Таайыллыбат талба түгэн

3 октября, 2014 в 11:15
4-1.Таайыллыбат талба тугэн

Киҥим-наарым холлон, туохтан барытыттан тырыттан барыах курдукпун. Туох тиийбэтэ буолла бу толору дьоллоох дьахтарга?

Уһун тыыннаах мин буолуох кэриҥнээҕим да, урут умуллаары гынабын. Бэйэм бэйэбин албыннаан, алы гынан өссө да иҥнэн сылдьар инибин. Туохха да сөп буолбат, хайдахха да хараҕа туолбат эмээхсининэн улуу Пушкин дьахтар аймаҕы күлүү гыммыта билиҥҥэ диэри сөп түбэһэн эрдэҕэ. Тоҕотун билбэтэрбин да тосту-туора тыллаһарым, туормастаһарым үксээтэ. Тулуйбаталлар ханнык диэбит курдук быһыыланабын. Собус-соруйан. Өйүм хайа эрэ бырыһыанынан халы-мааргы бэйэбин хатаан кэбиспит киһи дии саныыбын. Ол санаабын түргэнник хам баттыыбын уонна күндү көмүспүн күөйэ көтө сылдьан, ааспакка-арахпакка аалабын. Тулуура да бэрт, мин эбитим буоллар, сирэйбин-харахпын турута сынньан баран, тиэрэ эргийиэм этэ. Хардатыгар мин хайыам эбитэ буолла? Бэрт диэбэтим биллэр. Ол эрээри уҥа-тиллэ таптаһар ухханыгар эр киһилии кытаанахтык тутарыгар баҕаран кэлээччибин. Далбы таарыллан, дьахтардыы дьарыллан оннубун булуохпун, оонньоон да суос бэриниэхпин. Ол кистэлэҥ баҕа батарбакка бас баттах барабын, кыынньыыбын, кыыллыыбын уонна кыл мүччү куота көтөбүн. Олох олоруу миэхэ оонньуу аҥаардаах, омуннаах буолан бэйэбэр олустаахай, атыҥҥа алдьархай ини. Кыыһыраары гыннаҕына хаппырыыс халлаанныы халлан хаалабын, мэлдьэспиттии мэндээриччи көрөбүн, ырааҕынан эргитэн кимнээҕэр ыраас буолан тахсабын. Иитиллэн эрэр ис дьиэгин имэрийэн ис дириҥэр төттөрү үтэйэбин. Хараҕын хат баайабын, сүрэҕин хос сүүйэбин. Ол оонньууттан сылтаан сымнаабыт сытайа күүрэрин, мөлтөөбүт мөлбөйө үтэрин эрэ кэтэспиттии илин-кэлин түһэбин, ээҕин этитэн тэйэбин. Ааттаһан иһэн ааттаһыннара аатырыҥныыбын, көрдөһүннэрэ көҕүтэбин. Көхсүбүнэн буолан иһэн иннибинэн иэйэбин. Ах баран алын буолан иһэн, үрдүгэр үҥкүүлүөхтүү үөһэ буола түһэбин. Хаһан да сөп буолуо суохтуу бииртэн биири эрэйэбин, эт бэйэтин эстиэр диэри эрэйдиибин. Сырыы аайы сытайан, утаппыттыы, хас эмэ күннээх түүн онто суох сылдьыбыттыы. Уон дьахтар уоҕунан уол күүһүн эһэбин, эрдэни-хойуту биир эргиир гына уот курбууну ыытабын. Кини киһи маҥнай утаа минньиһэргээн баран, саллан барыах курдук тыллаһар. Ону эрэ эрэйэр эрэттэр дьиҥҥэ кэлэн бөтө бэрдэрэллэр, бөрүөт кинилэр буолуохтаахтарын былдьаппыттыы бууннууллар.

— Эйигин өтөрүнэн ыыппат өтүүнү күннэтэ тиһэбин. Баайыллыбыккын билбэккэ бара-кэлэ сатыаҕыҥ буолан баран, эт эрэйэринэн эргиллиэҥ турдаҕа. Оттон сүрэҕиҥ сыыһа сөллүбэттии сөрөммүтүн бэйэҥ да билиминэ бэтиэхэ бэйэбин эмиэ да биһирээн, эмиэ да биир кэмнээх дии санаан эрдэҕиҥ.

Оонньуу олох оһуор тиһэр ойуутун мин эрдэттэн билэр-көрөр курдукпун. Хаһан эрэ буолбуту хатылыырга дылыбын. Киинэни саҥа көрөн иһэн, сүһүөт туохха тиэрдиэҕин билэрбинии, кинигэни арыйан иһэн уобарас уонна уран тыл хайдах сөпкө таҥыллыбытын эрэ таайардыы эрдэттэн сэрэйэрбин сэһэн гына тиһэбин. Ол да буоллар, тоҕо эрэ көрдө көрөөт көҥүлбүн биэрэрбин кэрэйбэппин билбитим, хаһан да харахтаабатах киһибэр хардарбытым. Кимиэнэ да буолбатах, бэлэмэ суох бэйэбин утары ууммутум, тута ууллубутум. Ыйытыга суох ылбыттыы, биир күннээх буолуохтааҕы бутуйан, туох эрэ бүппэккэ балыйбыттыы санаммаппын. Иннэ-кэннэ биллибэт иитин иһигэр күннэтэ күөн көрсөбүт. Быстахтан былдьаныахтыы бии үрдүнэн хаамабыт, бэйэ иитэр айатыгар иҥнэн айакалыыбыт. Онтон эмиэ сымнаан, онуоха-маныаха диэри сылаанньыйа сыппыыбыт, сыта-тура сатыыбыт.

Дьоллуур саҕа дьол суоҕунуу солкотуйан ылабын. Дьолбор уоспун даҕайан уулла быһыытыйабын. Түгэн төлө көтүөҕүн ыыппат буола сатыыбын. Бүппэт түүнү ыралаан ыга кууһан сытабын.

Түүнү түүлгэ холото дьүһүн кубулуйуом муҥа дуу? Талбаара таптата, улам-улам умсугута, уҥара-тилиннэрэ улаҕата суохха угуйа гынан баран, туох да буолбатаҕыныы, тула дьиримигэр балыйтара синньэ хаалларыах бэйэкэм дуу?

Дьахтар күннүүр үйэтэ үүнэ-тэһиинэ суох ыыппытын аанньа көҥүл көрүлүүбүт. Айалаах аартыкка, сохсолоох суолга эр киһини тоһуйар эрэ сахха күөх оту тосту үктээбэттии күөгэҥниибит, сытар ынаҕы туруорбаттыы сымныыбыт. Угуйарбытыгар эрэ улгуммут, эрийэрбитигэр эрэ эйэҕэспит.

— Суох, мин оннук хобдох финалы баҕарбат эбиппин. Эн даҕаны эр хааҥҥын киллэрэн, дьахтар бэйэбин дьаһайыаххын, саарбах бэйэбин сааһылыаххын күүтэр курдук эбиппин. Ону эн өйдөөмүнэ мин быраабылабынан оонньуугун, ыйбыт суолбунан айанныыгын. Саҥата суох салайарбыттан саараама тахсыбаккын. Онон-манан эргийэн, санаабынан сирдэтэн тиийиэхтээх сиргэ тиэрдэҕин, эн да былдьаһыктаах дьолго тиксэҕин.

Оннук дьолго иккиэ эрэ буолан тиийэҕин, ол да иһин эн-мин дэһэн эрдэхпит. Кыһалҕаттан кыттыстахпыт диэххэ өссө. Оо, дьэ, тоҕо да тиллэн, тыллан, тыыллан кэлэрим буолла? Ууллубучча ууллан, уҕарыйан, уларыйан хаалбакка. Эр бэрдэ урутунан умайарын күүтэ, бэйэтинэн бэрдийэрин кэтии. Ыксаабакка, ыксаппакка, ыйаах суолун ыспакка.

Сырыы аайы саҥаттан сайдар сыһыан син биир түмүгэ биир диэтэрбин да, соһуйарым үгүс. Ордук бэйэбиттэн. Мин маннык буолбатахха дылы этим. Бу иннинэ бобуулаах туохтан эрэ сылтаан төлө көтөн төбөбүн эргиттэҕэ, түһээн да баттаппатахпар тимиртэҕэ. Ол ону субу билигин кэрэ диэхпин кэрэйдэрбин да, кэмсиммэпин, кыыс курдук кыбыста барбаппын. Иитиллибиккэ уот даҕайааччы дуу кини? Даҕайбытыттан дайан барааччы мин дуу?

Сэллиэҕи сэгэппэккэ, сөллүөҕү сөргүппэккэ, сөп буолуум субу баарынан. Ситэри этиллибэккэ, хайдах баарынан хааллын. Талба түгэн таабырына миэхэ, таайыыта эйиэхэ буоллун дуу…
Бэйэтигэр эппэппин саатар манна этинэн, түгэн чиэппэригэр да чэпчиим.
ТЫАЛЫРБА

3 октября, 2014 Главные новости

Добавить комментарий

*