Роман Егоров: Албын уонна куттас былаасс

2 апреля, 2014 в 23:44
Николаев

“Туймаада» ха´ыат дьон санаатын а´а±астык суруйан норуоту санаа атаста´ыннарарын биир бэйэм улаханнык би´ириибин эрэ. Бу сыл кулун тутар 20 кµнµгэр Сахагун диэн псевдонимынан саптынан былаа´ы кириитикэлиир бэрт маладьыас ки´и к³´µннэ.

Кириитикэ чуолкай фактарга оло±уруохтаах уонна кырдьыктаах буолуохтаах. Ол гынан баран бу ыстатыйаны аа±ан баран, то±о эрэ ки´и с³бµлэспэт тµгэннэрдээ±ин, элбэх грамматическай а´ыыпкалардаа±ын бэлиэтии к³рдµм. Былаас сыы´атын ыйар буоллахха, чуолкай сыыппаралары ту´ана сатыыр ха´ан да кыайыылаах буолар диэн Сахагун бол±омтотугар этиэхпин ба±арабын.

    Оттон бу ыстатыйа бастакы строкатыгар орто хамна´ы 40  солкуобай дииллэр диэн сурах хоту суруйбут. Ол аата ити ыйга 40 солкуобай дуу, нэдиэлэ±э дуу, кµ²²э дуу эбэтэр биир чааска итиччэни ³л³р³бµт дуу? Бы´аарыллыбатах. ¥рдµттэн µрдµк хамнас диэбит. Правительство боростуой µлэ´иттэрэ суоппардар, охранниктар 20-эн тахсалыы солкуобайы ³л³р³лл³р µ´µ. Бу сыыппаралары мин биир бэйэм ³йд³³б³тµм ээ, убаастабыллаах Сахагун. Мин билэрбинэн, итинник кыра орто хамнас ССРС да са±ана суо±а.

   Иккис столбик ортотугар ылбыт да±аны бастакы президеммит М.Е.Николаев хаста да та²нарбытын ту´унан малтаччы эппит. Кими ха´ан,хана, туохха та²нарбыта ыйыллыбатах. Арассыыйа оччотоо±у президенэ Б.Н.Ельцин Арассыыйа республикалара ы´ыллаары куттааннар а²аар кырыы биэрбит суверенитетыгар эмиэ кэлтэй М.Е.Николаевы та²нарыахсытынан ааттаан буруйдаабыккын ылымматым. Салайааччы ханнык ба±арар µйэ±э сыы´ара, табара да элбэх буолар. Ол эрээри та²нарыахсыт диэн а´ара улахан буруйдаа´ын, сиэргэ-туом²а баппат бы´ыы. 1990-91 сс.дьи²эр гражданскай сэрии да буолуон с³п этэ. Онно субьектарга бу М.Е.Николаев уонна Ельцин курдук дьон баар буолан, утарыта турсуу буолбата±ын билигин ким да мэлдьэспэтэ буолуо.

    £сс³ Аммосовтаах, Ойуунускай курдук дьон саха±а суохтар диэбит. Кырдьык бу дьон курдук µтµ³лээх да±аны, улахан ал±астардаах да дьон, кырдьык, саха±а суох. Былаас уларыйыытыгар кимнээх саханы µрµ²²э, кы´ылга арааран сэриилэ´иннэрбитин, кимнээх со±урууттан карательнай этэрээттэри а±алан сахалары Нам Никольскайыгар, Дьокуускай Владимировкатыгар уо.д.а. кыртарбыттарын бы´аарбыта буоллар, даа. Дьэ, оччо±о манна архыыптан кимнээх эрэ ааттара дагдас гыныа этэ.

    Итиннэ ба±ас 90-с сылларга сокуон суох кэмигэр М.Е.Николаев а²аардас утарыта турсууну, кы´ылга, µрµ²²э дьонун хайыппата±ын, дьону эккирэти´иинэн дьарыктаммата±ын и´ин улаханнык с³´µргэстээн туран махтаныахха эрэ с³п. Уонна µгµс ки´и махтаныахтарын махтаналлар. Эбэн эттэххэ, М.Е.Николаев а±ыйах ахсааннаах саха, эбээн дьонун харыстыыра, к³мµскµµрэ. Холобура, били Үрµ² дьиэни ытыалыыр путч кэмигэр саха ки´итин интэриэ´ин туруула´ан туран к³мµскээбит З.А.Корнилованы, А.В.Кривошапкины Кириэмилтэн манна кµрэтэн а±албытын дьон ³йдµµр. Быыбар кэмигэр М.Е.Николаев та²нарбытын ту´унан эппит. Ити кэм²э М.Е.Николаевы туоратаары хайдахтаах курдук кµµстээх µлэ µ³´энэн, алларанан тэриллибитин Сахагун умна охсубут. Оччотоо±у Ил Тµмэн депутаттара ыгаа´ыны тулуйбакка М.Е.Николаевы туоратар уураа±ы ылыммыттарын ³йдµµр ки´и билигин да элбэх. Баччаа²²а диэри бэрт кыра да боппуруо´у Кириэмил бы´аарар буолбутун ытыктабыллаах Сахагун ³йд³³б³кк³ олоро±ун дуо?

 Салгыы сир баайын атыылаа´ы²²а кэлтэй В.А.Штыровы буруйдаабыт. Эмискэ к³рд³хх³, кырдьык да±аны, «ээх» диэх курдук. Ол эрээри ити боппуруоска Кириэмил салайааччыны ыгар механизмнарын билэри² буоллар даа. Онтон ыгыллан би´иги к³рµµбµтµгэр Штыров кырдьык Ил Тµмэн депутаттарын ыган, сир баайын уонна бюджеты о²орор улахан тэрилтэлэрбитин атыылаа´ыны тэрийбитэ. Ол тµмµгэр ааспыт быыбарга норуот маны таба ³йд³³н, т³рдµс ы²ырыылаах парламент 70 депутаатыттан 50-тан тахсатын бэ´ис ы²ырыылаах парламе²²а уларыппыта да элбэ±и этэр. М.Е.Николаев сир баайын уонна бюджеты о²орор тэрилтэлэри атыылаа´ыны утарсарын ки´и барыта билэр.

     Дьэ, чахчы ыарахан бала´ыанньа±а олоробут. Ол эрээри билигин охсор-тэбэр былаа´а суох эрэ диэн Саха Республиката сайдарыгар, Саха Республикатыгар бюджеты о²орор элбэх улахан тэрилтэлэри тэрийбит, кµннээ±и олох социальнай, экономическай сайдыытыгар Арассыыйа правительствотын кытары элбэх программалары о²орбут, доруобуйа харыстабылыгар, µ³рэхтээ´и²²э, ыччаты спордунан эрчийиигэ элбэх тутуулары, саханы саха дэтиигэ кµµстээх идеологическай µлэни ыыппыт М.Е.Николаев µрдµгэр хасы´ан туран тµ´эрэр суруйуулары ис дьи²эр испэр киллэрбэт эбиппин.

      Убаастабыллаах Сахагун, эн бэрт хорсуннук былаа´ы кириитикэлии сатыыргын олус би´ирии к³рдµм. Былаас кириитикэлэниэхтээх буолан баран, µлэлии олорор былаас. Оттон ааспыт былаас ал±астара, архыып докуменнара историктар дьарыктанар дьыалалара. Кырдьыктаах фактарга, сыыппараларга оло±уруу дьон ³йµгэр-санаатыгар тµргэнник киириэ±э. Онон салгыы µлэлииргэр µлэ² дьо²²о-сэргэ±э сабыдыала кµµ´µрэрин наадатыгар мин бэлиэтээ´иннэрбэр бол±омто±ун уураргар к³рд³´³бµн.

Арамаан ДЬӨГҮӨРЭП

                                                           

2 апреля, 2014 Главные новости

Добавить комментарий

*