Макаар МЫЛА: Эдэргин эргиппэккин эрээри

13 марта, 2014 в 23:58

Айыл±абыт барахсан уталытыллыбат ыйаа±ынан, сааґыран истэхпит аайы кµµс-уох кэхтэн, ій-санаа да мілтіін иґэрбит ійдінір – Ийэ айыл±аны іріліґін, оло±ун уґаппыт баара иґиллибэт. Этэргэ дылы, бу Орто Дойдуга бука бары кэлэн ааґар ыалдьыттар эрэ буоллахпыт. Ким эрэ арыый уґуннук, ким эрэ соґуччу тµргэнник элэс гынан ааґаахтыыбыт.

Ол эрэн, кырдьар сааґы уґатан, олоххо тардыґыыны кµµґµрдэн, эдэрдэргэ кіх-нэм буолан, олох бары кістµµлэригэр – дьайыыларыгар тэІІэ кыттыґан иґэргэ, биир тылынан эттэххэ, эрдэ бэриммэккэ дьирээлэґэргэ, µілээннээхтэрбин ыІырабын.

Чэ, бэйэ±ит да кірµІ: уопсастыба бµгµІІµ оло±ор кимнээх инники кµіІІэ сылдьалларый — сааґырбыт кілµінэ дьонноро. Эдэрдэр бу дьоннору сэнии кірбіккі, мэґэйдэппитэ буола сылдьыбакка, бэйэ±итигэр тэІнии саныыргыт, сµбэ-ама да ыларгыт сіп буолуохтаах – ити, олох барахсан суруллубатах сокуона, ириэнэх сылдьар ирдэбилэ буолла±а. оннук.

Итинтэн сиэттэрэн, тугу этэрри гынабыный?

Туох ханнык, µілээннээхтэрбэр-сааґырбыт дьоІІо туґаайан, эдэрдэри «оннуктар-манныктар» диэн кураана±ынан мі±µттэ сылдьыбаккытыгар, биґиги урукку бутуурдаах олохпут сымыйа «идеалларын» ыччакка соІнуу сатаабакка, бµгµІІµ кµµрээннээх олохпут балаґа долгуннарыгар тыыларын тµірэ о±устарбакка усталларыгар кіміліґі сатыахтаахпыт.

Оттон, эдэрдэр, эґигиттэн сорохторгут биґиги ааспыт олохпут идеологияларын былаах тутта сатыыргыт «ааспыт сэбиэскэйи» тилиннэрэ-тіннірі сатыыр, эмиэ биир Паартыйа, биир улуу Сирдьит тулхадыйбат былааґыгар «уруй-айхал» этээччилэргэ кубулуйа сатыыргыт кыбыыстыылаах – хайа муІун, до±оттоор?!

Чэ, бµгµн «Биир ньыгыл Арассыыйа» былааґа мік굴µллµбµт. Ол эрээри, киэІ нэлэмэн Арассыыйа иэнигэр ити Паартыйаны, ити Былааґы сібµлээбэт дьоннор да, паартыйалар да бааллар эбээт – ити эмиэ мік굴µллµбэт чахчы. Онон, хайа эрэ тµгэІІэ баґылыыр паартыйа былаастан µтµрµллэн, атын паартыйа былааска та±ыста±ына, аны ол паартыйа «Эдэр гвардията» буола±ыт дуо? Хайдах эрэ буолбатах дуо – итинник иэ±иллэр, хоруонка хоолдьуктаах буолар? «Куґа±ан» диир буоллаххытына, бµгµІІµ олоххо, бэлиитикэ±э тус бэйэ±ит ураты кірµµлээх, туспа санаалаах буоларга кыґаллыІ. Биґиги, сааґырбыт кілµінэ дьонун курдук «Слава КПСС» буола сылдьымаІ, «тµІ хааґахтарга» кубулуйумаІ. Бука бары бэлиитикэни билиІ – интэриэґиргээІ диэбэппин эрээри, биґиги кілµінэбит курдук µµрбэ сµіґµтµгэр кубулуйбаккытыгар ба±арабын – этэргэ дылы, таґырдьа XXI-с, кибернетика µйэтэ кэлэн турар. Ол биґиги, Аан дойдуттан «тимир быыґынан» сабыллан олорбут (билиІІи Хотугу Кэриэйэ норуотун курдук) дьоннору кытта тэІнэґэ сатаамаІ – эґиги дьоллоох кэм о±олоро±ут.

Сорох µілээннээхтэрим мин «сыанабылларбын» кытта сібµлэспэттэрин билэбин – уон киґи, уон аІыы кірµµ. Ону ол диэбэккэ, кэнчээри ыччаппыт сыыґа хайысхалары талбатыгар ба±аран, «тимир сабыылары» а±ынным.

Санатыґар буоллахха, билиІІи да былаас тыл уонна бэчээт кіІµлµгэр суудайыыта, бобуу-хаайыы (цензура) киллэриитэ кµн-тµµн кµµґµрэн иґэр – ону бэйэ±ит билэ-кірі сылдьа±ыт. Онноо±ор, интернет ситимин хонтуруоллуу-хааччахтыы сатыыллар дии.

Ааспыт суруйууларбар ахтыбыт Украина, Киев майдаанын дуораана Арассыыйа СМИ-гэр да биллэн эрэр – Госдуумабыт іссі ханнык бэчээт кіІµлµн хааччахтыыр сокуоннары ылыныа биллибэт.

Мин кілµінэм эргиллибэт эдэр сааґа наар «тимир быыґынан», «улуу сирдьиттэринэн» эрэ буолбакка, µгµс µтµі ійдібµллэри бэлэхтээн ааспытын ымманыйа ахтабын. Ол курдук, Робертино Лоретти ыраас сµµрµктµµ дьµрµґµйэр кімµс куолаґын, «аныгы кэм Орфея» аатырбыт Муслим Магомаев ырыаларын бастакынан истэн, олохпут аргыґа оІостор дьолломмуппут. Юрий Гагарин кітµµтµн араадьыйанан сэргии истэ, атын да Дойдубут улуу ситиґиилэрин быстыспат сор±отун курдук сананарбытыттан дьоллоох этибит. Ол эрээри, оччолорго да «сиэрдээх буолуу» кэґиллэрин, тэІэ суох олохтоох «араІалар» элбэхтэрин кірірбµт-билэрбит эрээри, хайдах да гынан оло±у тупсарыахха сібµн билбэт этибит – муІур былаастаах Паартыйабыт кими да «мыык» дэппэтэ – билигин да итиниэхэ тэІнээх быґыы-майгы µіскээн эрэр. Биґиги, 90-с сыллар саІаларыгар µірэ-кіті, µллэІнэґэ тµґэн баран, эмиэ  саІата суох «ньимиликээннэргэ» кубулуйдубут буолбаат? Эбэтэр, мин сыыґабын дуу?

«Сµбэринитиэт», «Сирбит баайыттан µллэстии» эІин диэн оччотоо±у сібµлэґиилэр сыттыын сµппµттэрэ ыраатта. Арай, кыра о±ону албынныыр курдук, суолтатыгар іріспµµбµлµкэ, іссі, Ил Дархан, Ил Тµмэн Бырабыыталыстыба диэн Федерация «дук» гыммыт µбµн µллэрэр – тыынар былаас дуомнаахпыт – дьиІ иґигэр киирдэххэ, бэйэлэрэ тугу да быґаарар, іріспµµбµлµкэни сайыннарар кыа±а суох тэрээґиннэр. Сэбиэскэй са±ана «культуурунай автономия» диэн чиэґинэйдик быґаараллара, билигин кірµнньµк «Республика Саха (Якутия)» диэн ускуобка±а ылыллар быґаарыылаах тэрээґиммит. Били, ааспыт сырыыга санаппыт Григорий Явлинскай этэринии – имитация государственности, конституции, демократии и.т.д.

Дьэ, уонна, ити Кириэмил «дук» гынар бµддьµітµн µбµттэн тойотторбут «эрбээн» сиэґээри ону-маны толкуйдуу сатыылларын туґунан хаґыаттар суруйалларынан аа±ан – тииґинэн олоробут, кµммµтµн барыыбыт. Туос сымыйа, кірµнньµк былаастаах олорон, бэйэбитин мі±µттэ, этиґэ-охсуґа сатыыбыт – туохха наадалаах міккµірµй?

Јскіті, дьиІ іріспµµбµлµкэ (автономия да таґымынан буоллун) эбиппит буоллар, кими Ил Дарханынан таларбытын ба±ас, бэйэбит билиэхтээх этибит буолбаат – Украина судаарыстыбатыгар холбонон хаалбыт Крым норуота дьыл±атын ыйытыгынан (референдум) быґааран эрэллэрин Арассыыйа µрдµкµ салалтата ійµµр дии – оттон биґиэхэ?..

БилиІІитэ, Кириэмилинэн, Путинынан биґирэммит хандьыдааты, истигэн Ил Тµмэммит «бигэргэтэн» кэбиспитэ. Эґиил, дьэ, талларыах буолаллар да, били 2001-2002 сс. хайдах «талларбыттарыні ійдµµбµт. Онон, имитация (кірµнньµк) быыбардарга киґи итэ±эйиэн ба±арбат. Син биир «µіґээІІилэр» санааларын хоту сылдьар Ил Дарханнанар буолуохтаахпыт. Оруобуна, улахан политик Явлинскай этиитин «дьыала±а» кірдірµіхпµт – толоруохпут. Маннык хартыына туруо±а -атын былааґы, атын паартыйаны талыахпытыгар диэри. Ба±ар биэс, уон, эбэтэр 20-30 сылынан. Арассыыйа норуота сіптііх талыыны, дьиІнээх демократияны, суут-сокуон диктатуратын билиннэ±инэ-ылынна±ына.

Хомойуох иґин, билиІІитэ «правовой судаарыстыба» туґунан кэпсэппэт-санаппат да буоллулар. «АиФ» хаґыакка суруйалларынан Сердюков да, Васильева да («Оборонсервис» фигураннара) «дьыалалара» тыаґа суох умуннарыллан-сабыллан эрэ𠵴µ. Дойду быыбардааччыларын 60-70 %-н куоластарын ылбыт конституциябыт гараана Путин итинник дьыала±а куолаґын иґитиннэрэр кыахтаах аата, то±о эрэ «сыалыґар быарыныы сымнаан» биэрдэ буолбаат. Быыбардарга ананан тэриллибит «Норуот фронун» байыастара былаас дьонугар «ураа» хаґытыыры эрэ сатыыллар быґыылаах. Милиардынан µбµ-харчыны матайдаабыт µрдµк сололоох былаас дьонноругар биир «утары» тылы иґитиннэрбэтилэр, «тиистэрин» сытыылаабатылар. Ол оннугар, оппозиция дьонугар (холобур, Удальцовка, Навальнайга) тэриллибит оІоруу дьыалаларга хос куолай буоларга ірµµ да бэлэмнэр.

Сэбиэскэй са±ана олохпут µтµі кэмин аґарбыт (эдэр сааспыт ааста±а дии) дьоннор, оччотоо±у кэм µтµітµн-мікµтµн араарабыт бі±і. Ґтµі ірµттэригэр суут-сокуон (биллэн турар, µрдµк сололоохтор оччолорго да туспа, «тіліпµін быраабынан» туґаналларын кэнники истэбит-билэбит да буоллар) арыый да уоруйахтары-тµікµттэри уодьуганныы сатыырын бэлиэтиибит – билиІІи чунуобунньуктар курдук хоруупсуйанан сутуллуу суо±ун тэІэ.

Ол эрэн, «идеология» диэн биир муІур паартыйа былааґын конституция 6-с пуунунан киллэрэн норуоту саІата суох кулуттарга кубулута сылдьыбыттарын, билиІІи Ґрдµкµ былааспыт уонна ити былаас эрэллээх кіміліґііччµтэ – «ЕР» хос тіннірі сатыы сылдьаллар, µксµн тіннірдµлэр да±аны. Атын кірµІµнэн, атын аатынан, атын идеологияны соІнуу сатааґынынан (ол иґигэр православие итэ±элин туґанан) киллэрэр ньымаларынан. Ким ба±арар дойдубутугар бэрээдэк туругурарыгар, ил-эйэ сабардыырыгар, баай-дуол, нус-хас олохтоох ыаллар элбииллэригэр, уонна аан дойдуга сэрии суох буоларыгар икки илиитинэн куоластыа±а – ону, аныгы «былаас паартыйата» сатабыллаахтык туґанар. Ити албыны билэ-билэ, тойоттор уоран сииллэрин кірі-истэ сылдьан син биир албыннатар буоллахпытына, бэйэбитин эрэ буруйдуох кэриІнээхпит. Бука, итинник «истигэн» дьоннортон абаран Михаил Лермонтов «Прощай, немытая Россия – страна рабов, страна господ; И, Вы – Мундиры голубые, и Вы – им преданный народ» диэн ыарахан тыллары ыґыгынна±а. Ол кэмтэн элбэх уу уґунна±а эрээри, Арассыыйа барахсан кур бэйэтэ кубулуйбакка кэллэ±э – кіннірµ, кэм-кэрдии сиэринэн, олох сайдар иитинэн уларыйыылар-сэриилэр аастахтара да, дьон-сэргэ ійі-санаата «страна рабов, страна господ» таґымыттан тахсыбатах. Атын ханнык дойдуга итинник эбитэ буолла – бука, син бааллара да буолуо

БµгµІІµ дой±охпун тµмµктµµр буоллахха:

— Эдэрдэр кырдьа±аґы туората сатаамаІ – кэмэ кэллэ±инэ, бэйэлэрэ дьалты барыахтара.

— Оттон, µілээннээхтэрим, бэйэ±итин сэнэнэ-намтатына сылдьыбакка, олох µлµскэнигэр эдэрдэргэ кіх-нэм, кімі-ньыма, сµбэ-ама буолуоххайыІ – били, сэбиэскэй са±ана ылланар «Старость меня дома не застанет – я в дороге, я в пути» диэн ырыа±а курдук. Оннук.

Макар МЫЛА, Бµлµµ к.

13 марта, 2014 Главные новости

Добавить комментарий

*