Манабыла суох оҕо саас

8 июня, 2014 в 1:33
Шоколад Аленка

Манабыла суох оҕо саас салҕанан бара турбута. Билигин санаатахха, оҕо эрдэххэ эрэ кэм уһуур, оттон кэтэххэ хаалбыт кэрэтэ кэлин биллэр. Ол ону саатар тылынан тилиннэрэр буоллахха, бу баар билиҥҥиҥ хос суолтата хоҥнон, баарын биллэрэр. Киһи буолан кэлбитиҥ кэм да аналлаах, туохха эрэ төһүү буолуох кэриҥнээх дэтэр. Оҕо сааска таҥыллар эбит анал бэйэттэн тутулуктаах кэрчигэ. Оттон биһиги бары оҕо сааспыт биир түөлбэҕэ, үтүөкэннээх сиргэ ааспыта. Онон, кириэстээхтэр биир баайыылаах, биир туһаайыылаах буолан тахсабыт.

Мин Угуйам

Биһиги көлүөнэ оҕолору биир детсад, биир оскуола өссө биир сүрүннүүр. Детсадка оҕо алта күннээх түүнү быһа сылдьан иккис дьиэтинэн ааҕыан сөбө. Биир бэйэм күнүс эрэ сылдьарым. Биирдэ боруобалаан хоннороору гынан баран, тоҕо эрэ төттөрү ылбыттара.

Күнүһүн күргүөмүнэн утуйуу. Ол тухары мин биирдэ да харахпын симэн көрбөтөҕүм. Арыый кэлин түүн да утуйары ыар эбээһинэс курдук ылынар буолбутум. Илэ икки түүл икки быысаһар кэмигэр ньимис гынартан куттанан биирин үксүн ийэбин киэһэ аайы кинигэ аахтарарым буолуо. Билигин эбит ээ – күнүстэри утутар кыһа көстөн биэрбэт. Түүнү күнүстээҕэр, түүлү илэтээҕэр ордорор кэмнэр букатын кэлин кэлитэлээбиттэрэ.

Оттон оччолорго утуйумаары улахан көр. Хата, биһиги ньээҥкэлэрбит, иитээччилэрбит даҕаны бэрт амарах, оҕоҕо сымнаҕас майгылаахтара. Людмила Дмитриевна Рослякованы муода сурунаалын дуу, киинэ иһиттэн дуу тахсыбыкка холуурбут. Үрдүк бүрүчүөскэ, кылгас солко дуу, кремплин дуу былааччыйа, үрдүк хобулук – чахчы да киинэ артыыскаларыгар маарынныыра. Улахан киһи буолуу ордуктааҕын кинини көрөн сэрэйэрим.

Духи Красный мак

Сэбиэдиссэй Ангелина Никандровна Петрова хоһугар ыскааптарга элбэх да хаһаас уонна дьарыктарга туттуллар оонньуур кыстанан турара.

Конфеты Гулливер

Мин балыкка аллергиялаахпын. Балык сиир күннэригэр миигин кини хоһугар олордон атын аһы сиэтэрэ. Ол олорон дуоһуйа оонньуур арааһын көрөрүм. Бэйэм оонньуурум дьиэбэр итинтэн итэҕэһэ суох элбэҕэ эрээри, атын аата атын, оттон оҕо оннукка ымсыы.

Биирдэ да күнүс утуйбатаҕым, биирдэ да мааннай хааһыны барытын сиэбэтэҕим. Үүт миини эмиэ. Оттон иитээччилэрбит ким урут сиэн бүтэрбит тэриэлкэтэ туох ойуулааҕын көрүө дииллэрэ. Мин ону көрөөрү хааһыны ньуосканан халбарыта сатыырым да, мааннай хааһы убаҕас буолан арыллан биэрбэтэ. Онон тэриэлкэм хараабыл дуу, куорат дуу ойуулааҕын хаһан да харахтаабатаҕым.

Детсадтааҕы эпопеяттан түгэннэри салгыы тиһиэм иннинэ оҕо сааһым дьүөгэтин туһунан кэрчиги киллэрэр эбиппин.

 

Сэбиэскэй олох сиэринэн

 

Мин да чуумпу оҕо этим. Детсадка маҥнайгы дьүөгэм аах группаларыгар киирдим. Кинилэр хара маҥнайгыттан сылдьыбыттар эбит. Мин дьааһыла уонна среднэй группа диэни көтүппүппүн. Онон үйэбэр биирдэ саҥа оҕо буоллум. Кэлин оскуолаҕа хас сыл аайы саҥа оҕо биһиги кылааспытыгар кэлэрэ. Болҕомто – кинилэргэ. Биһиги тургутан көрүүбүтүн ааһа охсон, бэйэбитин сабырыйан бараллара. Оннук сытыы, харахха быраҕыллар кыргыттар кэлитэлээбиттэрэ. Ол – кэлин.

Маҥнайгы дьарыктарга олорон көрдөхпүнэ – оҕо барыта туалекка тахсарыгар илиитин өрө уунан көҥүллэтэр. Мин да ыксыыр уочаратым кэллэ да, хайдах да тыл таһааран ыйытар кыаҕым суох. Кэлиҥҥэ диэри урутунан тылланар диэни билбэт этим. Онтон бэйэбин күһэйэн дуу, учууталлар иитэр-үөрэтэр ньымаларынан эбитэ дуу, сценаҕа кытары тахсар киһи буолбутум. Ыллаан ыыра барыам дуо, миэнэ кэм да хоһоон – хоһоон ааҕарым.

Соннук тыл таһаарыахпын кэрэйэн, ээ, ким да билбэтинэн ыытан кэбистим. Чахчы ким да билиэ суоҕа эбитэ буолуо, ону кэннибэр олорор Семенова Тоня: «Көрүүй, ити кини анныгар уу тохтубут», — диэн биллэрэн кэбиспитэ. Иккиһин эмиэ оннук хатыламмыта быһыылааҕа. Онтон син үөрэнэн, ыйытар буоллум ини. Үүттээх чэйи иһит сууйбут уу курдук амтаннаах диэн ымыччы испэт этим. Ыалга ыйыппакка эрэ куппуттарын иһиминэ остуолтан утатан турарым. Арай, маҥнайгы нүөмэрдээх дьүөгэм ийэтин чэйэ үүттээҕин да иһин үчүгэй буолара. Сылабаара оһуобай эбитэ дуу?

Тоня онтон атаҕын тоһутан, ыһыахха оҕо коляскатыгар үтүллэ сылдьыбыттааҕа. Сырдык плащтааҕын өйдүүбүн. Оччолорго оҕолор таҥастара биирдиҥи буолара. Хам-түм хантан эрэ ылларан атыны кэппиттэрэ ала-чуо буолан көстөрө. Мин кыра эрдэҕинээҕи таҥаһым өҥүн-дьүһүнүн сүтэрбэккэ кэлин оҕолорбор кытары сулууспалаабыта. Хас таҥас остуоруйалаах, туох эрэ үтүө кэми өйдөтөр.

Икки солко орон сабыыта билиҥҥэ диэри баар. Дьонум киэнэ улахан, оруоһабай, оһуор анньан олордуллубут кубалардаах, икки сыттык хаалаах. Миэнэ – чараас, дьоҕус эрээри син биир кэрэ. Ийэм: “Кытайдыын үчүгэй саҕанааҕы табаар”, — диэн быһаарар буолара. Өссө Монголия баайыыта сибиитэрэ баарын билигин да кэтэбин. Аҕам соҕуруу эмтэнэн кэлэригэр, командировкаттан дуу илии тутуурдаах буолара. Армения иһитин арааһа баара. Онтон атын омук тэрилэ, оҥоһуга баарын өйдөөбөппүн. Барыта сэбиэскэй. Ийэм онтон ордубуту харыһыйар, хаачыстыба саҕанааҕы диэн өрө тутар. Чахчыта да оннук. Ол саҕана малы үйэлэргэ анаан оҥороллоро. Сылын аайы таҥаһы, өссө малы уларытыы диэн суоҕа. Ити биһиги детсадка сылдьарбыт саҕана ким да харбыалаһа, хаһаана сатаабат этэ. Барыта баар, сарсын да баар буолуо диэн өйүнэн-санаанан олороллоро. Арыый кэлин стенка ыскаап үөдүйүүтэ иһит, курустаал мунньар муода кэлбитэ. Мин дьонум икки чымадааннаах малларын холбоон ыал буолбуттар. Туттар тэриллэрин, иһити-хомуоһу сыбаайбаларыгар бэлэхтээбиттэр. Сыбаайба да буолуо дуо, көннөрү ийэм олорбут ыалыгар дьоро киэһэ тэрийбиттэр.

Оччолортон мунньуллубута – элбэх кинигэ уонна хаартыска. Аҕам хос дьарыгын ааҕан сиппэккин. Биллэн турар, аан маҥнай үлэтэ. Киһи үлэнэн үлүһүйэрэ диэни кининэн сирэйдээн билэбин. Бу санаатахпына, аҕам биир эмэ күн тугу да гынара суох таах сыппатах эбит. Күн бүгүнүгэр диэри. Сааһырдар да кини хас эмэ хос дьарыктаах. Онтон барыта хамсанарга күһэйэр. Онно сөп буолумуна кини күҥҥэ хаста да төхтүрүйэн сэрээккэлиир, эти-сиини эрчийэргэ анаан эҥини гынар.

Аҕам хос дьарыктарыттан биирдэстэрэ – хаартыскаҕа түһэрии этэ. Кэлин мин эмиэ түгэннэри оннук тохтото сатаабытым да, миэнэ үксэ болоорхой, киһи сирэйин омооно нэһиилэ туртайар буолара. Төрүөхпүттэн инньэ оскуоланы бүтэриэхпэр диэри миигин түһэрбитэ мин улаатарым көстөр хрониката буолан сылдьар. Үлэттэн ордубат буолан, бэлиэ түгэннэри эрэ хабара. Хас хаартыска кэннигэр суруктаах. « Венера үс ыйдааҕар», «Венера үстээҕэр», «Венера бүгүн түөрдүн туолла», «Венера бүгүн биэстэннэ» диэбит курдук суруктар чуо төрөөбүт күммэр түһэрэрин туоһулууллар. Ол эрэ буолуо дуо, өссө магнитофоҥҥа саҥабын-иҥэбин, күлэрбин-саларбын устубута баар эрээри, аныгы үйэҕэ сөбө суох лиэнтэлэргэ сылдьар буолан, кэлин ону истэр суох.

Бэйэлэрэ эдэрдэрэ эмиэ анал альбомнарга хараллан сылдьар. Кэлин дьонум альбомнары арыйдахтарына, наар суох буолбут дьон субу баардыы мичийэн олороллорун көрөн хараасталлар.

Детсаппытыгар төннүөххэ. Оҕо сааска тиийэн хааллахха, киһи үлүһүйэн, онтон тахсыан да баҕарбат, халыйдар халыйан бара туруох курдук. Ол үлүгэр ырайтан мин биир үтүө күн күрүүргэ сананным.Бэйэбиттэн балыс Көмүс Балбаара кыыһа Марианна диэн батыһааччыланным. Өйөөччү биир Антошка диэн уоллаахпын. Детсадтан чугас да иккиэн олоробут. Уол – Балааһалаах сиэннэрэ. Былааммытын билбит уол күрэһэртэн туттунна. Күрээн иһэн тута тутуллубуппут. Чуумпу оҕо аатырарым да, дөрүн-дөрүн эҥин дьикти быракаас миигиттэн тахсара.

Оскуолаҕа миигин сааһа тиийбэт диэн ылбатахтарыгар мин саҕа үөрбүт суоҕа. Өссө биир сыл детсадка иккиһин подготовка группатыгар сылдьар буоллум. Атын оҕолору кытары. Жиркова Риталыын онтон ыла өр кэмҥэ арахсыспат дьүөгэлии буолбуппут. Игирэлэр диэхтэригэр дылы. Иккиэн биир таҥаһы кэтэр эҥин этибит. Наар сипсиһэн тахсар ыарыыга ол кэмтэн ылларбыппыт быһыылааҕа. Оскуолаҕа учууталларбыт наар биһиги сибигинэһэрбититтэн иҥнэллэрэ. Устар күнү быһа туох бэйэлээҕи кэпсэтэҕит диэн сөҕөллөрө. Биһиги кэпсэтэрбит, туһунан олоҕу тутуһарбыт остуоруйата уһун.

Бүтэһик сылбар дьиэтийэн детсаппын, дьэ, сөбүлээтим. Эҥин оонньууну бэйэм айарбын онтон ыла саҕалаабытым. Тоҕо эрэ туалекка бүөмнээн оонньуур этибит. Рита биһикки бантааһыйабыт баайа. Хайа баҕарар көннөрү сири, малы, көстүүнү атыҥҥа ханалытары, өй көмөтүнэн өҕүлүтэри сатыырбыт.

Усова Даайыкканы кытта наар мөккүһэр идэлэннибит. Оҕо эрэ киһиргиир, дьиэтигэр туохтааҕынан өҥнөр. Арай, биһиэхэ баар киниэхэ эмиэ баар буолан иһэр. Өссө ордор. Билигин санаатахха, барыбыт да киэнэ биир, ону бантааһыйалыы түстэххэ эрэ ураты курдук буолар.

Оонньоон-оонньоон сөп буолбат оҕолор этибит. Эргэ тахсыахпар диэри наар оонньуом диэн кимиэхэ эрэ андаҕайарбын өйдүүбүн. Куукула бөҕөлөөхпүн, кырата уон оҕолонуом дии саныырым. Оччолорго ыал барыта элбэх оҕолоох, мин эрэ соҕотохпун. Онон сирэй-харах анньааччы да үксэ. Ол иһин элбэх оҕону ыралыыр инибин.

Биһиги дьолбут – кэмигэр оонньоон-көрүлээн, күн кыһалҕата суох көҥүл көччүйэн, олох субу баар кэрэтин туһанан хаалбыппыт. Билиҥҥи оҕолор оҕо саастара улам кылгаан, төрөөт кыһалҕа иитигэр киириэх курдуктар. Онно холоотоххо, биһиэнэ дьиҥнээх оҕо саас этэ. Пластилинынан арааһы айан таһаарыы, уруһуйдаан дьолу хоһуйуу, бииргэ олорон диафильмы көрүү – киһи ааҕан сиппэт.

Улахан дьон олоҕо толору. Үлэ үксүн иһин үмүрүйэр, кыра кыһалҕа кыайтарар. Киэһэ ахсын кулуупка киинэ, бырааһынньык ахсын биэчэр. Субуотунньуктар кытары ырыа-тойук аргыстаахтара. Ыллыы-ыллыы үлэлиир дьону оччолорго көрөн хааллахпыт. Саха театрын артыыстара, ырыаһыттар кэлэллэр. Кулууп аттыгар олорор буоламмыт, хас кэлбит-барбыт артыыс биһиэхэ хайаан да хоноро. Кинилэр эрэ буолуо дуо, хонон-өрөөн ааспыт тойон-хотун, эҥин биллэр да, биллибэт да дьон – Кириэстээххэ тиэрдэр суол оччолорго соччото суоҕун иһин, син биир сылдьаллара. Сиринэн суол эрэ буолсу дуо, сайынын трамвай уунан кэлэрэ, самолет көтөрө.

Сэбиэскэй олох сиэринэн биир тэҥник уонна үчүгэйдик олорбут эбиппит, бу санаатахха.

ЧЭГДЭ.

 

 

 

8 июня, 2014 Без рубрики

Добавить комментарий

*