Сана дьыл уонна саахар

28 декабря, 2013 в 6:47
Сана дьыл уонна саахар

Са²а дьылынан, са²а дьолунан диэн э±эрдэлэспиппит эрэ баар буолуо. Дьыл са²ата биллэр, оттон дьол? Баар дьолу са²атытыахтара, ортотунан олохтоох дьон µтµ³тэ. Оттон сорох-сорохтор олохторун са²а сылтан µрµ² илиистэн са±алыахтара.

Наар табыллар дьон баара буолуо дуо? Туораттан к³рд³хх³, кимиэхэ эрэ барыта бары баар. Тапталга кини табыллар, µлэтэ µчµгэй, харчыта ба´аам, дьиэлээх-уоттаах, ³сс³ ки´и² массыыналаах. О±о курдук о±олордоох, кэргэнэ дьµ´µннµµн кэрэ, майгылыын басты². Уоппуска ахсын ханна эрэ бараллар-кэлэллэр. Ол барыта халлаантан кэлбитэ буолуо дуо киниэхэ? Биитэр туох эрэ ураты суолу тобулан, оло±ун с³рµ с³пк³ та²ан, олохтон µчµгэйин эрэ µрµмэлээн ылара дуу?Сахар

Туораттан к³р³-к³р³ ымсыырыы б³±³. Ис-и´игэр киирдэххэ, кини да ыырыгар ыарахаттар баалларын, дьиэтин и´игэр µргµ³р биллэрин, кµн сарсын ол дьоло туора сотуллуо±ун билиминэ гынабыт.

Ким эрэ баары барыыр аакка барар. Эрдэттэн эллээн, бэлэмнээн биэрбиттэрин ы´а-то±о оло±унан оонньоон оро±о аты²²а тиэрдэр. Оттон ким эрэ оро±о олох дьолун тумнарга турун диэбиттии онон-манан эргитэр.

 

Артем диэн о±о тус оло±ум суолун биирдэ-иккитэ эрэ бы´а к³т³н ааспыта ахсаа²²а да ылыллыа суохтаа±а. О±о курдук о±о. Оччолорго. Сокуоннай саа´ын ситтэр да, миигинньиктэргэ холоотоххо, кинилэр куруук о±о аатырыахтара турда±а.

Киин куорат иккиттэн биир киин болуоссатыгар ойон-тэбэн кэлбитин, бу Артем, ааттаах уол диэн били´иннэрбиттэрэ. Ол тугунан аатырбытын ымпыктаабатахтара. Испэр мин кинини Тигиилээх Сирэй диэн ³сс³ сµрэхтии охсубутум. Хаа´ын анныттан са±аланан баран хара±ар тиийэ хайа охсууну бэрт судургутук тикпиттэрэ харахха быра±ыллара. И²нэх-ха²нах, куо±ах-иэ±эх, турулус-эрилис – дьэ, эристиин эбит этэ. Ол тигиитэ суо±а буоллар, кµлµµк-µ³рµµк, мэник-тэник бэрт к³рсµ³ о±о эбит диэн былдьатыахха с³б³. Оччолорго миигиттэн ки´и былдьыа±а соччо суо±а, онон, хайа да бэйэлээ±и кытары ханыыла´арга бэлэм этим.

Онтон хас да тµгэн эмиэ баара да, сыл-хонук атын араас тµгэнэ кµ³йэн, ол мµччµргэннээх кµннэри умна бы´ыытыйбыппын. Арай, алты´ыылар Тигиилээх Сирэй хомуур уобара´ыгар эбии дэгэти кытты´ыннарбыттара.

Талаана диэн – тарба±ар. Ылыгаска тарба±ын сымсата, хара±ын сытыыта, ³йµн ³рк³н³ кытары суолталаах. Ол са±ана т³л³пµ³нµ былдьыыр идэ инники кµ³²²э баара. Били²²и курдук, ханна бааргын этэ сылдьар, уоруйах суолунан ирдээн булларар ис-тас тэриэбэлэрэ суох т³л³пµ³ннэри ылаллара сокуон. Ону ба±ас аа´ан и´эн. Кыраттан са±алаан ки´ибит улаха²²а кытары сананар, идэ оннугар идэтин сайыннарар кэмэ кэлбит этэ.

Онтуттан ту´аммыт суох. Бэйэтэ да уоран-талаан туругурбута к³стµбэт этэ. Таах а´ыыр айдааныгар, а´ыы ас атыытыгар баран и´эрэ бы´ыылаа±а. Кини булар-талар, атыттар суксуру´а сылдьан иси´эргэ эрэ бааллар.

Эн уоруйаххын ээ диэн хомуруйуо² и´ин, µчµгэй-µчµгэйдик к³р³-к³р³ туох эрэ диэн атынынан эргитэн и´эрэ. Итинниги аныгы µйэ±э уорар диэбэттэр, ылар диэн ааттыыллар. Холуобунай кодекса, арай, биир хаа´ахха киллэрэн, барыларын тэ²²э сууттуур. Ки´ибит ол кэм²э номнуо сууттанан, усулуобунай дьаралыгы кэтэн сылдьара. Онтон тутуллар ки´и µ´µ дуо, ылбытын курдук ыла, былдьаабытын курдук былдьыы сылдьара. Дьэ, к³р олох диэн киниэхэ этэ.

Бииргэ сылдьар уолаттара, Артем кы´ал±аттан оннук дьарыктаах дэтэлииллэрэ да, тулаайах диэн тус бэйэтигэр тугу да к³м³л³спµттэрэ суо±а. Биир эрэт тылынан эрэ, а±абар этэн µлэ±э ыллаттарыахха баара диэбиттээ±э. Кыах ыал о±ото эрээри куруук кини умналыы, ким эрэ кутуругар олорсо сылдьар буолара. Бэл, эргэ бачыы²канан ыалга кэлэн баран, са²атыгы кэтэн барар тµгэннэрэ кытта баара. Ылыгас да со±ус этэ. Бары да оннукка баардаах ыччаттар мин дьиэбин буулуу сылдьыбыттаахтара. Онтон бу ки´и² дьадайан барыы´ы дуо, ылаллара суо±а бэрт этэ буолла±а.

Сайын Тигиилээх Сирэй кµннµµр кэмэ. Бµгµн онно, сарсын манна. Т³л³пµ³н б³±³ эргитиллэр. Оттон кы´ын бэргэ´э кэмэ кэлэр да, ол тµµлээ±и эргитэри² баар ээ. Оттон т³л³пµ³нµ батарыы тµргэн. Уулуссаттан ылбыты уулусса±а батара±ын. Сол уулуссаттан пиибэ ылан и´э±ин. Били кыах уол баанньыгар бµгµн хоно±ун. Сарсын хайа эрэ хаата±а. Ханна ба±арар, тµбэ´иэх утуйуоххун эмиэ син. Азия о±олорун оонньуутун са±ана Ленин болуоссатын ыскаамыйатыгар кытта утуйан турбут сурахтаа±а.

Биир кы´ын ыган кэлбитигэр, мин дьукаах кыы´ым уолу бэркэ а´ынан, дьиэбитигэр киллэриэххэ диэн тылбын ылла. Биир дьукаах, икки дьукаах – син биир ини. Тигиилээх Сирэй тии´ин килэтэр, миигин та²ара курдук к³р³ сы´ар. Мать Тереза буолан ылаары, усулуобунайдаа±ын аа´ан ирдэбилгэ сылдьар уолу дьиэбэр са´ыарар буоллум.

— Мин э´иэхэ домработник, дьиэ µлэ´итэ буолуом. Аскытын астыам, и´ити сууйуом, барытын гыныам, — диэннээх ³сс³.

Холоон кини дьиэ сууйуо. И´ити нэ´иилэ этитэн-этитэн баран сууйара. А´ы ба±ас астыыра. ¥лэттэн кэллэххэ сылаас ас, бэрт да бэрт. Дьада²ытын дьада²ыбын, ол да буоллар дьиэ µлэ´иттээхпин диэн чугас дьµ³гэлэрбэр ки´иргиибин.

Та´ырдьа ахсынньы аам-даам тымныыта. Ки´ибит та²а´а сайы²²ылыы кэриэтэ. Онон дьиэттэн быкпат. Тµµн баар, кµнµс баар – дьиэ интерьерэ буола сыста. Барыта бэрт буолуо±ун, били кыыс сµрэ±ин туттарбыт аатырда.

— Оо, домработник, домработник, — дии-дии сµрэ±ин диэки туттара µксээтэ.

Дьиэбит µлэ´итэ тугу да билбэтэ±э-к³рб³т³±³ буолар, ас астыырын эрэ билэр. Кыыс тула эргийэ сылдьан, бэл, бу тухары куукунньа±а илиитин кµлµгµн тµ´эрбэтэх бэйэтэ, и´ит сууйарга э²ин тылланар буолла.

Саастыылаахтар буолан син кэпсэтэллэр, кµлэллэр-µ³рэллэр. Ол эрээри уол чуга´аппат, тэйиппэт да±аны. Дьиэ µлэ´итэ буоларынан миэстэтин билэр буолла±а. Бу кыс ортото µµрµлµннэ±инэ, бу ханна барар?

Са²а дьыл чуга´аата. Кыыс улахан быраа´ынньык тэрийтэрээри ба±а б³±³т³. Мин хамна´ым ба´а биллэр да, тугу эмэ тобулуохпут диэн эрэннэрдим. Инньэ гынан, бµтµн ый олоруохтаах хамнаспынан ас ылааччы буоллум. Эппит ба±ас бэйэбит киэнэ. Тыа±а дьонум ол дьыл икки идэ´элэнэннэр, эти хото сиэ² диэн улахан куулу ыыппыттара этэ. Ол эрээри ама да кырба´ынан сиэбит и´ин, то±о эрэ олус тµргэнник эппит бµтэр аакка барда. Са²а дьыл остуолугар дэлэй эти сиир кыах суох буолла.

Аны туран, саахарбыт биир-иккэ кµ²²э эрэ тиийэр. Домработник устар кµнµ бы´а тугу гыныай, чэй и´эн тахсар. Дьиэбит саатар тымныыта. Омуна суох, сонноох утуйар этибит. Итии чэй абырыыр буолла±а. Ол эрээри баар эрэ диэн хастыы да ньуоска саахары чааскыга кутар сµрэ бэрт. Баар эрэ диэн бу уол суохпутуна эппитин эмиэ сиир бы´ыылаах диэн уорбалыыр буоллум. Инньэ гынан, устар тэрили туруоруом дуо – сиэтэ-сиэбэтэ диэн чуолкай этэр кыа±ым суох.

Инньэ диэн быктардахпына, кыы´ым к³мµскэ´эн дьикти. ¥чµгэй уол, тулаайах диэн буолар. Уолбут ычык-бычык кэпсээниттэн сэрэйдэххэ, т³р³ппµттэрэ кыратыгар быра±ан ханна эрэ барбыттар. Арыгы´ыттар µ´µ. Иитэр дьоно кэлин аккаастаммыттар. Ата±астаммыта элбэх. Аны бу дьиэ±э хаайтаран олорор. А´ынаммыт, биирдэ-иккитэ та²астаан чэччитэ ыыппыппыт – иккиэннэригэр онно-манна тµбэ´эн, сыккырыыр тыына эрэ дьиэ±э кэлитэлээбитэ. Саатар сµгµн итирбэт. Кини охсу´ара, кырбанара суох.

Олорорун тухары ким да кинини сураспат. Аллар ата´а, били кыахтаах ыал о±ото эрэ билэрэ, таах да. Усулуобунайдаах ки´ини ирдэспэт буолар эбиттэр. Ки´ибит туох эмит буолла±ына диэн са´ар сирин о²о´унна. Куукунньа±а турар дьыбаан и´игэр кини батар хоруопкалаах эбит. Биирдэ атын уол са´абын диэн тымныы балко²²а хаайтаран µлµйэн ³л³ сыспыттаа±а этэ дуу.

Са²а дьыл сµпсµлгэнэ са±аланар. Онно с³п тµбэ´иннэрэн, кыыспыт сµгµннээмээри хаайда. Домработнигы таптыыбын диэн сирэй эттэ. Уол кулук-халык, дубук-дабык – онтон атыны айбата, таптыыр аатырбата. Суох аата суох, уол эрэ элбэх. Кыыс хаста да ытаата, онтон уоскуйбукка дылы буолла.овогодний стол

Ха´ан да тэриммэтэхпитин тэриннибит, остуол басты²ын тартыбыт. Атыттарга холоотоххо, ба±ар, аспыт араа´а а±ыйах, арыгыбыт маарката м³лт³х буолуо да, би´иги та´ыммытыгар ол аата букатын дэлэй олох кэлбитинии дьа´анныбыт. Ахсыыларыгар бэлэх-ту´ах, ыалдьыт-хоно´о. Дьиэбит µлэ´итигэр куоскабытын кытта бииргэ тµспµт хаартыската сыбаммыт чааскы тигистэ. Уолбут µ³рэн ³ттµгµн µлтµ тµ´э сыста:

— Бу миэхэ дуо? Миэхээ?

— Эйиэхэ, эйиэхэ.

Бэл, кыыспыт кытара кыыста, таптал ыарыытын умнубуттуу бы´ыытыйда.

Уон иккини µ³рэ-к³т³ к³рсµбµппµт кэннэ хартыына атын аактата са±аланна. Кыыс Марха±а салгыы быраа´ынньыктыы барабын диэн турда. Дьиэ µлэ´итэ и²э-бата сатаан куосканы итирдибитэ – кэннинэн хаама сылдьар буолан хаалла. Миэхэ биир табаары´ым кэлэн дьиэ±э ³т³н киирэ сатаан ааммын алдьата сыста. Дьиэ µлэ´итин бэйэтин ха´аайынната хаалларан баран, ол эристиинниин эрийсэ атын ыалга баран хааллым.

Оо, у´ун ³р³бµллэр у´уннара кыайбыта. Уопсай хочуолга кэлтэгэй кэппиэйкэ суох. Айа±алыы сатаан, дьиэм µлэ´итин улуу уоруйахпын дэнэри², саатар хортуоска ылан а±алыаххын диэн к³рбµппµн, кини саатар, кыбыстар аатырда. Хайыай, хортуоппуй т³л³пµ³²²э холооно суох, ыллы² да сус гынан хаалбаккын. Ол хайа эрэ а´а±ас подъезтан сы´ан-со´он а±алыахха наада дии.

Нэ´иилэ дьµ³гэлэри спонсордатан, ас умнала´ан µлэ нэдиэлэтигэр тиийбиппит. Ол Са²а дьыл ту´уттан у´ун кы´ыны бы´а иэстэн кыайан тахсыбакка эрэйи к³рбµтµм этэ. Ама да ааспытын и´ин, ыарахан кµннэр-дьыллар би´иги туспутугар µµнэ сылдьыбыттара.

Эмэр эппит эстэн, саахар сурахтыын сµтэн, домработник санаата тµ´эн, кыыс кыйыттара µксээн – кы´ал±алаах кырыымчык олох ³сс³ да элбэх самалыга сайдан, би´иги туспутугар халлаан хара²арбыкка, кµн кµлµгµрбµккэ дылы буолбута. Билигин санаатахха, бэтэрэнэн кэмнэр кэлэн ааспыттар эбит. Испэктээккэ оонньооччулар бары тыыннаах, этэ²²э этилэр.

Били кыы´ым кыы´ырар:

— Саахарбытын барытын сиэри гынна.

— Оттон бэйэ² хаайан олордубуту² дии.

— Буоллунууй, мин билбэтэ±им ээ, кини саахарымса±ын.

Саахарбын хары´ыйан санаа±а тµстµм – хайдах гынан дьиэ µлэ´итин µµрбµт ки´и диэн. К³нн³рµ та´ырдьа быра±ыа±ы – кы´ын µгэнэ. Ки´и син а´ынар, ама да саахар ба±алаа±ын и´ин.

Санаа тугу сатаппата±а баарай. Биир µтµ³ кµн б³хт³рг³ эрийэн сурастым – маннык ааттаах-суоллаах уол усулуобунайдаах этэ, ханна баран бэлиэтэниэхтээ±ий диэн. Ирдэбилгэ сылдьар ки´илэрин сура±ын истэн со´уйда±а-³мµрдэ±э буоллулар. У´аппакка-кэ²эппэккэ сол киэ´э тигинээн кэллилэр.

Домработник ааны то²суйан тобугураппыттарыгар, били дьыбаан и´игэр са´арын оннугар, ´уу, бу тугуй, хайалара тиийэн кэллэ±эй, хата, бу µчµгэй буолаарай диэбиттии урутунан ³р³ сµµрэн тиийдэ. Тараччы тутулунна±а ол. Мин ³сс³ соттор э²ин булан, ки´ибин хаайыыга тэрийдэ±э буоллум. Ки´ибит дьыалата т³о³пµ³нµнэн эрэ му²урдаммат эбит. Ханна эрэ ма±а´ыын халаабыт, ³сс³ тугу эрэ гыммыт. Ол са±ана милииссийэлэр к³рд³³бµттэрэ ырааппыт. Аатыгар эрэ к³рд³³тµлэр ини. Сурастахха ки´и к³ст³р дойдутугар олорор этибит.

Са²а дьыл ардыгар содуллаах буолааччы. Арай, ки´ибит саахарымса±а суо±а буоллар били²²э диэри дьиэ µлэ´итэ буолан, дьиэттэн дьиэ±э к³сµ´э сылдьыа эбитэ буолуо дуо?Сана дьыл уонна саахар

 

Быйыл ол уолу уулусса±а к³рбµттээ±им. Уларыйбатах, уруккутунан. ¥с-хас сыл тµрмэ±э сыппыта, хата, суол-иис хаалларбатах. Сирэйигэр эбии тугу да тикпэтэхтэр. ¤уу, хата, миигин билбэтэ±э. Кини саахарымса±ын эрэ и´ин хаайыы ки´итэ буолбутун сэрэйэрэ буолуо дуо?

Бэлэхтээбит чааскыбыт билигин да баар. Мал-сал µйэтэ ки´и киэнинээ±эр у´ун. Ити дьонтон биирбит суох. Куорат кыара±ас. Домработник ту´унан сура´ан билбитим — µ³рэххэ киирбит, биир кыы´ы кэргэн ылыах курдук µ´µ.

£сс³ биир Са²а дьыл чуга´ыыр. Ол аайы саахар хасаа´ым элбэх. Дьиэ µлэ´иттэммэт буолан эбитэ дуу? Саахартан сылтаан µс сылы оло±уттан ылан бырахтарбыппын санаатыгар туппут буолла±ына, саатар Са²а дьылынан бырастыы гынарыгар к³рд³´³бµн. Соболо²ун саахарынан т³лµµрµм дуу? Оччо±уна Са²а дьылтан дьолбут са²алыы та²ыллан барыа ини.

ТЫАЛЫРБА.

28 декабря, 2013 Без рубрики

Добавить комментарий

*