Макаар Мыла: Элиэнньинтэн сэдиптээн

28 апреля, 2014 в 23:21

Бµгµн, муус устар 22-гэр суруксуттуу олорон, оскуола±а киириэхпиттэн кµннэтэ истэр «Элиэнньин тіріібµт кµнэ» буоларын, ійдіін кэллим.

«Ньолобуойу» бµтэрэн бастакы кылааска кэлбиппэр, «улуу Элиэнньин сиэннэрэ іктібµрµінэктэр» буолалларын ійдіібµттэрэ. Эдьиийим хортуоІканы кырыйан биэс салаалаах сулус оІорбута, маІан туочукалардаах кыґыл таІас сыыґынан бµрµйбµтэ уонна тµрµкµі бинсээгим тµіґµгэр тикпитэ. Оччолорго (50-с сыллар саІаларыгар) Элиэнньин о±о эрдэ±инээ±и ойуулаах хотуобай усуначуок суох этэ.

6-ка µірэнэ сылдьан, Элиэнньин тібілііх хомсомуол билиэтин туппутум. Олус да µірэ-долгуйа, киэн тутта санаммыппын ійдµµбµн.

Јссі, оскуола±а киирэр сылбар (1950 с-ха) биґиги дэриэбинэбитигэр Ильич лаампалара сандаарбыттара, хас дьиэ аайы араадьыйа туочукалара тардыллыбыттара.

Онон, тус бэйэм ійдібµлбµнэн, µірэх-сайдыы суола Элиэнньин аатын кытта быґаччы ситимнээх.

Саҥа тіріін киґи буолан, кэргэним µтµітµнэн µйэбэр биирдэ, 1979 сыл сааґыгар «Праздничная Москва» диэн путевканан Москуба±а киирэн «улуу Ленины» кірір дьолломмутум. Мавзолейтан тахсан иґэн, «Киґи курдук киґи эбит» диэн санаабыппын ійдµµбµн – бука, туох эрэ ураты бэлиэлэрдээх киґини кірір ба±алаа±ым буолуо

Ааспыт µйэ 80-с сылларын  бµтµµтµгэр, ССКП салалтатыгар Михаил Горбачев, Александр Яковлев курдук, аныгы бэлиитиктэр міІµттэр «либерал-демократтар» диэн дьонноро, «властность» диэн ійдібµлµ а±албыттарыгар, харахпыт аґыллан, ону-маны интэриэґиргиир, аа±ар-истэр буолан барбыппыт. Оччолорго, биир ханнык эрэ сурунаалга, Элиэнньин ілµін иннинэ а±ай, « иду на смертный бой с великорусским шовинизмом» диэн баартыйатын иґинээ±и утарылаґааччыларыгар туґаайбыт этиитэ, кµнбµгµн Арассыыйа Ґрдµкµ салалтатыгар баар «Улуутумсуйар бэлиитиктэргэ туґуламмыт курдук — µйэ кэриІэ кэм ааста да, Арассыыйа±а, ордук салалта Ґрдµкµ кэрдиистэригэр импиэрийэлии ійµ-санааны ірі тутааччылар олус элбэхтэр, Дойдубут сайдыытын таІнары тардаллар, аан дойду атын омуктарыттан тэйитэллэр.

Итинник «патриоттарга» туґаайан, мавзолейга сытар Элиэнньин «иду на смертный бой» диэн санатара иґиллээхтээбэт быґыылаах

Дьэ итинник ійдібµллэри сахта эбээт, улуу киґи Элиэнньин тіріібµт кµнэ. Хаґан да хомунньуус буолбатах эрээри, ханнык диэбин «кыра омуктар» интэриэстэрин тэІІэ туруулаґан, «улуутумсуйар» утарсааччыларын кытта ілір-охтор хапсыґыыга киирсэ сыппыт Элиэнньин сырдык аатыгар сµгµрµйµіхпµн ба±ардым – киґи барыта тэІ буолуохтаах. Оннук.

Итинтэн сэдиптээн, кµн бэ±эґээ (2014 с., муус устар 21 кµнµгэр – М.М.) Киин тэлэбидьиэнньэ I-кы ханаалын «Познер» биэриитигэр ыалдьыттаабыт, кіннірµ «білµґµік» диэнинэн билиґиннэриллибит, Александр Дугин Сэбиэскэй импиэрийэ (Сэбиэскэй Сойуус) тайаан сыппыт сирэ барыта «Арассыыйа национальнай интэриэґин таарыйар» диэн ымыттыбакка да эттэ, «патриот» буолбатах дьоннору СМИ-лэртэн тэйитэр наадатын ыйда (ол иґигэр, ыІырыллан олорор биэриитин ыытааччы Владимир Познеры эмиэ).

Бу «білµґµік» дойду Ґрдµкµ салалтатыгар «чээкэ киґи» ахсааныгар сылдьарынан сылыктаатахха, дойдубут муІур тойотторо да дьµірэлии саныыллара буолуохтаах. Оччо±уна, били «ахтар-суохтуур сэбиэскэйбитигэр» эргиллэн кэллибит дуо? Ким быґыарыай?..

Путин са±ана Сэбиэскэй Сойуус ірігійµн (гиимнин) муусуката тіннµбµтэ, ГТО нормалара эргийдилэр, аны «норуот хаґаайыстыбатын быыстапката» (ВДНХ) сіргµтµлµннэ, «Ґлэ дьоруойа» аат тилиннэ о.д.а. «тилиннэриилэр» тыаґа-ууґа суох бара тураллар. Онноо±ор, Ыраахтаа±ылаах Арассыыйа са±анаа±ы курдук, ТаІара дьиэлэрэ бі±і Сахабыт сиригэр да бачыгырастылар. Итилэри барытын «куґа±ан» да, «µчµгэй» да диир сыыґа буолуо эрээри, эмиэ биир паартыйа (ССКП оннугар «Биир Ньыгыл Арассыыйа»), генсек оннугар муІур былаастаах Президент улахан салайар тоталитарнай тутуллаах Дойдуга кубулуйбуппутун сібµлээбэппин. Тірµт СокуоІІа (Конституция±а) олох атын тутул, атын быраап сурулла сылдьар. Ельцини міІµттэр дьоннорбут кимнээхтэрий – билиІІи былаас эрэллээх хорохоотторо буолбатах дуо?

Онтон, ол міІµттэр Ельциммит салайан олорбут кэмигэр ылыныллыбыт тірµт Сокуоммут (Конституциябыт) билиІІи тойотторбутунан соччо-баачча биґирэммэтин билэбит. Суолтатыгар эрэ, «демократическай, правовой судаарыстыба» буоларбытын хам-хаадьаа ахтан ааґаллар.

Оттон, µгµс салайааччыларбыт, бэлиитиктэр, суруналыыстар да Украина±а сыґыаннаан «федерализация», «регион ураты бырааба», «киин сиртэн µбµнэн харчынан тутулуга суох регионнар», эІин диэн былдьаґа-былдьаґа этэллэр-такайаллар да, бэйэбитигэр баар быґыыны-майгыны (холобур, нолуок µгµс ітті Москуба±а барарын) ахтыбаттар, тірµт сокуоммутугар да уларытыылар наадаларын тумналлар.

Дьэ, итинник, бэлиитиктэр, салайааччылар дьаґайан олороллорун тухары, элбэх норуоттары тµмэр Арассыыйа Федерацията сайдыы суолунан айанныаҕар улахан саарбахтааґын µіскµµр – Украина±а кістір итэ±эстэр биґиэхэ эмиэ бааллара хайдах да мэлдьэґиллибэт. Оннук.

Бу суруйа олордохпуна киин тэлэбидьиэнньэ «Вести-24» ханаалыгар Ил Дархаммыт Барыыґап ПутиІІа киирэн олорон, «аны 굴µІІµ быыбарга (болдьо±ун иннинэ) кыттан, норуотунан быґаччы талыллыахпын кіІµллээ» диэбитигэр, Президент биґирээтэ, талыллыар диэри «Баґылык» эбээґинэґин толорооччунан аныыр «Ыйаахха илии баттыам» диэтэ.

Онон, µгµс хаґыаттарга ырытааччылар саба±алаабыттарын курдук, Егор Борисов, µрдµк рейтиннээх дуоґунаґын туґунан, аны 굴µІІµ Ил Дарханы талыы кµрэ±эр бастакы нµімэрдээх хандьытаат буоларын киэІ Арассыыйа±а иґитиннэрдэ, этэргэ дылы, «фора» ылла.

Тіріібµтэ 275 сылын бэлиэтиир Сэмэн Ардьакыаппыт Арассыыйа ҐрµІ ыраахтаа±ыта, Кэтэриинэ II-скэ тиийэн «сахалары саха киґитэ салайыахтаах» диэн туруорсуута, кµн бµгµн да хатылана турар, курдук – Путин «добро» биэрбит киґитигэр куоластааччы элбиир буолуохтаах. Ол эрээри, тіґі да Путин «добролаатар», бука атын да хандьыдааттар баар буолуохтара – быыбар хампаанньата са±аланна±ына, кірін-билэн иґиэхпит буолла±а.

Бу кµннэргэ (муус устар 27-гэр) бэлиэтэнэр Јріспµµбµлµкэ кµнэ, ити Сэмэн Ардьакыап туруорсуутуттан силис тардан, 1922 сыллаахха Саха автономнай іріспµµбµлµкэтэ тірµттэниитигэр, 1990 сыллаахха судаарыстыба сµбэринитиэтин туґунан декларация ылыллыытыгар тиэрдибитэ. Хомойуох иґин, «Арассыыйа Конституциятыгар сіп тµбэспэт» диэн матыыбынан, ааспыт ЫІырыылаах Ил Тµмэммит дьокутааттара іріспµµбµлµкэ сµбэринитиэтин туґунан декларацияны кітµрбµттэрэ. Ол да иґин, Ил Дархаммыт Барыыґап быыбарга киирсэрин Путинынан мэктиэлэтэр – бу аата «федеративнай сыґыан» аатыран эрдэ±э. оччо±о, тугун да кµлµµ гыммыт курдук «Республика Саха (Якутия)» аатырабытый? Кіннірµ уобалас боломуочуйалаах аата. Киґи ійдіібіті, сонньуйуо±а µгµс – мин эрэ итинник саараабатым буолуохтаах.

Элиэнньин тіріібµт кµнµттэн са±алаан баран, бу улуу Киґи «Искра» хаґыаттан са±алаан, суруналыыс быґыытынан муІутуур элбэх µлэни суруйбутун, былаас иґин охсуґууга бэчээт кэмнэммэт кµµґµн сатабыллаахтык туґаммытын ахтыбат буолуохха сатаммат.

Дьэ, ол да иґин, Путин тэрийбит фрона (ОНФ) муус устар 23-25 кµннэригэр Санкт-Петербурга тутулуга суох СМИ-лэр µлэґиттэрин мунньан улахан мунньах (Форум) тэриллэрин тэлэбиисэргэ кэпсээтилэр. Сугулаан сµрµн дьµµллэґиитэ: «Олохтоох былаастары кытта олохтоох СМИ-лэр хардарыта сыґыаннара» диэтилэр. Бука сэрэйдэххэ, сэбиэскэй са±анаа±ы «µтµктээйи» µірэ±э сіргµтµллэр буолуохтаах – ОНФ ыытар бэлиитикэтин харыыта суох бэчээттээґин – тар±атыы («Правда» хаґыат «передовицаларын» уобалас хаґыаттара тар±аталлара).

Саха сириттэн «тутулуга суох хаґыаттар» µлэґиттэрэ ити, форум туґунан тугу суруйалларын кэтэґэн аа±ыахпыт.

Оттон, биґиги іріспµµбµлµкэбит салалтата судаарыстыба тэрийэн таґаарар СМИ-лэрин, ійііґµІІэ сыллата бµддьµіттэн 1-дии млрд солк. тыырарын, ити Уґук Илин субъектарыттан саамай элбэх µбµлээґин буоларын, «Киоски и их судьба» диэн «ЯВ» хаґыат (15-с №, муус устар 18 кµнэ) кэрэспэдьиэнэ Елена Мироненко суруйуутугар баар. Ити µлµгэрдээх µтµмэн µбµ-харчыны кідьµµстээхтик, дьиІ аа±ааччы туґатыгар сатаан дьаґаммаппытын, былаас бэйэтин «арбата» сатаан, эІинэ бэйэлээх Медиа-Холдиннары тэрийиитэ бэчээт аптарытыатын µрдэппэтин, аа±ааччы биґирэбилин тардыбатын «Саха печать» киоскаларын µлэлэринэн холобурдаан сырдатыллыбыт. Дьэ, кырдьык, Бэчээт департаменын ніІµілээн улуустар хаґыаттарын µбµлээґин улуустарга, ол аата бэйэни салайыныы (муниципалитет) бµддьµітµгэр быґаччы тиэрдии биґиэхэ, улуус хаґыаттарын аа±ааччыларыгар да, олохтоох суруналыыстарга да, бэйэни салайыныы дьаґалталарыгар да быдан табыгастаах, туґалаах дьаґал буолуохтаа±а – сыччах іріспµµбµлµкэ салалтатын сыІаа±а хоІнон, тустаах дьаґалы таґаара охсоллоро буоллар. Оннук.

Суруйуум тібітµгэр, улуу ЭлиэнньиІІэ тіннін «Газета не только коллективный агитатор, но и  коллективный организатор» диэни тойотторбутугар санаппыт киґи.

Макар МЫЛА, Бүлүү к.

28 апреля, 2014 Главные новости

Добавить комментарий

*