Сунтаар улууһугар саҥа сүүрээн

22 сентября, 2014 в 1:06
Баннер.До и после

Быыбар ааһан абыраата диэт күннээҕи олохпутугар төннөөхтөөтөхпүт.

Быыбар аанын сабаат куорат диэки айанната турбут бэйэбит болдьохтоох кэммитигэр кэлиминэ, балайда өр айаннаан өтөхпүтүн булбуппут. Ити мэһэйдиир, бу мэһэйдиир. Сунтаар сирэ ыытыан баҕарбатын курдук түгэннэр буолуталаабыттара.

Өссө туустаан биэрэр буоллахха, биир ыйы мэлдьи эн-мин дэһэн, сорох-сороҕор биир дьиэҕэ хонон туран, букатын аймахтыы курдук буолбут дьоммут атааралларыгар ытамньыйа сыспыттара. Быыбар иккистээн ыытыллара буоллар, өссө да үлэлиэх курдук харахтарын уота умулла, санаалара сарбылла илигэ өтө көстөрө.
Ама да биир ыйы быыһа бииргэлэспиппит иһин, быыбарынан эрэ өрүкүйэр табыллыбат. Киһи барыта үлэлээх, дьиэлээх-уоттаах, тус олохтоох.

Ол эрээри бу биир улууска буолбут быһыы-майгы туһунан ымпыктаан суруйар наада курдук. Быыбарынан эрэ сирэйдээн буолбакка. Эмиэ да хас улууска хатыланар хартыынаны хатайдаан хал буолуом диэн куттал баар. Эмиэ да быыбар ис өрүтэ, ис биэтэһигэр иҥнэн хаалбыт түгэннэрэ суруй дииргэ күһэйэр курдуктар. Сөллүбэттии баайан, быыбар хос суолтатын, содулун, сыыһатын, туһатын туһунан суруйдахха, кэлин, баҕар, кимиэхэ эмит туһалыа.

Ааһа түспүтүн кэннэ анаарар аҕытаассыйа кэмигэр арбанардааҕар атын ини.
Саас-сааһынан суруйбут киһи дуу, өйгө туох түһэринэн дуу? Ким хоруйдуой, “монитор молчит, и все стерпит” диэххэ. Чэ, кэннин иннэ гынан да саҕалыым.

«Мин сунтаарбын, кини – уус алдан»

Сайын үтүөтүн быыбарга сиэтэбит диэн ытаммыппын, айыы таҥара истэн дуу, бу сырыыга төрөөбүт улууспар быыбардыыр чиэскэ тигистим. Хата, курааннаан сир аһа мөлтөх буолан абыраата диэтэҕиҥ. Дьиэҕэ-уокка үлэлииргэ оһуобай. Хал буоллаххына, халлааны да хантайан көрөрүҥ атын курдук.

Миэхэ, төрүт сунтаар дьахтарыгар, оһуобай ини. Ил Түмэҥҥэ дьокутаакка хандьыдааппытыгар кэлэн атын буолан хомотто. Кини – Уус Алдан. Дьэ, онто улаханнык атахтаата. Улуустаһыы, аймаҕынан хаххаланыы, онно тирэҕирии хаһан да суйданыа суох чинчилээх. Эмиэ да сорох-сороҕор ол бэрт. Бэйэ-бэйэни өйөһүү бастыҥ холобура. Эн ким да буол, хайдах да буол, абаансанан итэҕэли сүктэрэллэр – биир дойдулаахтарыгар, биир куомуннаахтарыгар.
Аны туран, дьэ, маннык хараартылар, сирэй-харах астылар дииргэ кэрэгэй. Ол өттүнэн Сунтаарга ыраас быыбар буолан ааста. Биричиинэтэ эмиэ дьикти – киһибит туох да дьиэгэ, иҥэ-дьаҥа суоҕа бэрт. Биир бэйэм компромакка компроматынан киирсэргэ үөрүйэх буолан, иҥэ-бата сатаан, букатын атын хандьыдааттары ыраахтан тарбыы сатаабытым.

Бэлиитикэҕэ киирсибит эрэ ис-тас олоҕо барыта ырытыллан, инньэ былыр тылласпыта, быһыыламмыта күөрэс гынан үллэн-баллан тахсааччы. Биһиги киһибитигэр киһи хатыһара суох. Арай, баанньыгы өрөмүөннүүргэ харчы ылан баран күрээбит диэн күтүрээн испиттэрин, хара маҥнайгыттан ити суос-сымыйанан бааһыы буоларын быһаарбыппыт. Бүттэ. Онон утарылаһааччыбытыгар биир эрэ хара куоһуру хаалларбыппыт. Кини — атын улуус киһитэ буоларын.

Дьон, ээ, эдэрдэргэ куоласпытын биэрэбит, хайа муҥун, атын киһи наада дии Бэриэскиҥҥэ куоластыах курдук тыллаһаллар. Оттон Бэриэһин үһүстээн Ил Түмэҥҥэ талаһар, сааһынан да Леонид СЕРГЕЕВТЭЭҔЭР быдан аҕа диэтэххэ, киһибит эдэрэ ахсаантан тахса охсор – Бэриэһин сунтаар диэнинэн күөйүллэр.
Онон, сунтаар наар сунтаарга, уус алдан наар уус алдаҥҥа куоластыы туруо үһү.

Икки хандьыдаакка тэҥҥэ үлэлээбиттэр кытары бааллар

Мин тус санаабар, биһиги хандьыдааппыт да ураты, хамаандабыт да дьикти этэ.
Политическай пиар устуоруйатыгар саҥа страницаны киллэриэххэ да сөп курдук. Ол пиар ис ымпыктарын ыатардахха, киһигит бүгүн бүппэт. Онно хас көстүү, хас түгэн, тыл быһаҕаһа да көнөтүнэн буолбат. Кэтэх суолталаах, хос соруктаах. Ону айан байбыт технологтар диэн, онон сирдэтэн сири-сибиири кэрийэ сылдьан быыбар хампаанньаларын ыытар технологтар диэн, ону суоллаан “самодеятельность» оҥордоҕо буолан ас таһаарар атын дьон диэн – элбэх. Ити бүтүн систиэмэни харчы хамнатар, харчы көҕүтэр, харчы күһэйэр.

Суос-сымыйанан быыбар фондата эҥин дииллэр. Ону таһыйар суума оонньуура чуолкай. Ким харчылаах, ол хотуулаах. Билиҥҥи баартыйалаахтартан сорох-сорохторугар идиэйэ эҥин диэн мэлигир. Ким төлөөбүккэ сүүрэллэр, онно эккэлииллэр. Харчы туһугар хамныыр уларсыкка сылдьар агитатордар аармыйаларыгар ким-ким суоҕай. Кинилэргэ хандьыдаат хайдаҕа оруолу оонньообот. Ким да буоллун – харчы эрэ төлөөтүн. Бу сырыыга икки хандьыдаакка тэҥҥэ үлэлии сылдьааччылар кытары бааллара. Ол баҕас бэйэлэрин суобастарыгар.

Биһиги хамаандабыт!

Оттон биһиги хамаандабыт дьоно олох атын суолунан айаннаан биэтэккэ кэллэ. Ити биһиги да биһиги диирим оруннаах. Бу дьон туох да эрдэттэн бэлэмэ суох, ханнык да баартыйа идиэйэтинэн иитиллибэккэ эрэ бииргэ түмсэн баран, оннук аймахтаһан хааллылар ээ.

Биир ый иһигэр дьон итинник түмүллүбүтэ, биир тыыҥҥа киирбитэ туһугар эмиэ дьикти. Хайа да бэйэлээх харчы хаайан, дьон хараҕын аспат, эрэл кыымын сахпат, кэлин уһугар харахтарыгар уоту оонньоппот. Ити – атын.
Ол хандьыдаат өҥөтө эбитэ дуу, штабы сүрүннээччилэр өҥөлөрө эбитэ дуу, бу диэн быһа этэр билиҥҥитэ кыаҕым суох. Манна диэн эттэххэ, мин штаб начаалынньыгабын, мин туһам туспа, көннөрү агитаторбын диэн араастаһыы, үөһэнэн дайыы суоҕа. Хандьыдаат оҕону кытта оҕо, саастааҕы да кытары биир буолан, этэргэ дылы, биир хочуолтан аһаан сырыттаҕа.

Хамаанда эрэ иһигэр буолбакка, бэйэтинэн, омуннаабакка эттэххэ, улуус бары нэһилиэгин ыалын ахсыытынан кэриэтэ бэйэтинэн сырытта. Хайа да хандьыдаат халлаантан түһэн, дьону кытта дьон курдук тэҥҥэ сэлэспитин умнубут дьон итини бэркэ сэргээбиттэрэ, сэҥээрбиттэрэ.
Дьон истиһэн, бэйэлэринэн көмөҕө кэлэн, хамаандабыт хаҥаан, күүспүт эбиллэн истэ. Туох да һуу-һаа суох, барыта былаан быһыытынан.
Хамаандабыт хаҥыыр, санаабыт бөҕөргүүр. Устунан, дьыала хандьыдаакка эрэ буолбакка, бэйэбит олохпут тосту уларыйарын, улууспут сайдарын, өрөспүүбүлүкэбит бөҕөргүүрүн туһугар охсуһуу курдук буолла. Маҥнай утаа этиллибити хатылыыр курдук саҥарар-иҥэрэр агитатордарбыт тыллара-өстөрө төлөннөнөн истэ.

Олох оскуолата

Аны хандьыдааппыт кытары сайдар аакка барда. Биир тылынан, биһиги бары бу хампаанньаҕа олох оһуобайдаах оскуолатын аастыбыт. Хас нэһилиэккэ дьон хайдах олорорун илэ харахпытынан көрдүбүт. Иннигэр-кэннигэр манааччыта суох санааларын аһаҕастык этэллэрин эт кулгаахпытынан иһиттибит. Бу олохтон үөрэн, барытыгар сөбүлэһэн олорооччуну ол тухары көрбөтүбүт.

Күһэлэҥҥэ сылдьааччы, аатыгар эрэ былаас баартыйатын киһитигэр үлэлээбитэ буолааччы дьиҥ санаата атынын арыйдыбыт. Хайдах курдук дьону ыгалларын-түүрэллэрин, ыххайан туран үөһэттэн соҥноммут киһиэхэ куоластатаары тииһэллэрин биллибит.

Ол биһиги диэн, оччолооҕу көрөн кэллэхпит. Эдэр оҕолор хото үлэлэспиттэрэ, кинилэр иннилэригэр саатыах санаам кэлэр. Өссө да самна, сүр баттата илик оҕолор үгүс дьон былааска суос бэринэллэриттэн кэлэйдилэр. Хамнастаах үлэлээх буоллуҥ да, саныыр санаалыын, өйдүүр өйдүүн хабалаҕа киирбит курдук буолан тахсаҕын.
Туох буолуой, оҕоҕо ол эмиэ оскуола. Иннинэн сирэйдээххэ дылы эрээри сэттэ сирэй буолааччы, илин-кэлин түһээччи, икки саары ыккардынан сылдьааччы да баарын биллиннэр ээ. Инники олохторугар туһалаах буолуо. Бүгүҥҥүнэн сылыктаатахха, киһилии олоххо тиийиэхпит ыраах быһыылаах.

Итинэн сиэттэрэн, атын түгэҥҥэ ойон тиийэр буоллахха, Дьокуускайтан кэлбит Сергеев хамаандата биир массыынанан айаннаан иһэн Горнай диэки бар бадарааҥҥа батыллан баран: “Баҕабыт хоту бадарааммытыгар батылыннахпыт. Биһиги олохпутугар өтөр көммөт балаһыанньа”, — дэспиттэрэ киһини сонньутар. Эдэр дьон баара эрэ бадараантан сылтаан сынтарыйан турбаттар ини диэн санааны уҕарытыныахха эрэ сөп.

Саҥа сүүрээн

Суох, сынтарыйбаппыт. Бүтүн хамаанда быыбар кэннэ түмсүбүтүгэр хас киһи санаатын эппититтэн чинчилээтэххэ. Биир сүрүннээх бүтүн сиэрэй маассаттан ураты, кыра аайы тостубат дьон улууска хаалбыттарыттан.
Ол эрээри, мин бииртэн ытырыктата саныыбын. Биһиги бардыбыт, кинилэр хааллылар. Кинилэр да үлэлээхтэр, тутулуктаахтар. Быыбар иннинэ сааммыттар кэлин эккирэтэ сылдьыахтара диэн. Хоппут аата оттон оннук дьаабыламматтар ини.

Хоттулар диибин эрээри, ити хотуулара кэбэҕэстик кэлбэтэ. Маҥнай Бэриэһин икки саппаас техническэй хандьыдааттаахпын, мин диэн страховщик буоллаҕым диэтэр да, хаардыы хаамар санаалааҕа кэлин уларыйбыта. Ээ, мин Барыыһабы эрэ аҕытаассыйалыыбын, бэйэм син биир буолабын диэхтии тылласпыта да, кэлин кимнээҕэр хамнанан барбыттара. Биһиги нэдиэлэ аайы хаһыаппыт тахсарын билэн, кинилэр эмиэ хаһыат курдук хаһыаттаммыт сурахтара иһиллибитэ. Биһиги ыалынан сылдьарбытын истэн, кэннибититтэн хорохооттор эмиэ сыбыытыыр идэлэммиттэр. Былакааттары хайыта тыытыы, атын өссө мөкү түгэннэр баалларын манна барытын тиһэр кыаллыбата да буолуо.

Ол тухары биһиги дьоммут ымыттыбатылар, утарылаһааччы ньыматын түһэрэн ылан туттубатылар. Утары тугу да ыыппатылар.
Онон, хотторбут да буоллахпытына, ыраастык хоттордубут. Сороҕор хотторбут хоппуттааҕар ордук сананар түгэннэрэ баар буолаллар ээ.

Ил Түмэн эрэ дьокутаата буоллахха, үлэлииргэ-хамныырга саҥа саҕахтар арыллаллар диэн ким да сокуону суруйбатаҕа. Эдэр, ыраас санаалаах, дьон-норуот, дойдутун туһугар ис сүрэҕиттэн ыалдьар киһиэхэ кыах баар, суол элбэх. Ким эрэ аатыгар эрэ кнопка баттыырынан муҥурданыа, ким эрэ дьиҥнээхтик хамсааһыны таһаарыа.
Мин санаабар, төрөөбүт улууспар бу Леонид Сергеев саҥа сүүрээни киллэрдэ, дьоҥҥо эрэли сахта. Санааны аһаҕастык этэр, кырдьыгы туруулаһар тостубат, булгуруйбат дьон баар эбит диэн өйдөрүгэр хатаатахтара.
Биир бэйэм, сүрдээҕин астынным. Бэлиитикэ бэтиэхэлэриттэн салҕан, эрэлим да эстиэх курдук буолуута ити Леонид Сергееви, кинини тула мустубут саҥа дьону көрсөн, бу кырдьык туһуттан кырыылаах хараҕынан да көрүллэрим туох эрэ туһалаах эбит диэн санаам бөҕөргөөтө. Суруйааччы да быһыытынан туттарбар элбэх саҥаны биллим-көрдүм, байдым-тайдым.

Махтал, барыгытыгар – харахха быраҕыллар, тарбахха баттанар хандьыдаакка, штаб бары үлэһиттэригэр, бүтүн хамаандаҕа уонна биһиэхэ итэҕэйбит Сунтаар улууһун 2470 олохтооҕор!

Венера ПЕТРОВА, Сунтаар — Дьокуускай

22 сентября, 2014 Главные новости

Добавить комментарий

*