Саха үөрэҕэ суох, түөһэйэн эрэр түөс-маас оҕонньорун саха интеллигенциятыгар суруга

16 июня, 2015 в 1:15
Эмэгирбит хотон

Мин истэрбинэн, урукку ааспыт үйэлэргэ саха норуота эстэр-быстар турукка кииртэлээбитигэр саха икки чулуу уолаттара саха интеллигенциятыгар сурук суруйбуттара да, өйөбүлү ылбатахтара.

Өксөкүлээх Өлөксөй суругун архыыптан булан саҥа ааҕа сатыыллар да, сөпкө ааҕар киһи баара биллибэт. Оттон Филипп Охлопков суругун, хомуньуус суруйбутун, ама ааҕыахтара дуо, аахпыт киһи баара биллибэт. Биир эмэ экземпляры архыыпка уурбуттара дуу, суоҕа дуу? Уурбут буоллахтарына да, аны сүүс сылынан биир эмэ саха ордон тиийэн ааҕара саарбах…

Мин бу саха чулуу дьонуттан ордоору бэрт былдьаһар санааттан буолбатах, тыа сиригэр олорор буоламмын, тыа сирэ киһилиин-сүөһүлүүн эстэн эрэрин илэ билэ-көрө сылдьар буоламмын кыһалҕаттан суруйабын.

Тыа сиригэр селолар дьиэлэрин 70 %-на кураанах тураллар. Сорох уулуссалар киһитэ-сүөһүтэ суох өтөхтөргө кубулуйдулар.

Чурапчы улууһугар Чурапчы селота аҕыйах сыллааҕыта 6-7 тыһыынча нэһилиэнньэлээҕэ, билигин уонтан тахса тыһыынча буолла. Хаалбыт уонча тыһыынча киһиттэн селоларга пропискалаах эрээри кииҥҥэ – куоракка олохсуйбута биир-икки тыһыынчаттан тахсата чахчы.

Билиҥҥи икки-үс үрдүк үөрэхтээх чунуобунньуктар хаһыатынан, радионан, телевизорынан түүннэри-күнүстэри сайдыылаах үйэ кэллэ, оннук сайынныбыт, маннык сайынныбыт дииллэр да, сайдыы баарын көрбөппүн. Сэрии сылларыгар да, сэрии кэннинээҕи сылларга да хам аччык этибит да, биир умнаһыты булан көрбөтөҕүм. Билигин сайдан умнаһыттыын үрдүк үөрэхтэннилэр, уоруйахтыын үрдүк дуоһунастаннылар. Мин үгүс элбэх тыа хаһаайыстыбатын да, Ил Түмэн да, бырабыыталыстыба да чунуобунньуктарыгар бэйэм санааларбын, суоттааһыннарбын биэрэн, үүт-эт тутуллар сыанатын киилэтигэр ырыынак сыанатынан бырабыыталыстыба үүт-эт туттарааччыларга быһа төлүүрүн туруорсубутум тухары бу эн суоттааһыннарыҥ, туруорсууларыҥ сыыһалар диири көрсүбэтим. Бары биир киһи курдук бу эн этииҥ курдук ырыынак сыанатынан төлөөтөххө, биир да ыал сүөһүтүн эһиэ суоҕа, ол гынан баран бюджекка ону төлүүр харчы суох дииллэр.

Онон, мин сахам интеллигенциятыгар бюджекка тыа хаһаайыстыбатыгар ырыынак сыанатынан оҥоһуллубут бородууксуйаҕа төлүүр үп баарын дуу, суоҕун дуу быһааран көрөрбөр тиийэбин.

 

1 тонна үүт сыаната

4 %-наах 1000 кг үүттэн:

  1. 40 кг арыы эбэтэр
  2. 60 кг сүөгэй
  3. 9 ц күөх үүт, нууччалыы обрат кэлэр.

Мин ааҕыыбынан, ортоһуор үлэ төлөбүрэ – 220,1 тыһыынча солкуобай буолар.

2014 сыллаахха бырабыыталыстыба 72000 үүтү соҕотуопкалаабыт. Маны ортоһуордук үлэлэттэҕинэ:

72000 т үүт х 220000 солк.= 15 млрд 840 млн солк.

72000 т үүт х 420000 солк. = 30 млрд 240 млн солк.

Балысхан барыстаах үлэ төлөбүрэ.

Үүт туттарааччыларга киилэ үүккэ 70 солкуобайы биэрдэххэ:

72000 т үүт х 70 солк. = 5 млрд 470 солк. = 5 млрд 40 млн солк.

Үүт туттарааччылар ортоһуордук үлэлээн:

15 млрд 840 млн – 5 млрд 40 млн = 10 млрд 800 млн барыстаах хаалаллар.

Онон, бырабыыталыстыбаҕа үүккэ биэрэр харчы баар диибин.

Михаил ЭВЕРСТОВ, Чурапчы.

16 июня, 2015 Главные новости

Добавить комментарий

*