Мыла: Аахсыйа атыытын аттарыы уо.д.а.

15 января, 2014 в 9:27

Ити туһунан кэпсэтии ааһа охсубут сылбыт тиһэх күннэрин сэргэх сонунунан буолла.

АЛРОСА 7%-наах аахсыйатын атыытыттан киирбит 17 аҥаар миллиард кэриҥэ үбү ³рөспүүбүлүкэбит саламтата ханнык сыалларга туһаныаҕын туһунан иһитиннэриигэ, Арассыыйа таһымынан үбүлэнэр «хаарбах дьиэлэртэн көһөрүү» бырагырааммаҕа «кыттыһабыт» дииллэрэ соччо өйдөммөт. Онто да суох, «былаас бэртикээлэ» олохтонуоҕуттан, нолуоктартан (атын да хомуурдартан) киирэр үп барыта Москубаҕа бара турар, биһиэхэ «дотация» быһыытынан бар дуома эрэ төннөр эбээт. Бэйэбит (өрөспүүбүлүкэ дьоно-сэргэтэ) бас билэр 7% аахсыйабытын атыылаан баран (нолуоктары, хомууру таһынан), өссө Федерация былааһа ылыммыт бырагыраамматын хос үбүлээччитэ буола сылдьыахтаахпытый – Ил Дархаммыт Барыыһап Путин хараҕар «үчүгэй салайааччы» буолан көстөрүн туһугар дуо? Өрөспүүбүлүкэбит иһинээҕи кыһалҕа аҕыйаҕар дылы… РФ бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Шувалов «алмаастаах түбэ 8 улууһун биирдии бырыһыаннаах аахсыйаларын приватизациялыыр (ол аата атыылыыр) туһунан бэлэмнэнии үлэ барыахтаах» диэбитин хаһыаттар суруйбуттара. Ити 1-дии бырыһыан аахсыйабытын да, хаһан эрэ мэлитиэхтэрэ турда±а. Билигин да, аахсыйабыт дивиденигэр кэлэр үбү (добуччу үбү) улуус бүддьүөтүттэн көҕүрэтэн иһэллэрин улуустар олохтоохторо сөбүлээбэппит – ити алмаастаах түбэ улуустара АЛРОСА үлэлэрин дьайыыларыттан ылбыт бары эчэйиилэрбитин, айылҕабыт айгырааһынын чөлүгэр түһэриниигэ көмө буолбат.

Били, 90-с сылларга САПИ корпорация 2%-х көмөтүн тыа дьоно, улуустар олохтоохторо өйдүүбүт ээ. Ону баара, өрөспүүбүлүкэбит үрдүкү саламтата «тэҥнээн» кэбиспитэ, оннооҕор Бүлүү ГЭС-н кэлэр уоппут, бэйэбит сирбит-уоппут анныттан хостонор гааспыт төлөбүрэ биир тэҥ. Дьэ, оччоҕо, «алмаастаах түбэ дьонноро» аатырарбыт, 1-дии %-х аахсыйаларбыт туохха наадаларый? «Аахсыйаны бас билээччи» аатырарыттан улуус хас биирдии олохтооҕо тугу туһанарый?!

Мин, көннөрү киһи өйдүүрбүнэн, аахсыйабыт дивиденигэр кэлэр үбү-харчыны улуустарга хаалларан, саатар гаас-уот төлөбүрүгэр чэпчэтиилэри оҥоруохха сөп этэ. Сыл ахсын бырабыыталыстыба отчуоттарыгар кэллэхтэрин аайы, итиниэхэ майгынныыр ыйытыылары-туруорсуулары этинэ-ыйыта сатыыбыт да, биир да чунуобунньук дьолоҕойугар хатаан быстыбата, дьон санаатын-кыһалҕатын ылыммата олуһун кэлэтэр. Биллэн турар, ол кинилэр курдук үрдүк хамнастаах дьон гаас-уот төлөбүрүн сыанатыгар ымыттыахтара дуо?.. Биэнсийэҕэ да таҕыстахтарына, көннөрү дьоннооҕор үс-түөрт бүк үрдүк төлөбүрү ылыахтара турдаҕа – дьэ, хайдаҕын да иһин, кыһыылаах үллэһик.

Оттон, итинник «үтүө» сокуоннары айарга-суруйарга «Единая Россия» диэн ааттаах анал паартыйалаахтар (оруобуна, сэбиэскэй саҕанааҕы КПСС курдук) Госдуума, «взбесившийся принтер» диэн хос ааттаныар дылы, ылынар сокуоннара үксүлэрэ да чунуобунньук аймахха, кинилэр «үөс-тиис» үллэстэр дьонноругар ананан суруллубут курдуктар. Ити чунуобунньуктары, дьокутааттары уонна «ЕР» паартыйаны Кириэмилтэн салайа олорор киһилэрэ – Путин тугу диэбитинэн, хайдах санаабытынан салайар-хамсатар. Оннук ураты, ханна да суох систиэмэнэн салалла олоробут, быыбар кэллэҕин аайы Путины, ЕР-ны куоластыыбыт – ол аата олохпут олус үчүгэй, тугу да кими да уларыта сатыыр наадата суох быһыылаах…

Сорох сороҕор киһи санаата да түһүөх, тыал хоту баран иһиэх баҕа киирэр эрээри, бука бары кулуттуу өйдөөх-санаалаах буоллахпытына, Олох чуҥкук хартыынаҕа кубулуйуо. Итини кытта сөбүлэһэр сатаммат, уонна улуу Сервантес суруйбут «рыцарь печального образа» – Дон Кихот курдук, Аан дойду абааһылара бары симиллибит «тыал миэлиҥсэлэрин» кытта хаһан да тохтообот, тэҥэ суох охсуһууга кытта сылдьыбыт ордук.

Атын, «өйдөөх баҕайы» дьоннор чымаччы тутуннуннар, «акаарылары биһигини» ыраахтан сиилии сырыттыннар – Киһи Аймах баарын тухары Кырдьык уонна сымыйа охсуһуулара баар буолуоҕа. Онон, кырдьыгы туруулаһар туһугар «акаары киһи» да аатырартан аккаастаныа суох курдукпун – үөҕээччи үөхтүн, сиилээччи сиилээтин. Оннук.

Билигин, туох да мөккүөрэ суох, Путин эрэ «кырдьыгын» ылынар, билинэр дьоннор аны уонча-сүүрбэччэ сылынан тугу дэһэн туруохтара буолла – тыыннаах тиийэн истибит баар ини… Бука, эмиэ кинилэр эрэ билбит, дьону-сэргэни сэрэтэ сатаабыт аатыраллара дуу – көрөөрүҥ-истээриҥ эрэ. Кулуттуу өйдөөх-санаалаах, оннук иитиллиилээх дьоннор, оччотооҕу «саҥа» тойотторго хаптаҥнаан-ньылаҥнаан барыахтара – ис айылгылара оннукка эрэ тардыһар. Хайыыр да кыах суох.

Оттон Путин олохтообут салайыы (Арассыыйаны) систиэмэтин туһунан урут да элбэхтик суруйбутум – били, «бывших чекистов не бывает» дииллэринии, сэбиэскэй саҕанааҕы КГБ кистэлэҥ былааһа силигилээн аҕай олорор. Туспа, утары санаалаахтар хайдах да чиэһинэй быыбардары ситиһэн, былаас былдьаһар кыахтара суох. Онон, муҥур былаастаах Путиммыт бэйэтэ аккаастана илигинэ, атын киһини талларыа да суоҕа. Аҕыйах сыллааҕыта, бадаҕа кистэлэҥ сүбэлэһиинэн Медведеви «таллара» сылдьыбыта, хайдахтаах ньэгэй «рокировканан» туоратыллыбытын илэ харахпытынан көрбүппүт, Аан дойду да бүтүннүүтэ да сүөргүлээбитэ быһыылааҕа. Путиммыт «иккиһин» былааска кэлээт да, урукку сэбиэскэй импиэрийэни сөргүтэ сатыыр, «улуу держава» ядернай күүһүн-уоҕун тилиннэрэн «суоһурҕаныы» (оборуонаны бөҕөргөтүү диэн ааттыыллар) бэлиитикэтин киллэриэн баҕарар быһыылаах. Ону баара, оннооҕор «бырааттыы судаарыстыбабыт» Украина биһиги Арассыыйа диэки иэҕиллиэн баҕарбакка, Киевкэ «евромайдаан» аймалҕана салҕана турар (оппозиция биир лиидэрэ Виталий Кличко миитиннээччилэри Саҥа Дьылы кытта бииргэ, майдааҥҥа көрсөргө ыҥырарын тэлэбиисэргэ көрдөрдүлэр). Ол да иһин, Украинаҕа атыыланар гаас сыанатын тыһыынча куубугар 400 дуоллартан 286-ҕа диэри түһэрдилэр. 15 млрд дуоллар суумалаах атын дойдулар атыыласпат «сыаналаах кумааҕыларын» суотугар кирэдиит биэрдилэр – итини Арассыыйа бэлиитиктэрэ, экэнэмиистэрэ араастаан сыаналыыллар. Өссө, аһара баран санаттахха, сэбиэскэй саҕана «Куба – любовь моя!» диэн ылланарыныы, очоотооҕу Сэбиэскэй Сойуус 29 млрд дуоллардаах иэһин Арассыыйа салалтата сотон кэбистэ – ол аата Дойдубут билиҥҥи салалтата да социализм сыаннастарын Аан дойдуга тарҕатар туһугар, билигин да толук биэрэ олороллоругар тахсар – ким хайдах өйдүүргүт көҥүлгүт. Биир бэйэм, ити «бырааттыы дойдуларга» (Украина буоллун, Куба буоллун) бэриллибит көмө үп-харчы бэйэбитигэр да хаалбытын, норуокка туһалаах дьаһалларга туттулларын утарыам суоҕа этэ. Ыаллыылар ылса-бэрсэ, көмөлөсүһэ олороллоро сөп эрээри, ити ылсыы-бэрсии хардарыта буолуохтааҕын ким да утарбата буолуо. Дьэ, итинник.

Аны, 2014 сылбытын Арассыыйаҕа Култуура сылынан биллэрдилэр. Биллэн турар, «култуура» диэн өйдөбүл киһи ис туругун (духуобунаһы) кытта ыкса ситимнээн өйдөнөр. Ити өттүнэн Арассыыйа судаарыстыбата православнай итэҕэли Төрүт сокуоҥҥа (Конституцияҕа) киллэриэххэ диэччилэр киин тэлэбиидэнньэ, бэчээт ханаалларынан элбэх дьүүллэһиилэри тэрийдилэр. Билиҥҥитэ, «итинник киллэрии Арассыыйаны хайытыан,  ыһыан сөп» диэччилэр баһыйдылар эрээри, тохтуу түһэн баран, урукку, ыраахтааҕылаах Арассыыйаҕа курдук «Боже, Царя храни!» диэн ыллаан бардахпытына да көҥүл. Ыраахтааҕыбыт ким буолуоҕа бүтэдии сэрэйиллэр. Онон, аҕыйах ахсааннаах кыра омуктар төрүт итэҕэлбитин – Айыы үөрэҕин оҕолорбутугар-ыччаттарбытыгар өйдөтүһэ-тарҕатыһа сылдьыахтаахпыт буолуо. Ханнык баҕарар аҕыйах ахсааннаах «кыра» аатырар да омук төрүттэриттэн хаалбыт итэҕэллээх, кэһиллибэт Кэс тыллардаах буоллаҕа дии. Ону баара, Лааһар Афанасьев – Тэрис дьаныһан суруйбут үлэтин – «Айыы үөрэҕин» ханнык эрэ бэрт былдьаһар «үөрэхтээхтэрбит» туормастаан кэбиспиттэрэ эбээт. Оннооҕор, «ытык киһибит» диир Суорун Омоллооммут Тэристиин сууттаһа сылдьыбытын, сахалар «православнай» итэҕэли ылымматтарын курдук көрдөрө сатыыллара сыыһа – православнай итэҕэли, нууччалыы суруллар ааты-суолу импиэрийэ соҥноото±о дии – ити Киһи аймах устуоруйатын мэлдьэһиллибэт суола-ииһэ. Ону, «сахалар төрүт итэҕэллэрэ суох этэ» диэччилэр үөрүүнэн туһаналлара өйдөнөр.

Биир бэйэм өйдүүрбүнэн, өбүгэлэрбит барахсаттар Аан Ийэ айылҕаларыгар, сырдыгы-сылааһы сыдьаайар Үрүҥ күннэригэр, уонна, үөһэ, тоҕус хаттыгастаах үрдүк мэҥэ халлааҥҥа олохсуйбут үрүҥ Айыыларга сүгүрүйэллэрэ, үҥэллэрэ-сүктэллэрэ. Ол аата, Айыы үөрэҕэ, Айыы итэҕэлэ – саха норуотун түҥ былыргыттан илдьэ кэлбит итэҕэлэ баар. Ону үөрэтиэххэ – тарҕатыахха, Тэрис курдук чулуу дьоммутугар көмө-ньыма, көх-нэм буола сылдьыахтаахпыт – Суорун Омоллоон дуу, «айыы ойуунабын» дэнэр Кондаков бокуонньуктар курдук Тэриһи түһэрэ, намтата сатыы сылдьыбакка. Ити баҕас чахчы буолуохтаах. Сыыһар да буоллахпына, өбүгэлэрим Дьөһөгөй Айыы оҕолоро – саха урааҥхайдар «биһирии истиэхтэр этэ» диэнинэн уоскутунабын.

Түмүкпэр, «АС» ааҕааччыларын «Дьөһөгөй Айыы сыла» үүммүтүнэн эҕэрдэлиибин!

Үтүө сылгы тамайар сэлиитин курдук, дьулурҕан айаҥҥа барсан иһиэҕиҥ дуу, сэргэх-чуор сахам дьоно!

Макар МЫЛА, Бүлүү к.

 

15 января, 2014 Без рубрики

Добавить комментарий

*