлиҥҥи көлүөнэ дьон бары да улуус киинин оҕолонор дьиэтигэр төрөөтүлэр ини.

Мин Сунтаарга төрөөбүтүм. Мин маҥнайгы оҕом, уолум, Кириэстээххэ төрөөбүт диэн миэтирикэтигэр суруллар эрээри, кини да Сунтаарга күн сирин көрбүт буолан тахсар. Биир бэйэм улуус киинигэр хонуктуурбун да ыарырҕатабын. Төрөөбүт дьиэм диэн ааттанар РТС диэки иккис нүөмэрдээх оскуола аттыгар түөрт квартиралаах уопсай дьиэни кэриэстээн, хам-түм ол диэки охсуллааччыбын.

3.Тереебут дьиэм

Онтон атын бу мин төрүт сирим диэн эргиллэн, харахпыттан уу баһан ахтылҕаммын таһаарар өтөҕүм ол диэки суох. Оттон түөртээхпиттэн олорбут, оҕо сааһым туохха да тэҥнэммэт кэрэ кэмнэрин аһарбыт, аан маҥнай оскуолаҕа киирбит, киһи-хара буолбут дойдубар – Кириэстээхпэр ытык сирим элбэх. Хас кэрии, үрүйэ, чагда, алаас, буола, ойуур барыта туох эрэ ураты түгэни бүөмнээн, миэхэ эрэ анаан харыстаан илдьэ сылдьарга дылы. Ыраахтан ыҥырар, куруутун угуйар, түүлбэр наар көстөр сирим – Кириэстээҕим миэхэ төрүт сирим.

Аҕам – тыа хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, икки Бочуот Знага уордьан кавалера, Кириэстээх нэһилиэгин уонна Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, «Кириэстээх» сопхуос кылаабынай агрономунан өр сылларга үлэлээбит Николай Петрович Петров Элгээйи Хоротуттан, ийэм – сопхуоска каадыр салаатыгар инспекторынан үлэлээбит Мария Михайловна Федорова Тойбохой Маар Күөлүттэн төрүттээхтэрин иһин, үлэ үлүскэн үөрүүтүн, үлэттэн дьоллонуу диэн тугун Кириэстээххэ биллэхтэрэ.

Олохторун улахан аҥаарын, үтүө аҥаарын бу сиргэ аһардахтара. Кириэстээх үүнэрин-сайдарын туһугар кырата суох кылааттарын киллэрдэхтэрэ. Кинилэр Кириэстээҕи эрэ дойдуларынан билинэллэр, манна дьиэ-уот туттан, олохтоохтук тэринэн дьоһун-мааны ыал аатын ыллахтара. Оттон аҕам быраата Семен Петров баҕатыйан туран бу сиргэ көһөн кэлэн олохсуйбута, убайыгар, биһиэхэ барыбытыгар күүс-көмө буолбута. Сүрэҕинэн сөбүлээбит сылаас буоругар үйэ-саас тухары сыттаҕа… Биһиги эбэбит Александра Васильевна Петрова эмиэ Кириэстээххэ көмүллүбүтэ.

Сүктэн барбыт сирбэр Томпо улууһун Мэҥэ Алданыгар төрөөбүт кыыһым Марина Алексеева балтараалааҕыттан Кириэстээххэ кэлэн, эбээ-эһээ оҕото буолан, Кириэстээх кырдалларынан кылыйа тэбэн, кыра ууларыгар чомполонон, күнү-күннээн бу сиргэ оонньоон-көрүлээн улааттаҕа. Детсад, оскуола киһитэ буолан манна борбуйун көтөхтөҕө. Куоракка да үөрэнэрин саҕана кириэстээхтэри өрө тутара, элбэх доҕордооҕо-атастааҕа. Дойдум диэн сайылыы эргиллэн баран, санаа-оноо баттыгын эдэригэр оҕустаран тулуйбакка, таптал биирдэ эрэ кэлэр диэн эбитэ дуу, бу сиргэ баҕа өттүнэн олохтон барбыта. Манна харайдыннар, дойдубар атаардыннар диэн санааттан буолаахтыа.

Онон, хайдах да эргит, Кириэстээх биһиги, Петровтар, иккис төрөөбүт дойдубут. Уолум Николай Алексеев дьиҥнээх кириэстээх аатын сүгэринэн киэн туттар. Кылааһын оҕолорун, бииргэ оонньоон улааппыт уолаттарын кытары ситимин быспат. Ыраахтан да ыксалаһаллар, куруук дойдуларын сураһаллар.

 

Алааппыйа таас кэмпиэтэ

 

Кириэстээх уруккутун кырдьаҕастар кэпсээннэриттэн эрэ истэрбит. Хойукка диэри буор балаҕаҥҥа олорбут аҥаардас Алааппыйа өрүс уҥуор мас тыынан устан туораан отонноон нууччаларга атыылаан айаҕын булунара харахпар көстөр курдуга. Киниэхэ тимуровецтар буолан көмөҕө кэллэхпитинэ, хаһаас таас кэмпиэтин түҥэтэрэ. Үйэтигэр үлэлээбэтэх диэн буолара да, Алааппыйа хайа да эр киһитинээҕэр күүстээх-уохтаах үһү. Үлэ диэн хамнас эрэ иһин умса-төннө үлэлээһин буолбат ини. Онтун суотугар быыкаа биэнсийэлээҕэ быһыылааҕа. Бу санаатахха, дьиҥ сахалыы олоҕу олорон аастаҕа. Кэлин уопсай дьиэҕэ олохтообут этилэр. Аныгы үйэ босхо аҥаардаах дьоло киниэхэ да тигистэҕэ.

 

Кырылас таастаах кытылым

 

Биһиги тохсунньу тоһуттар тымныытыгар таһаҕас таһар массыынанан көһөн күккүрээн тахсыбыппыт. Уһун айан буолуо. Өйбөр хараҥаны дуу, аан туманы дуу тыыран айаннаан иһэрбит кылам гынаат сүтэр хартыыҥка буолан хаалбыт. Сири уларытыы оҕоҕо кытары улахан сүдү түгэн буоллаҕа.

Кэлээт ыалдьан хаалан түүнү-күнүһү биир күдьүс гына өйдүүбүн. Кыһыл хоско сытардыы барыта кыһыл буолан көстөрө.

Түөрт квартиралаах дьиэҕэ олохтообуттара. Утары — Дмитрий Степанович Лыткин кырдьаҕас ийэтинээн бааллара. Иккис эбэм курдук санаабыт эмээхсиним фарфор куукула бэлэхтээбитэ. Ол саҕана оҕо дьон түөрт уонуттан тахсыбыт дьахтары барытын эмээхсин курдук көрөллөрө. Оттон фарфор оонньуур арааһа үгүс ыалга иһит ыскаабыгар саамай көстүүлээх сиргэ ууруллара.

Ол олорор дьиэбититтэн ас лааппыта чугас этэ. Өрүс үрдүгэр турар таҥас-сап, мал-сал, иһит-хомуос, тэрил маҕаһыыныгар кэлин иккис уопсай дьиэбитигэр көспүппүт кэннэ сылдьарбын өйдүүбүн.

13.Оҕо сааһым ааспыт дьиэтэ

Борохуотунан табаар кэлбитин кэннэ түүннэри уочараттыыллара. Туох бэйэлээҕи ылаары эбитэ буолла? Оонньуур атыыланарын ордук сэргиирим. Кэлбит оонньууртан хайаан да миэхэ тугу эмэни ылаллара. Кимнээҕэр баай маҕаһыын курдук этэ, санаабар.

Ол маҕаһыынтан чугас аппа үөһэ эт уурар подвал баара. Тулатыгар кэҕэ кулгааҕа дэлэйдик үүнэрэ.

Райские цветы

Харахпын быһа симнэхпинэ ол көстүү хат тиллэн кэлэргэ дылы. Өрүс үрдүнэн суол устун бэлисипиэтинэн элээрдэн истэххэ баҕанаттан баҕанаҕа тиириллэр уот боруобата улуйан ылара кытары иһиллэр.

Кытыл устун ийэбин кытары арыы пуунугар сүөгэй ыла барарбыт. Ыраах айан этэ, санаабар. Туох буолуой, ийэбин кытары мин ханна баҕарар барсарга бэлэм этим.

 Үүт-сүөгэй дэлэйэ диэн онно. Холбуллубут үүт үрүйэтэ таска дьулуһан дьаамаҕа кутуллан сытыйбыт сыта саба биэрэрэ. Кэллэххэ, үлэһит дьахталлар наар чэйдии олорор буолаллара. Сүөгэйинэн аһаан тахсаллар дии саныырым.

Арыы пуунун аттыгар ферма уопсайа. Чугас үс эрээт уһун хотон. Онно арыый улаатан баран үктэммитим. Өрөбүлэ да, уоппуската да суох үлэлиир ыанньыксыттары кыратык  да сынньатаары оскуола оҕолорунан солбуйтараллара. Ким да ыарырҕаппат. Арай, мин ынаҕы эргийэ сылдьан хайыахпын билбэт буоларым. Дьонум олох кэлин туһунан дьиэлэнэн баран сүөһүлэммиттэрэ. Уулуссаҕа кэбинэ сытар ынахтары көрөр эрэ оҕо этим буоллаҕа. Ыанньыксыттаан эппэтэҕим быһыылааҕа. Саамай кэлин бүтэбин диэн атын киһи хаатыҥкатын кэтэн дьиэбин булбуттааҕым. Миэнин ким эрэ эрдэ кэтэн баран хаалбыт этэ.

Оччолорго ферма диэн олох үөгүлүүр үөһэ. Кыһыл муннук, ыччат, комсомольскай эҥин фермалар. Ыанньыксыт үлэтэ ыараханын иһин чиэс-бочуот курдуга. Үрдүк көрдөрүүлээхтэр путевканан наҕараадаланаллара. Соҕуруу ким баҕарар сынньана барыан сөптөөх курдуга.

Үс лиитэрэлээх бөтүөҥҥэ толору субу сүүрдүллүбүт сүөгэйи куттан, ийэбинээн кытыл устун төттөрү барарбыт. Уҥа – хотун Бүлүү аргыый устар. Онтон көрдөххө – Кириэстээх уһуна дьикти. Салгыы уһуур, ол гынан баран, кыаҕа суох. Икки өттүттэн үрэх быһар, хаҥас диэкинэн от үрэх күөйэр, уҥа – Бүлүү.

Булуу Угуйаттан

Арай билигин бэс чагдаҕа урукку порт сиригэр саҥа дьиэ бөҕө дьэндэйдэ. Оттон оччолорго кытылынан баран истэххэ дьиэ диэн суох. Арай аан маҥнайгы саха алмааһа манна көстүөҕүттэн саҥа олох саҕаламмытын туоһута кытыл эниэтин оҥо хаһан оҥоһуллубут буор үрүттээх дьиэлэр ордубуттара онон-манан көстөрө.

Кырылас таастаах кытылга мин эрдэтээҥҥи оҕо сааһым ааспыта.

Таас курулген

Сайын хас ылааҥы күнүн ити таас эйгэҕэ атаарарым. Күөх сирэмҥэ көҥүл көччүйэрим, кырдал устун кылыйа көтөрүм.

Ол барыта билигин да баар. Килбиэн дьонноох Кириэстээхпэр.

Аншлаг

Бурҕачыйар буор суоллаах, куура хаппыт кумах сирдээх, тиҥилэх элэйиэх таас үктэллээх эҥин сирдэр атын кэрэлэрэ сүрэхпин сүүйбэт, харахпын баайбат. Барбыт киһи дойдубар, дьоммор, ахтар-саныыр Кириэстээхпэр эрэ диэн санааны ымыылаан сылы туоруубун, дьылы барыыбын.

ЧЭГДЭ.

7 июня, 2014 Без рубрики

Добавить комментарий

*