Сурукпутун-бичикпитин карикатуралыыллар

23 июня, 2015 в 2:15
Неруен нергуй ыьыагынан

Урукку өттүгэр оннун-тойун булбут, норуот биһирэбилин ылбыт саха орфографиятын тула саха учуонайдарын хаппырыыстарынан  хаһан түмүктэнэрэ биллибэт мөккүөр бөҕө мөҥүрээтэ. Ону ким үүннүүрэ-тэһиинниирэ биллибэт. Онно төрүөтүнэн саха норуотун дьиҥнээх патриота Максим СИБИРЯКОВ ыстатыйата буолла.

Олоҕум күөгэйэр күннэрин саҕана саха орфографиятын орто саастаах оҕолорго тиэрдэ сатаабыт кырдьаҕас учуутал быһыытынан,  санаабын этэргэ быһаарынным.

Сибиряков орфография быраабылаларын тутуһан, кырдьыгы өйдөнүмтүө баҕайытык суруйар буолан, хаһыат сирэйин олус киэргэтэр. Кини ыстатыйата кэллэҕинэ, кыараҕас дьиэ иһигэр улахан сэргэхсийии, былдьаһа сылдьан ааҕыы буолааччы. Бэл, кырдьаҕастар, уулуссаҕа көрсүһэ түстэрбит эрэ Сибиряков ыстатыйатын туһунан тыл бырахсан ааһарбытын сөбүлүүбүт.

Былыр үөрэх, культура сайда илигинэ киирбит тыллар уу сахалыы суруллаллара саамай сөп. Оттон культура үрдээбитин, үөрэх сайдыбытын кэннэ киирбит тыллары нуучча тыла эмсэҕэлээбэтин курдук олохторо уларытыллыбакка онно сахалыы сыһыарыы эбиллэрэ ааҕарга чэпчэки, чуолкай, чэнчис баҕайытык иһиллэрэ, оҕолор нуучча тылыгар сысталларыгар көмөлөөҕө. Биһиги нуучча тылынан эрэ сайдыбыт омукпут. Ону сахатытан карикатуралаан кэбиһэрбит сиэргэ баппат быһыы, махтанарбыт оннугар кинини кэбилиибит. Нуучча классик суруйааччыта В.Г.Короленко эппитинэн, саха хаһан да махтаммат, хата, кэҕэрдэн биэрэрин сөбүлүүр диэбитэ билигин да сөп дуо?

Бэчээккэ Адьарбайдьаан, Хаһахыстаан, момука, буҕаатыр, ачыстаат, устуоруйа диэн суруйаллара чанчарык баҕайытык иһиллэр. Саха народнай суруйааччыта П.Н.Тобуруокап суруйбутунан, хас биирдии саха тыла сыттаах, өссө амтаннаах диэн эппитин санаатахпына, сиргэниэх санаам кэлэр. Былыргы холкуостаах сыттара муннубар биллэр курдук. Дьиҥ иһигэр, итинник ким да саҥарбат. Арай урут арыгылааһын муҥутуур чыпчаалыгар тиийэн турдаҕына, белэй горячкалаабыт буор иһээччилэр дэриэбинэ бадарааныгар сибиинньэ оруолун толоро сытар сордоохтор саҥалара иһиллээччи. Эбэтэр «истибиттэр» этэллэринэн, алаас абааһылара адьарайдар үкчү итинник айманар саҥалара иһиллэр үһү.

Саха орфографиятыгар аҕыйах сылтан бэттэх анархия арахпакка айбардаан эрэр. Ханнык баҕарар анархия туох аанньа буолуой?! Сурукпут-бичикпит чанчарык баҕайытык иһиллэр гына муомурда, дьүдьэйдэ. Ким баҕарар хайдах баҕарар суруйара көҥүл буолла. Ол оҕолор улааттахтарына эмиэ хайдах баҕарар сылдьар дьон буолуохтарын сөп. Олоҕо суох сахатытыы нуучча тылын суолтатын түһэрэр, саха тылын суругун-бичигин кэҕиннэрэр.

Аныгы оҕо акаары буолбатах. Ким баҕарар таптаабытынан суруксуттуур буоллаҕына, саха тылын тоҕо үөрэтэбит диэхтэрэ суоҕа дуо?! Учуонайдарбыт саҥа орфографическай тылдьыт оҥорон «көмөлөһүөхпүт» дииллэрэ адьас дойҕох. Оччоҕуна хас суруксуттаары гыннахпытына тылдьыты хасыһабыт дуо, сүрэхпит-бэлэспит дьэ киирииһи дии. Оннук тыльыт урут хаста даҕаны тахсыбыта, онон ким эмэ туһаммытын тоҕо эрэ чопчу өйдөөбөппүн, дэлби быылы бүрүнэн атыыга барбакка тураллара харахпар билигин да баар.

Былыр студенныы сылдьан эдэр дьоннор мустан арааһынай темаҕа, ардыгар кыыһырсыы эрэ бэтэрээтинэн атыыр мөккүөрдэр буолааччылар. Онно наар кыайыылаах тахсар улахан уус тыллаах куолуһут уолаттардаах этибит. Олор тугу эмит этээйэллэр диэн кэтэһэ сатаан баран, санаабын суруйдум. Ону даҕаны ааҕааччы сөбүлүө суоҕа диэн кылгатан, мин тус бэйэм лэбиир ыстатыйаны сөбүлээччим суох.

Кырдьаҕас учуутал Нюкканов Н.Е.

23 июня, 2015 Главные новости

Добавить комментарий

*