Кэрэҕэ айан-2

25 октября, 2014 в 4:13
2-2.3.Хоту дойду барга баайа

2-2.1.Хоту дойду барга баайа-2

Федот Тумусов «Хоту дойду барҕа баайа» («Сокровища Севера», “Treasures of The North”) диэн үс тылынан альбом-кинигэни таҥан таһаартарбыта бары өттүнэн баай ис хоһоонноох, хостонон тахса турар хос-хос суолталаах буолла.

Маҥнайгы түһүмэх САПИ уонна «Кудук» кинигэ кыһатыгар таһаарбыт саха омугар сүдү суолталаах айымньыларын, норуот дьылҕатыгар суол-иис хаалларбыт сүдү дьон туһунан кинигэлэрин туһунан ахтыбыта бу культурологическай бырайыак сүрүн суолтатын арыйар. Үйэтитии, үгэс быһыытынан, тылынан быһыллар, тылтан саҕаланар.

Атын бас «Саха уус удьуора» диэн ааттаммыт. Ол бөлүһүөк Ксенофонт Уткин – Нүһүлгэн уонна Күннэй Гагарина суруйбут кинигэлэрэ эбит. Кинигэ тимир уустарын култууратын билиһиннэрэр.

«Көмүс күлүмэ» диэн лоскуйга саха көмүһүнэн уһаныытын туһунан Мандар Уус уустаан-ураннаан хоһуйбут кинигэтэ ойууланар.

Хас кинигэ саха норуотун устуоруйатыгар дириҥ суолу хаалларбыт дьон-сэргэ, сиэр-майгы, үгэс туһунан билиһиннэрэр, дириҥэтэн үөрэтэргэ уһуйар.

Иккис түһүмэх бу бырайыак быһыытынан тахсыбыт компакт-дискэлэр тустарынан кэпсиир. Аныгы үйэҕэ кини

гэнэн эрэ киһи олорбот. Билэргэ-көрөргө, сайдарга суол элбэх, өссө элбиир чинчилээх. Федот Тумусов оннук суоллары ким-хайа иннинэ таба көрөн, сорук гынан онно үөрэнэн, үлэтигэр туттар үтүө үгэстээх.

2-2.2.Хоту дойду барга баайа-2

Кини компакт-дискэлэр үйэлэрэ номнуо ааһан эрэрин бэлиэтиир. Бу альбом-кинигэ биир уратыта диэн – үйэтитэри үйэтитии эбит. Дириҥ суолталаах айымньыларга ыллык буолар аналлаах, хайысхалыыр кэриҥнээх.

САПИ Москватааҕы филиалын дириэктэрэ Василий Львов “Дьулуруйар Ньургун Боотур” олоҥхону компакт-дискэҕэ түһэриигэ элбэх сыратын-сылбатын биэрбитэ ахтыллар. Ити дискэ туһунан сиһилэнэр. Дискэҕэ улуу Гавриил Колесов ити олоҥхону толорбута уһуллан, икки бүк өйдөбүнньүк буолбут.

Өссө биир кэрэ бэлэх – поэт Петр Тобуруокап тылларыгар суруллубут ырыалары биир дискэҕэ түмпүттэр эбит.

Улуу Кыайыы 60 сылыгар анаммыт «Аҕам алааһа» диэн дискэҕэ бар дьон тапталлаах ырыаһыта Анастасия Варламова сүүрбэ ырыата киирэн, иһирэх-истиҥ куолаһа үйэлэргэ хаалбыт.

Аатырбыт Анегина Ильина куолаһын устан, бэлэх ууммуттар.

Биир сонун үйэтитии – Кындыл айымньыларынан аудио-кинигэ. Аатырбыт артыыстарбыт улуу поэт хоһооннорун, поэмаларын, публицистикаттан быһа тардыыларын аахпыттар.

Үһүс түһүмэх киинэлэргэ анаммыт. «Саха киинэтэ билиҥҥи кэмҥэ сайда сатыы, бэйэтин суолун-ииһин көрдүү сылдьар. Вячеслав Семеновы кытары хас да сыл САПИ корпорацияҕа бииргэ үлэлээбиппит. Уһулуччу, дэгиттэр талааннаах. Ол сылларга бэйэ-бэйэбитин өйдөспүппүт, өйөспүппүт. “Уус удьуора” диэн киинэттэн саҕалаан билигин да бииргэ үлэлиибит, саҥаны, сонуну тобулабыт», — диэн түһүмэҕин аһар Тумууһап.

Итиннэ даҕатан биири бэлиэтиэхпин баҕарабын. Дьоҕурдаах, айдарыылаах киһи бэйэтин тула эмиэ оннук дьону мунньар. Табыллан үлэлииллэр, талбаҕа таба тайаналлар.

Онтон «Дьиэ майгыта» диэн архитектураҕа аналлаах түһүмэх киирбит. «Дьиэ сахалыы майгытын оҥоруутүҥ былыргыттан дириҥ силистээх-мутуктаах. Саха омугун историятын сүрүн сүһүөҕэ, саха киһитэ тулалыыр эйгэҕэ сыһыанын, чыпчаал ситиһиилэрин көрдөрөр. Билигин саҥа кэмҥэ бу хайысха күүскэ сайдыа диэн эрэнэбин. Эдэр, талааннаах дьон кэллэхтэринэ».

Салгыы дьиэ сахалыы майгытын ымпыктыыр кэрэ хаартыскалар кэккэлииллэр. Ис моһуона кытары сахалыы буоларын кэрэһилииллэр. Бу мусуой буолбатах. Аныгы саха ыала олорор дьиэтин ис-тас көстүүтэ.

Сахалыы тыын иитиллэр иһирэх эйгэтэ маннык дьиэҕэ уйаланар буоллаҕа.

Туос ураһа, саха балаҕана сиһилии көрдөрүллэр. Барыта дьиэ кэргэн кыстыга, сайылыга. Куоракка да дьиҥ сахалыы тэринэн, ньир-бааччы олоруохха сөбө кэпсэнэр.

Дэгиттэр уус, учуутал Борис Корнилов оҥоһуктара киирбиттэрэ киһини эрэ кэрэхсэтэр.

«Уруһуйдар» түһүмэххэ аныгы худуоһунньуктар Тимофей Степанов, Лена Гоголева, Алексей Егоров айар эйгэлэрэ арыллар.

Биир бүтүн түһүмэх Федот Тумусов ыкса доҕоро Борис Неустроев – Мандар Ууска ананар.

Манна диэн эттэххэ, бу хотугу дойдубут барҕа баайын, үтүө сүрүнүн сүмэтэ буолар айымньыларын бэлэх уунар дьон барыта Тумууһап өйөһөр-өйдөһөр үтүө доҕотторо.

Үтүө киһи үтүө өттүктээх.

Ыһыахха бүтүн биир түһүмэх анаммыт. Мэҥэ таастарга, ол эбэтэр өйдөбүнньүктэр эмиэ сиһилэнэллэр.

Түмүк түһүмэх – «Алтан Сэргэ».

«Биһиги үҥэр Үрдүк Айыыбыт орто туруу дойдуга бэйэтин үтүө тыынын күн уотунан аалыы алтан кыым гына куруук ыыта турар. Далай куйаартан кутуллар бу аалыы алтан уот кыымы арҕаһыттан тэһииннээх Айыы аймаҕа, көхсүттэн көнтөстөөх Күн улууһун дьоно Алтан Сэргэ диэн ааттыыр. Эбэтэр итини көннөрү дьоҥҥо былыргы сэһэнньиттэр «Үрүҥ Айыы сиргэ батары аспыт тайах маһа» диэн быһаараллара.  “Алтан сэргэни туруордубут» диэн этии олоҥхоттон саҕалаан былыргы номохторго барыларыгар баар. Алтан диэн былыргы суолтата – кыһыл көмүс». Оттон биһиги хаһыаппыт аата – «Алтан Сэргэ»…

Түмүгэр Федот Семенович ыал тутулун уонна онно аналлаах «Ыал Бии Билиитэ» диэн кинигэ туһунан суруйар.

Саха саха буолуутун төрдө – ыал. Сомоҕо төрдө – ыал. Ыал диэн бу ии иһигэр ил тэҥэ. Ол тэнийэн, кэҥээн биир сомоҕо омук буолабыт, биир или тэринэбит. Барыта ыалтан саҕаланар. Барыта Киһи туһугар туһуланар.

Барҕа баай – бэйэбитигэр. Өркөн өйбүтүгэр, өҕүллүбэт өргөспүтүгэр, тулхадыйбат тулуурбутугар. Саха буоларбытыгар.

Венера ПЕТРОВА

 

 

 

 

 

25 октября, 2014 Без рубрики Новость дня

Добавить комментарий

*