Тоҥ кулуупка босхо испэктээк

8 сентября, 2014 в 5:06
4-1.Тон кулуупка босхо испэктээк

«Страховщик»

Кулгааҕым уһугунан Березкин кэлэр үһү диэн истэн, бэйэтинэн кэлэн биэрбит киһини үтэн-анньан көрөр инибин диэн сэргэхсийэ түстүм. Онтум Березин кэлэр эбит диэн сонунунан солбуллан хаалла.
Биир уокуруктан итинник биирдик иһиллэр араспаанньалаах дьон киирсэрэ бутууру оҥоруох курдук. Дьон бутулуннун диэн итинник дьүөрэлии ааттаан спойлер партиялары испииһэккэ эбилик гына киллэрэр этилэр. Березиннэртэн (Березкиннэртэн дуу?) биирдэстэрэ спойлер, харах баайыыта хандьыдаат диэҕи, атын-атын фроҥҥа охсуһуохтаахтар. Березкин – Ил Дархан солотугар дураһыйар, Березин – Ил Түмэҥҥэ.
Таах да олохтоох сирбинэн быыбардаабатаҕым ырааппыт буолан, мин эрэ бутулларым буолуо. Сунтаардар березиннэммиттэрэ ыраатта. Биир ньыгыл кырдьаҕаһа Березин праймеризка аҕыс уонтан тахса бырыһыаны ылбыта диэн быһа ааһарыгар эрэнэр курдук этэн аһарбыта.
Березини да, Березкини да харахтаан көрбөтөх дьоннорум. Березкин диэн кимий диэн үөннүрбүппэр, хайыы, Эрнст диэн кимин билбэт буолуоххар диэри ханна сылдьыбыккыный диэн сирэй-харах анньа сыспыттара. Бэлиитиктэри барытын ааҕа билэр эбээһинэһим суох этэ. Ол киһи олимп үрдүгэр баарына мин арыый атын суруйууларынан иирэ сылдьар кэмим буолан, тойон-хотун баарыгар-суоҕугар кыһаллыбат кэмим этэ.
Березкин мин табаарыһым ээ, арба. Фейсбук тиксиһиннэриитинэн. Манна диэн эттэххэ, Губарев эмиэ «в друзьях» баар. Березкин бэйэтинэн киирэн досьетын толороро биллибэт. Бэйэтин соҥнуур бэлэм хартыыҥканы хат-хат ыытарынан муҥурданар. Губарев бартыһаан курдук тугу да ыһыктыбат. Борисовы эрэ «табаарыс» гынарым хааллаҕа. Оччоҕо «кэллиэксийэм» силигэ ситиэ этэ.
Дьэ, бэйи, бэриэһиттэр-бэриэһиннэр, бириссиэлбэр киирэн биэрэр күҥҥүт-дьылгыт кэллэҕэ. Бу сырыыга мин туораттан тургутааччы оруолугар баарбын. Онон, барыларын да кытта кэпсэтэр түгэммэр «не верю» диэн бэлиэ кыһыл уотун уматар буоллаҕым.
Сэрэйбит сэрэх, бутуйбуттар – Березкин буолбатах, Березин кэлэр эбит. Кини, Семен Максимович, сунтаардар тумус туттар киһилэрэ.
Тоҥ кулуупка кыралаан дьон мустар. Кылааһынньыссам да баар, кырабыттан көрөр дьонум. Күө-дьаа кэпсэтэн истэхпитинэ икки арыалдьыттаах хандьыдааппыт тиийэн кэллэ, дьон ортотугар баар буола түстэ, бэйэ киһитэ буоларын биллэрдэ. Биир арыалдьыта Сунтаар улууһун үөрэҕириигэ туох эрэ тойоно быһыылаах, биирэ – олохтоох СХПК салайааччыта, быһыыта.
Онтон дьон иннигэр олорон мунньахтарын саҕалаатылар. Дьэ, Бэриэһин диэннэрэ бэрт чиэһинэй киһи эбит. Тута улуустан турбут хандьыдааттартан иккитэ «техническэйдэр», бэйэм дьонум диэн билиннэ.
Хара маҥнайгыттан күүстээх тыллар этилиннилэр, хаардыы хаамар санаалаахтара билиннэ. Киниэхэ утары буолуох суоҕун курдук тылластылар.
Манныкка хабааннаах сугулааннарга сылдьыбатах да ырааппыт. Тугу да сүтэрбэтэх эбиппин – уларыйбат биир сүрүн. Дьокутаат диэн туох эрэ спонсор буоларыныы үлэһии, уус тылынан эрдии, эрэннэрии, эҕэ буолуу уонна да атын элбэх, элбэх. Биир тылынан, классика.
Ол гынан баран бу түгэн биир атыннаах. Били көрө үөрэммит дьонум түөрэлэрэ биир ньыгыллар эбит дуу дии санаталаатым. Ол курдук аһаҕас кэпсэтии буолла. Бэриэһиммит букатын Барыыһабы хайҕаата, бэйэбин эрэкэлээмэлэнэ кэлбэтэҕим, кинини аҕытаассыйалыыбын диэн айахтатта. Ону тоһоҕолоон биир тойон сүүс бырыһыан Барыыһапка уонна Бэриэһиҥҥэ куоласпытын биэриэхтээхпит, үүрэн да туран быыбарга дьон аҕалыахтаахпыт диэтэ.

Бэриэһин «техническэй» хандьыдааттарын туһунан этиититтэн:

-Техническэй хандьыдааттар диэн баар буолаллара билигин муода буолла. Тоҕо диэтэххинэ, противнигыҥ уһуллан хааллаҕына, соҕотох хааллаххына, быыбар буолбат. Ол иһин мин, “на всякий случай”, биир одноклассникпын, биир күтүөппүн туруордум.
Ол эппититтэн бэйэтэ да күллэ. Итинник схема баарын баар да, бар дьон иннигэр аһаҕастык билинэр хандьыдаат баарын билбэт этим. Биитэр бу куомуннаахтар мунньахтара дуу?
— Оттон олоҕуҥ оннук. Мин страховщик буоллаҕым дии. Ол иһин биир киһини буолбакка, икки киһини туруордум.
Дьэ, хайдах курдугуй?
-Онон, основной сопернигым «Справедливай Россияттан» Сергеев Леонид. Тоҕо ол күтүөт турда, Уус Алдан киһитэ? Баҕар, мин эрдэттэн үлэлээбиппин билбэттэрэ буолуо, хоторго диэн эмиэ санаалаах буолуохтарын сөп.
Онтон эмиэ «техническэй» хандьыдааттарын ахтар. Аттыгар олорооччута «страховка», «перестраховка» буоллаҕа дэтэлиир.
Дьоммут онтон быыбар ис биэтэһин эрдэттэн тиэрэн бараллар.
-Миигин арааһынайдаан интэриниэттээри сыталлар. Мин примерно билэбин. Итэҕэйимэҥ. Билиҥҥи быыбар маннык буолла. Интэриниэтинэн бопсорооһун, дьон санаатын бутуйааһын уонна уста сатааһын. Дьаабы. Атын киһи туһунан аахтаххына, хайдах эрэ үчүгэй курдук. Бэйэҥ тускунан аахтаххына дьаабы. Куһаҕан баҕайы, киһи сүрэҕэр киирэр. Морально бэлэмнэнэбин гынан баран, хайыахпыный, тулуйарбар тиийэбин ээ.
Егор Афанасьевич Борисов булгуччу элбэх куолаһы ылан буолуон наада диэн мин этэбин. Березкини мин үчүгэйдик билэр уолум. Өйдөөх, идиэйэлэрдээх. Кини, дьиҥинэн, правительствоҕа үчүгэйдик үлэлиэ этэ. Ол гынан баран эрдэ дии саныыбын.
Биһиги, Бүлүү бөлөх оройуоннарыгар үчүгэй бырыһыаны биэрэрбит эбитэ буоллар диэн баҕалаахпыт.
Онтон мин кыбыллар уочаратым кэллэ:

-Мин хайдах эрэ атын сиргэ кэлэн хаалбыт курдук сананным. «Единэй Россия» мунньаҕар олорор курдук. Эн кэннигэр “Биир ньыгыл Арассыыйа”, Борисов баар, праймеризка бастакы миэстэни ылан хаардыы хаамар курдук санаммыккын. Ол аата туох да куттанарыҥ суох буоллаҕа. Оччотугар туох компроматын угуохтара диэн сэрэҕэдийэҕин?
-Эн «Справедливай Россияҕын» дуо?
-Мин хайа да партия чилиэнэ буолбатахпын. Наймылаһыаххын да сөп, совершенно свободный человек. Дьиҥнээх суруналыыс сүүһүгэр «Не верю» диэн суруктаах буолар.
-Туох боппуруостааххыный?
-Туох компроматы угуохтара диэн куттанаҕыный? Чөл олоххо сыһыаныҥ уонна арыгы туһунан компроматы угуохтара дии саныыгын дуо?
Дьиҥинэн, эрдэттэн атын шпаргалкалаах этим. Ол эрээри аһара кыахтык тыллаһалларын иһин тарбаан көрөргө сананан, экспромнаатаҕым дии. Бу үйэҕэ киһини утары көрөн олорон итинник саарбах ыйытыгы биэрэн көрө илик этим. Дьэ, сайдан, тылым тымтык, бөрүөм сытыы буолан барара дуу.
-Ити аата туох диэн ыйытаҕыный?
-Тус бэйэҥ арыгыны иһэҕин дуу, суох дуу? Биир компромат итиннэ сыһыаннаах буолуон сөп дии. Аһаҕастык онно туох диэн хардараҕын? Компроматы утары эрдэтинэ эттэххинэ, компромат суох буоллаҕа ол дии.
-Ханнык баҕарар киһи арыгы иһиэн сөп. Мин арыгы испэппин. Мин чөл олоҕу пропагандалыыбын.
-Хаһааҥҥыттан пропагандалыыгын?
-Мин уруккуттан пропагандалыыбын. Спортсменнары поддержкалаабытым ыраатта, онно свидетеллэр бааллар. Бэйэм детскэй бырааспын. Онон, киһи доруобуйата быраастан эрэ буолбакка. Бэйэтиттэн тутулуктаах дии саныыбын.
Салгыы хандьыдаат чөл олох түөрүйэтин түөрэтин кэпсиэх курдук буолар. Хайа баҕарар хандьыдаат биири сатыахтаах – хайа да саарбах ыйытыгы тумнан халыйар ньыманы баһылыахтаах.
Ол кэмҥэ мин интэриэһим сүтэр. Эчи, тымныыта да бэрт. Быыбар быыбарынан, мин тус доруобуйам онно тоҕо сиэртибэ буолуохтааҕый?
Ити дьуһуурунай боппуруоһу үтэн-анньан көрөөрү биэрдэ диэтэххит дуу. Баҕар, хаардыы хааман Ил Түмэн дьокутаата буолар түгэнигэр банкекка ыҥырыллан чалбараҥҥа тиксиэм диэн эрэнэ санаабытым буолуо. Мин – көҥүл киһибин, өрө көтөөрү бүтүн олохпун өтүүктээн эмискэ чөл олохтоно сатаабаппын. Биирдэ бэриллэр олохпун бэйэм билэрбинэн хайысхалыыбын.
Оттон сарсын манна Бэриэскин кэлэр. Тоҥон турар кулууппутугар босхо испэктээктэр саҕаланнылар.

Атын түгэн: «Финансист»
Эрнст Березкин: “Харчы кыайыыта буолуо суохтаах бу быыбарга»

Бэйэ киһитэ Бэриэһин кэнниттэн «билбэт күөлбүт балыга» Бэриэскин дьону кытта сирэй көрсөр уочарата кэллэ.
Били сүүспэр итэҕэйбэппин диэн суруктаах сукуллан киирбит бэйэм олох атын түгэҥҥэ түбэһэн, сонун тылы-өһү истэн, эрдэ бэлэмнэммит ыйытыктарым туһунан умнан кэбистим.
Бэриэскин төһө да күөгэйэр күнүгэр, саламта эргимтэтин киинигэр сылдьар кэмигэр дьоҥҥо-сэргэҕэ киэҥник биллибитин иһин, бу диэки, дьэ, бу эн эбит ээ диир кыахтара суох. Оттон икки арыалдьытын билии бөҕө. Биирдэһэ – Уххан бэйэтинэн, иккиһэ – биллэр эколог, кырдьыгы уот харахха этэринэн, суоруллубаттыы суруйарынан аатырбыт Иван Бурцев. Ити дьону утары көрөн олорон, сүүһүм күөх уота умулларга барда.
Оттон Эрнст Березкин бэйэтэ этэн-тыынан барбытыгар бары да саҥабытыттан маттыбыт. Чахчыны этэртэн чаҕыйбат биир эр бэрдэ баар эбит.
Бу күннэргэ Бэриэскин харчыта бүтэн ыстааба ыһыллан эрэр үһү диэн сонуну интэриниэт эллээн эрэр. Быыбар диэн харчы, харчыта суох хандьыдааттаан туһа суох. Ол биллэр. Аҥаардас биир сайт эн санааҥ хоту биирдии-иккилии тылы кыбытарын туһугар кырата сүүстүү тыһыынчаны көрдүүллэр. Суруналыыстары биирдиилээн наймылаһар эмиэ улахан ороскуоттаах.
Онон, бу күннэргэ актуальнай тиэмэҕэ сыһыаннааҕы сыбыы тутуум.
-Эһиги үпкэ кириисистэммиккит туһунан сурах тилийэ көттө. Ону эн туох диэн быһаарыаҥ этэй?
-Харчы, биллэн турар, кыра. Сокуон быһыытынан, быыбарга туттарга диэн 40 мөлүйүөн көҥүллэнэр. Холобур, мин уу харчынан, “чернай налынан” туттар кыаҕым суох. Миигин кэтээн олороллор. Харчы, бэрик бардаҕына, тута тутан ыланнар быыбартан устан кэбиһиэхтэрин сөп. Ол иһин быыбардыыр фонда 40 мөлүйүөнүн иһигэр киирэ сатыахтаахпыт.
Егор Афанасьевич Борисов билбордара куорат үрдүнэн номнуо ыйанан тураллар. Биир билборд сыаната ыйга 35 тыһыынча солкуобай. Ол аата балтараа ый устата ыйаннаҕына, 55-60 тыһыынча солкуобай буолар. Оннук ааҕан көрдөххө, республика үрдүнэн 600 нэһилиэнньэлээх пуун баарыгар саатар биирдии билборды ыйыыр буоллахтарына, избирательнай фонда харчыта аҥаардас онно эрэ барыан син. Эмиэ Борисов хаһыата тарҕанар, тирааһа 75 тыһыынча солкуобай.
Мин оннук гыммаппын. 200 тыһыынча экземплярдаах хаһыаппын таһааран тарҕатабын, бюллетень таһаарабын, программабын бэчээттэтиэм, бесплатнай эфиринэн туһаныам. Штабпар, итэҕэллээх дьонум үксүлэрэ миигин өйөөн ис сүрэхтэриттэн ыалдьан хамнаһа суох үлэлииллэр. Холобур, ити Иван Бурцев, Уххан биир-биэс харчыта суох сылдьаллар.
Дьон өйдүөн наада. Өрөспүүбүлүкэҕэ хайдах баһылык нааданый – уоран-сиэн харчы бөҕөлөөх кэлэн талыллар киһи дуу, чиэһинэйдик үлэлээн, бэйэтин дьиҥ дьыаланан көрдөрбүт, инникитин үлэлиир кыахтаах киһи дуу?
Мин хайа эрэ олигархтан харчылаһан, иэскэ киирэн туран Ил Дархан буолуохпун баҕарбаппын. Иэскэ киирдэххинэ, ол киһиэхэ тугу эрэ кэлин биэриэхтээххин. Ол аата кини туһугар өрөспүүбүлүкэ интэриэһин түһэн биэриэхтээххин. Мин оннук санаам суох.
Тылбын-өспүн, кыайан тиийбэтэх сирдэрбэр мин итэҕэллээх дьонум этэллэрин истэн баран, норуот ис баҕатынан миигин таллаҕына, дьиҥнээх кыайыы буолуо.
Харчы кыайыыта буолуо суохтаах бу быыбарга.
Дьону кытта кэпсэтэригэр чуо харчы туһунан кэмэ суох тыл этилиннэ, үлүгэр сыыппара ахтылынна. Барытын өйүттэн. Финансист диэх курдук.
Били күн бэҕэһээ Бэриэһин бэйэтин да билиһиннэриминэ наар Барыыһабы хайҕаабытыттан букатын атын кэпсэллээх киһи буолла.
Бэриэскин муниципальнай сиидэни ааспыт сураҕын кытары тэҥҥэ киниэхэ биир дьаралыгы ыйаан кэбиспиттэрэ. СПОЙЛЕР диэн. Ама да бастаһык киһитин, матрицатын саралыыр тыллаах спойлер баар үһү дуо?

“Информационнай блокада»

-Экономикабытын ыһан, тыа хаһаайыстыбатын аллара түһэрэн үлэлээн кэлбит былаас норуокка оппозиция курдук көстөр. Оттон мин оппозиционер буолбатахпын.
Бу сыллар усталарыгар былааһы, бырабыыталыстыбаны кытары наар киирсэн кэллим. Ол иннигэр миигин биир да хаһыакка, телевидениеҕэ, араадьыйаҕа таһаартарбат этилэр. Нууччалаатахха, информационнай блокада оҥорон тураллар. Ээ, баар этэ оннук киһи, уон икки сыллааҕыта миниистирдии сылдьыбыта, билэр этибит, онтон сүтэн хаалла дииллэр.
Мин ханна да сүппэтэҕим, баарбын. Киирсэ, үлэлии сылдьабын. Өрөспүүбүлүкэ баһылыгын быыбардыыр бырааппытын төннөрдүлэр. Мин икки сыллааҕыта өссө бу быыбарга турунабын диэн эппитим.

Бэриэскин уонна баартыйалар

Бэйэм баартыйата суох киһибин. Хаһан даҕаны ханнык да баартыйаҕа киирэн кыттыспатах киһибин. Бу өрөспүүбүлүкэни салайар санаалаах киһи биир эрэ баартыйа бэрэстэбиитэлэ буолуо суохтаах.
Миигин элбэх киһи өйүүр, баартыйатыттан тутулуга суох. Соторутааҕыта саамай ыарахан кэрчиги аастыбыт, «муниципальнай фильтр» диэни. Березкин фильтри ааһар кыаҕа суох диэн кэпсээн бөҕө буолбуттара. Үөһэттэн Парахиҥҥа дуу, Сивковка, Максимовка дуу куоластааҥ диэн нэһилиэк дьокутааттарын дьаһайыы бөҕөлөр, Березкиҥҥэ эрэ баттаабаккыт диэн. Ол үрдүнэн өрөспүүбүлүкэ 35 улууһуттан, өссө Жатайы ааҕан туран, мин 450-н тахса куолаһы хомуйдум. Аҥаардас бэйэм Намым 180 дьокутаатыттан 100 киһи миэхэ куоластарын биэрдилэр. Мэҥэ Хаҥалас улууһун 64 дьокутаата миэхэ биэрдэ. Хаҥаластан 43 киһи, Бүлүү бөлөх улуустары эмиэ өйөөтүлэр, отучча куолаһы сунтаардар биэрдилэр.

Бэйи, тулуйа түһүҥ. Сүрүнэ арыый кэлин кэлиэ.

Үгэҕэ киирбит үүт субсидията, мөлүйүөннэй МТС-тар уонна көмүс сыаналаах хотоннор

-Үүт субсидиятын систиэмэтин мин олохтообутум. Миигин минсельхоз олох утаран олорбута. Ыҥыран ылан кытаанахтык эппитим: “Ол-бу буолумаҥ, бюджекка көрүллүбүт тыа хаһаайыстыбатын поддержкатыттан кырата 50-на уу харчынан дьоҥҥо тиийиэхтээх”. Кэтэх хаһаайыстыбаларга биир лиитэрэ үүт 11 солкуобай, тэрээһиннээх хаһаайыстыбаларга 13 солкуобай буолуохтаах диэн бэйэм калькуляторынан суоттааммын ити субсидиялар үлэҕэ киирбиттэрэ. Дьон син сэргэхсийэн барбыта. Нэһилиэктэргэ тыыннаах харчы киирбитэ. Дьон интэриэстэммитэ. Уу харчыны ылар буолбуттара.
Уон икки сыл устата үүт субсидията 17 солкуобайга эрэ диэри үрдээтэ. Оттон горючай сыаната төһө улаатта? Ол аата биһиги бырабыыталыстыбабыт бу сылларга үүт сыанатын индексациялаабата. Ити туһунан мин дьокутааттыы да сылдьаммын этэ сатаабытым. Ол оннугар Штыров этиитинэн МТС-тар диэни туппуттара. Биир МТС 500 мөлүйүөн солкуобайы эрэйэр. Сүүрбэччэ МТС тутуллубута быһыылааҕа. Ханна баалларый ол МТС-тар? Барытын уоран-талаан, ыскйдаан кэбистилэр. Милийээринэн солкуобайы онно көмтүбүт.
Бүтэһик сылларга бырабыыталыстыбабыт тугу дьаабылана сылдьарый? Улахан хотоннору тута сылдьаллар. Биир хотон сыаната 200 мөлүйүөн солкуобайга тиийиэн сөп. Онно Австрияттан сүүстүү мөлүйүөннээх ынах аҕалаллар, алта-сэттэ тыһыынча лиитэрэ үүт биэрэллэр диэн кэпсииллэр. Кур отунан аһатан оннук үүтү ылаары гыналлар. Австрияҕа кинилэри пиибэнэн аһаталлар уонна дьаабылыка биэрэллэр. Бары моҥкуруот буолан олороллор.

Резервацияҕа ким барыан баҕарыай?

Соторутааҕыта Арассыыйа тыатын хаһаайыстыбатын миниистирэ Федоров кэлэ сырытта. Арассыыйа үрдүнэн Саха сирин курдук тыа хаһаайыстыбатын өйүүр регион уонна суох, дойду үрдүнэн холобур гыныахха наада диэн турда дии. Туохпутунан ол холобур буолабытый? Олох былыргылыы тыа сиригэр олоробут. Сүөһүбүт эстэн эрэр. Бу сылга тыа хаһаайыстыбатыгар диэн бюджекка 8,5 миллиард солкуобай көрүллэн олорор. Онтон уу харчынан нэһилиэктэргэ, үүт туттаран айахтарын ииттинэр дьоҥҥо баара эрэ балтараа миллиарда тиийэр. Ол аата 7 миллиард Дьокуускайга эргийэ сылдьар.
Минсельхозка туох да сиэрэ суох элбэх хонтуора баар. Кэлиҥҥи сылларга ол хонтуоралар наар офистарын туттан таҕыстылар. Дириэктэрдэрэ крузердарынан куораты тилийэ сүүрдэллэр.
Ол аата тыа киһитигэр мин уон сыллааҕыта тыырбыт кээмэйинэн балтараа миллиард солкуобай харчы оннунан хаалан сылдьар.
Төһө баҕарар ыччаты ЯГСХ-ҕа үөрэттэрэ-үөрэттэрэ тыаҕа утааран иһиэххэ син. Ол гынан баран илэ өйүнэн ким резервацияҕа барыан баҕарыай? Тыаҕа киһи харчыны өлөрөр кыаҕа суох буоллаҕына, син биир куорат диэки тардыһар.
Тугу да туттарыҥ, дьон тыа сиригэр харчыны өлөрөр бэриспэктиибэтэ суох буоллаҕына, син биир атаҕынан куотар. Онно тиийэн дьолго тиксибэтэхтэр сир-халлаан ыккардыгар хаалаллар. Үлэлэрэ да, хамнастара да, бэриспэктиибэлэрэ да суох.

«Хлеба и зрелищ»

Уонна НВК-ны холбоо да, барыта үчүгэй, оонньуу-көр, ыһыах бөҕөтө. Былыргы Римҥэ курдук. Төһөнөн дьон олоҕо ыарыыр да, кинилэр аренаҕа гладиотордары таһаараллара, Рим уулуссаларыгар булкалары түҥэтэллэрэ. «Хлеба и зрелищ» диэн дьону аралдьыталлар. Биһиэхэ оруобуна ол курдук ситуация. Тыа хаһаайыстыбата эстэн эрэр, дьон үлэтэ, бэриспэктиибэтэ суох куоракка дьулуһар – биһиэннэрэ оонньуу тэрийэллэр, грант түҥэтэллэр.

0 солкуобайга турбут «Якутгазпром»

-Аныгыскы сылга 26 миллиард иэспитигэр 14 миллиард дефициппитин эбэн биэрдэхпитинэ, эһиилги бюджеппыт дефицитэ 38 миллиард буолар. Эһиилги бюджеппытын 20 миллиардаах ылаары сылдьабыт.
Биһиэхэ туох хаалла? Баар-суох «Якутгазпроммутун» Дагестан баай уолаттара бырааттыы Магомедовтар 600 эрэ мөлүйүөн солкуобайга атыыластылар! Ол кэнниттэн нэһилиэнньэҕэ гаас сыанатын 34 бырыһыан улаатыннардылар. 2008 сыллаахха, ол аата, сыл аҥаарынан эрэ ЯТЭК отчуоттуур – нолуок кэнниттэн ыраас прибыль быһыытынан 600 мөлүйүөн солкуобайы ыллыбыт диэн. Ол аата бырабыыталыстыбабыт 0 солкуобайга «Якутгазпроммутун» ылла да чааһынай илиигэ атыылаан кэбистэ. Билигин ЯТЭК сыллааҕы дохуота 4,7 миллиард солкуобай. Бэйэбитигэр гааспытын атыылаан ылар харчылара ити. 2 миллиард 700 мөлүйүөн барыыстаахтар. Тыа хаһаайыстыбатын өйүүргэ диэн харчыттан дьоҥҥо тиийэрэ 1,5 миллиард, икки бырааттыы дагестанец сыла аҥаарыгар 2 миллиард 700 мөлүйүөн солкуобайы хармааныгар уктар. Сөбүлэһэҕит дуо онно?
Ити туһунан эһиэхэ кэпсииллэр дуо, саатар? Хайдах эрэ санаарҕаан олороҕут, даа да суох да диэбэккит…

АЛРОСА сэттэ бырыһыана

АЛРОСА 7 бырыһыанын атыылааммыт харчы киллэриннибит. Туох диэн киһиргэнэбит? «Снос ветхого и аварийного жилья» диэҥҥэ барар диибит ити харчыны. Ити харчы РИК диэн хампаанньаҕа “Россельзозбааҥҥа” мэнээк сытар. Инфляция сии турар ол харчыны. Харчыбыт сүтэ турар.

«Якутцемент» атыыта икки хотон сыаната

Сэттэ ыйдааҕыта «Якутцемент» акцияларын Пушкаревтар диэн бырааттыы Владивосток баай уолаттара 400 мөлүйүөҥҥэ атыыластылар. Икки хотон сыанатыгар. 18 мөлүйүөҥҥэ тутуу ыытаары олоробут, уонна цемеммитин пушкаревтарга 400 мөлүйүөҥҥэ туран биэрэбит. Уонна 200 мөлүйүөннээх хотону тутаммыт улахан хаһаайыстыбаларбытын иэскэ киллэрэн моҥкуруот оҥоробут.
Ити туһунан ким да кэпсиэ суоҕа. Бэҕэһээ Сэмэн Бэриэһин кэлэ сылдьыбыт үһү дии. Туох диэн кэпсээтэ?
Дьон:
-Барыта үчүгэй диэбитэ.
-Ити баар дии, барыта үчүгэй. Дьон кырдьыгы билиэн наада. Сарсын, өйүүн ойон турбуккут, тыа хаһаайыстыбатын дотациятын быспыт, инбэлииттэр, бэтэрээннэр льготаларын быспыт диэн сурах эмискэ кэлиэн сөп.
Итинник ситуация буолан эрэр. Өрөспүүбүлүкэ моҥкуруот баран эрэр. 26 миллиард государственнай иэстээх, 14 миллиард бюджекка дефициттээх хайдах салгыы олоробут?

«Сургутнефтегаз» уонна РАО «Газпром»

«Сургутнефтегаз» 2006 сыллаахха кэлбитигэр Талакааҥҥа лицензияны буор босхо биэрбиттэрэ. Ленскэйгэ нефтепереработка баар буолуо диэн үөрүү-көтүү бөҕөтө этэ. Ханна баарый? Ойуур иһигэр Талакааҥҥа кырдьык бэйэлэрэ горючай оҥорон таһаараллар. Туһунан битум оҥорор собуоттаахтар, асфальт оҥостоллор. Биһиэхэ туох да суох. Дьокуускай куораттыын саастыы Ленскэй куорат билиҥҥээҥҥэ диэри пуортара буор суолунан турар. Оттон сургууттар тайҕа ортотугар аҕыйах алта уон киһилээх вахталарын аҕалалларыгар 5 миллиард сыаналаах международнай аэропорт туттулар, боиннар кэлэн түһэллэр. Биһиги бырабыыталыстыбабыт тиийэн онно ленточка бысыһар.
Аҥаардас ити да түгэн туһуттан Штырову, Борисовы ыҥыран ылан үлэлэриттэн уһултарыахтаах этибит! 10 мөлүйүөн туонна ньиэби сыл аайы биһигиттэн хачайдыыр улахан хампаанньаттан Ленскэйгэ биир аэропорду туттарар туһунан кэпсэппэттэр.
Икки сыллааҕыта Егор Афанасьевич Миллер иннигэр сүүрэн РАО «Газпром» хампаанньаҕа налоговай чэпчэтии биэрдэ. 9,5 бырыһыаны түһэрдэ. Өрөспүүбүлүкэ бюджетыттан сүүһүнэн миллиард көттө. Хайыы, РАО «Газпром» дьадаҥы хампаанньа атаҕар туруон наада, Миллер сордоох 3-4 мөлүйүөн доллар ыйдааҕы хамнаһын кыайан хомуйуо суоҕа дии биһиги налоговай льготата суох.

Итинник профессиональнайа суох үлэлии сылдьар биһиги баһылыктаахпыт, бырабыыталыстыбалаахпыт.

“Сказочник”

«Биһиги, сунтаардар!» эбэтэр “все схвачено”

Аҕыйах хонугунан атын ааттаах ааҥнаан кэллэ. Аныгы араатардар уһуннук-киэҥник күүттэрбэттэринэн маладьыастар. Үскэ дэммитэ – оруобуна кэриэтэ омук массыыната кулууппут аттыгар кэлэн хорус гына түстэ. Массыынаттан бэркэ билэр киһибит таҕыста. Бэйэ киһитэ диэн кини. Биһиги, сунтаардар, күөн туттар, тумулук туттар дуу тойоммут. «Биһиги, сунтаардар” диэн этии атыттарга олуонатыгар иһиллиэ буолан баран, бу түгэҥҥэ быһаччы сыһыаннаах курдук.
Александр УАРОВЫ биһиги эрэ бэйэргээтэрбитий, өрөспүүбүлүкэ үбүн тыырыыга ыйааһыннаахтара кини буолан, бары да кини диэки үчүгэй-үчүгэйдик көрөллөр ини.
Уларыйбат биир тоҥ кулууп. Атырдьах ыйын иккис аҥаара да, биһиги диэки сайыҥҥылыы куйаас. Оҥоойута суоҕа буоллар тыаттан ордуллуо суох эбит. Кураардар да тэһитэ отон баар диэн разведка биллэрдэ.
Куйаас. Буруо. Кулууп тоҥуттан кэһэйэн, бу куйааска саал былааттаах, сыгыайка сэлиэттээх бэркэ тэринэн кэллим. Босхо испэктээктэн ама матыам дуу. Быыбар быыһы аһан, бэлиитиктэрбит эҥинник мэтириэтирэллэрин көрөн хаалар буоллахпыт.
Биир кулууп. Биир дьон. Уларыйбат уонча киһини кытары Ил Түмэн хонтуруолга кэмитиэтин салайааччыта, бюджет кэмитиэтин салайааччытын бастакы солбуйааччыта Александр Сергеевич Уаров көрсөр. Арыалдьыта – Сунтаардааҕы политехническай лицей дириэктэрэ Олег Константинович СОСИН. Кэлин өйдөөбүтүм, ким кими арыаллыыра, кими арбыыра мээнэҕэ буолбат эбит. Ылбыттаах уонна ылардаах дьон генеральнай спонсордарын өссө төгүл өрө таһаараары илин-кэлин түһэллэр эбит.
Бу көрсүһүү эмиэ да эриэ-дэхси тыллардаах, киһини утуктатар хоһоонноох курдук этэ да, эмиэ иһэ истээх. Бары да билэр суолларбытын хат-хат санатар хайдах эрэ курдук да, истибиттээҕэр суруллубуту ааҕан өйдүүр баҕар ордуктааҕа буолаарай диэн сэмээр эрэнэ саныыбын.
Көрсүһүүлэргэ сылдьан ахан кэлиллибитэ. Ол тухары наар утуктуу олорбут муҥум эбитэ дуу, тугу да иилэн ылан суруйбутум суоҕа. Онтум биир киитэрэстээх эбит. Кэпсэнэр кэтэх кэпсэлин сэрэйэ оонньоотоххо, бэрт интэриэһинэй оонньуу курдук буолан тахсар. Ол гынан баран, мантан салгыы суруйарым кэтэх кэпсэли сэрэйэн тиһии буолбатах. Баары батыһа балыыҥка буолан таҕыста.
Александр Сергеевич көстөр көрүҥнүүн холку киһи. Бүгүҥҥү кэпсээнэ да сунтаардыы унаарытан уаровтыы саҕаланна.
Дьокутаат буолан баран сэттис кэлээһиним диэн тута биллэрдэ. Суот-учуот киһитэ барытын ахсаанынан ааҕара сокуон. Онтон киһибит Сунтаартан төрүттээх дьокутааттары эмиэ ахсааҥҥа таһаарда. Сунтаар улууһугар Сунтаарга сыһыаннааҕы ыатарара оруннаах. Туох тутуу барбытын, барыахтааҕын ааҕан лабыгыратар.
Сунтаар улууһугар тутуу барар ахан. Сорох сыл буолан баран кэллэҕинэ, бииртэн биир эбийиэк дьэндэс гына түспүт буолар. Олох сайдыахтаах, тутуу барыахтаах. Быыбар иннинээҕи арбаныы сүрүн куоһурунан ол буолааччы. Онно мэҥэстээччи үгүс.
-Сунтаартан төрүттээх барыта 10 дьокутаат баар. Билигин Семен Максимович БЕРЕЗИН талылыннаҕына, Ил Түмэҥҥэ уон буолабыт. Элбэх буоламмыт туруорсабыт. Куораттан талыллыбыт дьокутааттартан Акимов Андрей диэн Бүлүүчээнтэн төрүттээх. Бэйэтэ улахан предприниматель, баай киһи. Онон, куорат дьокутаата да буолбутун иһин, сунтаардар боппуруостарыгар сүрдээҕин көмөлөһөр.
Евгения Исаевна эмиэ сүрдээҕин Сунтаар туһугар ыалдьар. Уонна ити Никитин Сунтаартан төрүттээхпин диир. Аны Семен Семенович Иванов диэн киһи аҕам Кириэстээх, онон сунтаардарга эмиэ улахан сыһыаннаахпын диэн быһаччы биһиэхэ көмөлөһөр. Березин билигин талыллыа. Матвей Евсеев баар, биир күүстээх дьокутаат. Эмиэ быһаччы Сунтаар боппуруостарыгар көмөлөһөр.
70-н 10 депутат Сунтаар дьоно диэн элбэх. Ханнык баҕарар боппуруоһу лоббируйдаан, кэмитиэккэ быһаарыылары таһаарыахха сөп. Онон, күүс-көмө буолаллар диэн этиэххэ наада.
Биир дойдулаахтар, биир куомуннаахтар баар буолан, дойдубут силигилии сайыннаҕа. Тоҕус диэн баран, киһибит уот ааныттан эрэллээхтик уон диэтэ эбээт. Этэргэ дылы, «все схвачено»…
-Евгения Исаевна биһиги туспутугар сүрдээҕин кыһаллар. Баалынан кыайан киирбэтэх оҕолору Евгения Исаевна быһаччы бэйэтин резервнэй миэстэлэрин биэрэн, ити оҕолор үөрэххэ киллэртээтибит. Итиэннэ ЯГСХ-ҕа Владимиров Леонид, уонча сыл мин кэмитиэппэр сылдьыбыта, билигин эмиэ баар, эмиэ поддержкалаан, бэйэтин резервнэй миэстэтиттэн уон миэстэни биэрэн, эмиэ кыайан куонкуруска хабыллыбатах оҕолору эмиэ киллэрдибит. Инньэ гынан, быйыл Сунтаар оҕолоро соҕурууҥҥу даҕаны вузтарга баран туттарсан, итиэннэ Дьокуускайга университекка уонна ЯГСХА-ҕа, уонна да атын үрдүк үөрэх заведениеларыгар туттарсаннар, республикаҕа бу кэнники үс сылга Сунтаар маҥнайгы миэстэҕэ сылдьар.
Дьэ, бу бэрт. Улуустаһыы үчүгэй өрүтэ. Бэйэ дьонун өрө таһаарыы, бэйэ дьонун атыттартан ордоруу.

800 мөлүйүөн солкуобай суумалаах лицей дьиэтэ

-Бу – улууска үөрэҕирии систиэмэтэ сайдыбытын туоһулуур. Онно өҥөлөөх киһинэн бу Олег Константинович буолар. Биһиги Олег Константиновичтыын кэпсэтиилээхпит. Егор Афанасьевич поддержкалаан, бюджет харчытынан буолбакка, «Фонд будущих поколений» харчытынан, 800 мөлүйүөн солкуобай суумалаах лицей дьиэтин комплексын туттараары гынабыт. Итини элбэх буолан кыттыһан оҥоруохпут: сороҕун бюджет биэриэ, сороҕун «Фонд будущих поколений» биэриэ, сороҕун «Сургутнефтьегазтан» туруорсуохпут, сороҕун АЛРОСА-тан туруорсар санаалаахпыт. 400-чэкэ оҕо үөрэниэ.
Егор Афанасьевич баар буолан, сунтаардар ити курдук улуу тутууну ыыттарыыһыбыт.

Тыа сирин үлэлээн иитиллээччилэригэр – сыл аҥаардааҕы хамнастарын!

Уаров бу иннинэ Куокунуга сылдьан, кэллэктиибинэй хаһаайыстыбаҕа үлэлиир дьон сыл аҥаара хамнастарын ылбакка олороллорун туһунан истибит.
-Балаҕан ыйын 15 күнүгэр диэри Сунтаарга баарбын. Ол иһин тыа хаһаайыстыбатын управлениетын начаалынньыгын, борокуруору уонна улуус баһылыгын кытта кэпсэтэн, хамнаһы булгуччу бэрдэрэргэ дьаһайсыам. Хамнас уһуннук бэриллибэтэ билигин уголовнай ыстатыйаҕа тиийэ дьүүллэнэр. Ханнык даҕаны онно биричиинэ ылыныллыбат.
Ок-каа, доҕоттоор, быыбар иннинэ хамнастарын логлоччу ылбыт куокунулар ама Уаров этэр дьонун иһин куоластарын биэриэхтэрэ суоҕа дуо? Ылар да кэмнэрэ кэлэр ини. Син хаһан эмэ ылыахтаахтара буолуо. Таах да кэллэктиибинэйдэр уу харчыны Саҥа Дьыл саҕана, ону даҕаны сорҕотун, ылааччылар дииллэрэ.
Бэлэм сыарҕаҕа олорсуу, мөкүттэн да мүөтү айан таһаарыы биир көрүҥэ, дьэ, ити буолар.

“Сунтаар оройуонун курдук суоллаах-иистээх оройуон республикаҕа ханна да суох»

Суол туһунан этиитигэр мин чахчы сөбүлэһэбин. Биһиги курдук бэрт суоллаах улуус суох да ини. Уаров этэринэн биир Толстой диэн сиргэ диэри кутуу суол суох эбит. Уһук нэһилиэккэ Бүлүүчээҥҥэ тиийэ суол быйыл бүтүөхтээх. Уус Алдан Бээрийэтигэр сырыы суох, уазиктар да тиийбэттэр диэни иһиттэҕинэ киһи итэҕэйиэ суоҕун курдук. Баҕар, дьокутааттара аҕыйаҕын иһин суоллара мөлтөҕө дуу? Биитэр уаровтара суоҕуттан эбитэ дуу? Сунтаардар дьоллоругар төрөөбүт киһи кини – Уаров Александр Сергеевич.
-Биһиги, сунтаардар, кыра нэксиэ баар буоллаҕына, суол олох куһаҕан диибит. Республикаҕа сылдьыбатах оройуонум диэн суох. Сүүрбэ сыл устатын тухары. Бу Кэбээйи диэн Дьокуускайтан баара-суоҕа 300 км ыраах сытар оройоуҥҥа 12 нэһилиэгэр биир да суол омооно да суох. Дьахтар төрөөрү гыннаҕына «Беларусь» тракторынан киллэрэллэр. Ньурбаны да, Бүлүүнү да, Үөһээ Бүлүүнү да ылан көрүҥ. Оройуон улахан аҥаарыгар суоллара суох. Сүүрбэ сыл эттэһэн Бүлүүчээн суолун эһиил бүтэрэр кыахха кэллибит. Инньэ гынан, Сунтаар улууһугар Толстой эрэ суола хаалар. Онон, Толстойу суоллаатахпытына, Сунтаар оройуонун курдук суоллаах-иистээх оройуон республикаҕа ханна да суох. Ону баҕас эһиэхэ малтаччы этэбин.

Биир эрэ Сунтаар уоттаах-күөстээх

-Биһиги уокка дотация биэрэр буоламмыт, саамай тымныыга эһиги 2200 муҥутаан төлүүгүт. Ааспыт ыйга Үөһээ Бүлүүнэн, Бүлүүнэн сылдьыбытым. Аны икки аҥаар сылынан гааска сыана, судаарыстыбаттан дотация тохтуур буолан, икки-үс төгүл улаатыахтаах диэн аһаҕастык эттим. Всемирнэй Торговай Организацияҕа сылдьарбыт быһыытынан. Дьон гаас сыаната билигин да үрдүк, онтон үрдээтэҕинэ, гаастан аккаастанан маспытыгар төннөбүт дииллэр.
Республикаҕа биир эрэ Сунтаар оройуона маассабайдык уокка киирэ турар. Гаас сыанатын үрдээһинэ биһиэхэ улаханнык дьайыа суоҕа.
Егор Афанасьевич кэлэ сылдьан эппитэ – гааска бириэмэтигэр киириэххит диэн.

Егор Афанасьевич сунтаардарга үтүөтэ-өҥөтө

Егор Афанасьевич ааспыт сырыыга кэлэ сылдьан духуобунай киин акылаатын бастакы сыбаайатын түһэрбитэ. Уонна бэйэтэ этэн турар, икки сыл иһигэр бюджет харчыта буолбатах, внебюджетнайтан, ол аата «Фонд будущих поколений» харчытыттан республикаҕа суох улахан дыбарыаһы туттарыам диэн. Ити тылыттан аккаастаммат. Билигин 5 сентября эмиэ «Фонд будущих поколений» харчытынан тутуллубут Элгээйи оскуолатын открытиетыгар кэлиэхтээх.
Онон, сунтаардарга үтүөтэ-өҥөтө улахан диэн этиэхпин баҕарабын. Инникитин даҕаны. Билигин 12 детсады тутуохпутун наада. Барыта таас детсад. Биир сылга республикаҕа 7 таас детсад тутуллубутуттан 3-һэ Сунтаарга тутулунна. Ити биир сылга республикаҕа 10 таас оскуола тутуллубутуттан 2-тэ биһиэхэ киирбитэ.
Билигин былааҥҥа лицей турар. Уһун Күөл уонна Кэмпэндээйи оскуолаларын былаанныыбыт. Егор Афанасьевич бу кэлиитигэр балыыһа иккис уочаратын уонна Кириэстээх оскуолатын тутуу боппуруоһа эмиэ күөрэйиэ дии саныыбын.
Аны биир улахан боппуруос – эргэ дьиэлэри көтүрэн, олор оннуларыгар саҥа дьиэлэри тутуу. Мин сыыйа-баайа бэйэбиттэн бүтэн, Егор Афанасьевичка киирдим.

Адвокат оруолугар

Егор Афанасьевиһы уонна Штырову «Туймаада» да хаһыакка, Эрнст Березкин да кэлэ сылдьан, итиэннэ ватсабынан даҕаны, интернеккэ даҕаны Саха сирин баайын-дуолун бүтүннүүтүн атыылаата диэн сирэй-харах анньаллар. АЛРОСА да, «Якутуголь» да боппуруостара Ил Түмэҥҥэ көрүллүбүттэрэ. АЛРОСА туһунан сокуону биһиги Ил Түмэҥҥэ ылбыппыт.
Оччолорго Егор Афанасьевич бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлэ, Айсен Николаев үп миниистирэ, мин бюджет кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ этибит. Москубаҕа бааран биир ый кэриҥэ үлэлээбиппит.
Бу үлүгэр напору утары баран, биһиги уураахпытын туппутунан Егор Афанасьевич Путиҥҥа иккитэ киирэн кэпсэппитэ. Ол кэнниттэн бүтэһиктээх туочуканы Владимир Владимирович Путин туруорбута. Ол быһыытынан АЛРОСА сэттэ бырыһыана приватизацияламмыта. Ол даҕаны үрдүнэн Россия бэйэтин өлүүтүттэн сэттэ бырыһыаны приватизациялаабыта. Ол да үрдүнэн «50+1» Россия уонна Саха сирин туһаларыгар хаалбыта. Онон АЛРОСА бүгүн Россияҕа соҕотох государственнай компания буолан хаалла. Ол кэннитэн биһиги хайдах даҕаны баайы-дуолу ыстылар диир кыахпыт суох. Төттөрүтүн Егор Афанасьевич туох баар сыратын ууран, правительство бэрэссэдээтэлинэн Штыров салалтатынан үлэлии сылдьан, онтон бэрисидьиэнинэн үлэлииригэр компаниялар ыһыллыбаттарын туһунан боппуруоһунан последовательно дьарыктанна.
Аны «Якутуголь» компанияны атыылаатылар дииллэр. Ол чааһынай илиигэ «Мечеллэргэ» бэриллиитигэр биһиги бэйэбит долябытын 56 миллиарды ылан хааламмыт республиканскай инвестиционнай компанияны тэрийбиппит. Ити харчы бүтүннүүтэ республикаҕа үлэлиир. Сэттэ бырыһыан приватизация 18,5 миллиард солкуобайтан 2 миллиард онкологическай балыыһаҕа, 2,5 газофикацияҕа, 2 миллиард эргэ дьиэлэртэн саҥа дьиэлэргэ көһөөһүҥҥэ, маны таһынан суоллары оҥорооһуҥҥа уонна социальнай-экномическай объектар тутуллааһыннарыгар бэриллибитэ.
Билигин Егор Афанасьевич ааһа баран, өссө Путиҥҥа туруорса сылдьар Россия долята — сэттэ бырыһыана 18, 5 миллиард солкуобайы Саха сиригэр аҕал диэн. Ол биричиинэтэ биир. Саха сиригэр аварийнай туруктаах дьиэлэр бырыһыаннара 13 бырыһыан. Россия орто көрдөрүүтэ 5 бырыһыан. Путин балаҕан ыйыгар төһө даҕаны улахан ноҕоруускаҕа сырыттар Саха сиригэр кэлэ сылдьабын диэн тылын биэрбитэ. Кэлэрин көһүтэбит. Онон ити боппуруос эмиэ быһаарыллыа дии саныыбын.

Путиҥҥа мэҥэстибит Ил Дархаҥҥа илин-кэлин түһүмүнэ.

“Анньыһар эдэр уолаттар элбэхтэр”

-Аны туран, Березкин Эрнст Борисович диэн кимий? Бу сүрдээх талааннаах киһи. Миэхэ тоҕус сыл минфиҥҥэ миниистиринэн үлэлээбитэ. Тоҕус сыл мин кэмитиэппэр киирэн бюджеты көмүскүүр этэ. Элбэхтик көлөһүнүн таһааран, ыган, элбэххэ үөрэппит уолум. Элбэхтик эрэйдээбиппит. Буһан-хатан тахсыбыта. Ол кэнниттэн АЛРОСА пиэрибэй зама буолбута. Онон, киниэхэ үүнэригэр возможность сүрдээх элбэх киһитэ этэ.
Эдэр киһи олох, лаппа. Арамаан Дьөгүөрэп суруйара кырдьык. Кудрин диэн Арассыыйа саамай аатырбыт финансиһа, экономиһа Эрниһы бэйэтигэр солбуйааччынан ыҥыран турар. Онно биһиги дьоммут ыыппакка хаалбыттара. Дьэ, ити улахан охсуулаах буолла.
Соҕуруу бары министерстволарга, Госдумаҕа киир – барыта чеченнэр, татаардар, башкирдар. Итиннэ итэҕэспитин итэҕэһинэн ааҕыныахха наада. Дьиҥинэн, биһиэхэ кыахтаах уолаттар суох буолбатахтар. Билигин даҕаны элбэхтэр. Айсен Сергеевич бары этабы барытын ааста. Россия президенин адмнистрациятыгар биир улахан департамент салайааччытынан запросто үлэлэтэ ыытар кыахтаахпыт. Иван Слепцов бүгүн Россия тыатын хаһаайыстыбатын министрэ Федоров солбуйааччытынан барар кыахтаах. Итинник дьону харса суох үүннэртиэххэ наада.
Эрнст Борисович да билигин барар кыахтаах. Минфиҥҥэ. Кини президеҥҥэ анньыһар да буоллаҕына, бириэмэтэ арыый эрдэ. Кэлэр президент быыбарыгар анньыһыы күүстээх буолуоҕун билэбит. Уолаттар ол Россияҕа баран үлэлээбэт түбэлтэлэригэр, Айсен Сергеевич, Эрнст Борисович, Матвей Евсеев курдук чаҕылхай уолаттарбыт, дьэ, бэйэ-бэйэлэрин кытары президеҥҥэ киирсиэхтэрэ. Онтон да атыттар көстүөхтэрэ. Максимов диэн баар, Эверстов диэн баар, онтон даҕаны атыттар. Анньыһар эдэр дьоннор элбэхтэр.

“Путин – биһиги ыраахтааҕыбыт»

-Обаматтан Путин рейтинэ 40 бырыһыанынан үрдүк. Путин – биһиги ыраахтааҕыбыт. Онон, хайдах эрэ Путин аан дойду ыраахтааҕытын курдук билигин балаһыанньаҕа олорор. Оннук убаастыыллар.
Путин Америкаҕа бэйэтэ бөө диэтэ. Мин эһиэхэ бас бэринэр кыаҕым суох диэтэ. Тугу этэллэр, син биир утары саҥарар.

«Егор Афанасьевич көрүө дии, ханнык оройуон хайдах куоластаабытын”

Егор Афанасьевич доруобуйата мөлтөөтө дииллэр. Биир күн кини омук дойдутугар баар, биир күн Москубаҕа, биир күн Санкт-Петербурга, биир күн Анаабырга. Москубаҕа ортотунан ыйга биэстэ-алтата сылдьар. Бу сүрдээх ноҕорууска. Мөлтөх доруобуйалаах киһи итинник улахан ноҕоруусканы тулуйбат. Ол өттүнэн көрүөххэ наада.
Онон, Егор Афанасьевичка куоластааһыҥҥа биһиги, сунтаардар, улаханнык хайда сатаабакка, үчүгэй бырыһыаны биэриэххэ наада. Тоҕо Путиҥҥа куоластааһын буолла даҕаны чеченнэр 99 бырыһыаны биэрэллэрий? Татаардар 98 бырыһыан. Грознай куорат билигин килэйэн-халайан дьикти. Аан дойдуга суох улахан мечеть туппуттар. Казань – Россия саамай кыраһыабай куората. Париж куорат кытыы өттүн санатар.
Тоҕо ити үлүгэр элбэх омук үрдүк бырыһыаны биэрэрий? Боростуойдук, сахалыы да өйдөөтөххө, Путиҥҥа өйөтөөрү. Хаһан баҕарар киирэннэр харчы көрдүүллэр.
Быыбар бүтүө сотору. Егор Афанасьевич көрүө дии, ханнык оройуон хайдах куоластаабытын. Онно биһиги оройуон намыһах бырыһыаны көрдөрөн, хайдыһа оонньообуппут көстөн кэлиэ дии.
Биһиэхэ, сунтаардарга сүрдээҕин кыһаллар киһи. Биир эрэ холобуру этэбин. 2006 сыллаахха спартакиада эрэ объектара буолбакка, биир сыл иһигэр 20 объект тутуллубута. Мин манна кинилиин барыта уонна кэлэ сырыттым. Икки сылы иннинэ уураахха илии баттаабыта. Спартакиаданы Сунтаарга ыытыахха диэн. Ол иһин икки сыл устата инвестиционнай программаҕа киллэрбиппит. Билигин ити спартакиада ыытыллар оройуоннарыгар алта ый иннинэ эрэ уураах тахсар. Онно тугу успейдаан харчы биэриэххиний. Манна буоллаҕына, Егор Афанасьевич үтүөтүнэн, именно Сунтаар оройуонугар ыалдьан, икки сыл иннинэ илии баттаабыта.
Бэйэм дьонум өйдүөхтэрэ дии саныыбын. Эрнст Борисович бириэмэтэ кэлиэҕэ, билигин арыый эрдэ.
Егор Афанасьевичка туох баар үлэтин-хамнаһын ситэрэригэр возможность биэриэххэ наада. Муоста боппуруоһун Путин кэлэн быһаарыаҕа.

Ити тылтан-өстөн сүрүнэ – Барыыһап хоторо чуолкай, биһиги, сунтаардар, аҕыйах бырыһыаны биэрбэтэхпитинэ, илии соттон халыахпытын сөп диэн курдук дии. Алҕаһыыбын дуу?

Семен Березин уонна теплай туалеттар

-Березин Семен Максимович туһунан. Бары бэркэ билэҕит, үһүс созывка сүрдээх үчүгэйдик үлэлээбитэ. Кини программатын курдук программалаах депутат суох. Ол быһыытынан бары оскуолаларга, детсадтарга теплай туалеттары киллэрээһин уонна медпууннары оҥорооһун. Мепдууннары оҥорооһуну быһаарда. Билигин Сунтаар оройуонугар теплай туалеттар боппуруостарын до конца быһаарыахтаах.
Салгыы «Стерх» хампаанньа кыаҕын, ону Штыров хайҕаабытын кэпсиир.
-Саамай улахан хампаанньа. Россияҕа уон улахан, аан дойду сүүс улахан хампаанньаларын истэригэр киирэр. Истэргэ наһаа үчүгэй.
Онон, улахан кыахтаах тэрилтэ салайааччыта, бэйэбит уолбут биһиэхэ депутат буолааһына туһаттан атыны аҕалбат. Семен Максимовыһы депутат оҥордохпутуна, иккиэн дьоммут-сэргэбит туһугар үлэлиэхпит.
Миэхэ бүтэһик созыв.

Оччотугар Бэриэһин кыайарын кыайар – кыахтаах тэрилтэлээх киһи буоллаҕа. Кини кыайар, теплай туалеттар уонна медпууннар бонус быһыытынан бэриллэллэр. Туалетынан мэҥиэлээн диэбит курдук…

“Егор Афанасьевич президент буоллаҕына элбэх дивиденнэри ылыахпыт дии саныыбын”

Олег Константинович Сосин:
-Егор Афанасьевич президент буоллаҕына элбэх дивиденнэри ылыахпыт дии саныыбын. Холобур, мин довереннай буолбуппунан сибээстээн, кини президент буоллаҕына, биэс сыл кинини кытта алтыһарга олук уурар курдукпун. Лицей тутуута улахан проблема буолан турар. Дьиэтэ-уота улахана бэрт.
Ханнык улуус, ханнык нэһилиэк хайдах куоластаата, төһө бырыһыаны биэрдэ диэн син биир анализтыы олороллор. Бу быыбарга хайдах эрэ сыыһа быыбардаабат киһи үчүгэй буолуо этэ диэн этиэххэ наада.
Штыровка биһиги аҕыйах бырыһыаны биэрбиппит. Аан маҥнайгы сылларга ол хайдах эрэ охсуулаах курдук этэ.
Салгыы Семен Березин депутат буоллаҕына, оскуолалары медигинэн хааччыйыыга үлэлэһиэ диэн эрэлин этэр.
-Бу саас праймеризка мин киниэхэ эмиэ довереннай этим. Программатын суруйарга көмөлөспүтүм. Депутат буоллаҕына, тем более, улахан кыахтаах тэрилтэни салайар киһи, өссө кыаҕырыа дии саныыбын. Депутат буоллаҕына, улууһугар көмөтө улаатыа дии саныыбын.
Онон, бу икки киһини таллаххытына наадалаах буолуо этэ.

Мин биир бэйэм Олег Сосин патриотыгар саарбахтаабаппын. Бэйэтин туһугар быыбар ахсын арыалдьыт оруолун толорор буоллаҕай, уопсай дьыала, кэлэр кэскил туһугар сылдьар.
Бу туһуттан төрөөбүт улууспуттан депортацияланыам да буоллар, суруйуубун манан быһан кэбиһэр санаам суох. Атын улууска атын хартыына буолуо диэтэххит дуу, биир халыып, биир ньыма.
Бу үлүгэр дивиденнэр, Егор Афанасьевич да Путин үтүөлэрин туһунан кэпсэли салгыы туора сотор ыйытыктар табаарыс, тойон дуу Уаровы маат ыыта сыһаллар. Таах да оччолооҕу истэн кэлбит киһи буолуо.

Ыгар аҥаардаах ыйытыктарга халытыылаах хардалар

“Эһиги буоллаҕына, хой баһын туойа сылдьаҕыт”

Көрсүһүү, хаһан да буоларыныы, эриэ-дэхси барыаҕын эриэхэбэй боппуруостарынан эрийэн киирэн бардылар. Кириэстээх кэллэктиибинэй хаһаайыстыбатын өр кэмҥэ ситиһиилээхтик салайбыт, өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр үтүөлэрдээх Горн Егорович ПЛАТОНОВ дьон саныыр эрээри саҥарбатын сирэйгэ этэн симитиннэрдэ.
-«Якутуголь» хампаанньа атыыламмытын кэннэ «Мечеллэр» ылан чох сыанатын балтараа төгүл үрдэтэннэр, Алдан уонна Нерюнгри администрацияларыгар бюджеттарыгар ол көрүллүбэтэх буолан тоҥо сыспыттара.
Онтон 2007 сыллаахха Кыһыл Сыыр атыыланан турар. 621 мөлүйүөҥҥэ. Баара-суоҕа. Аҕыйах сыл буолан баран, 72 миллиардка 100 төгүл үрдэтэн атыылыы сатыыллар, бырааттыы Магомедовтар. Бу Саха сиригэр. 2007 сыллаахха Н-80 20 солкуобай этэ. Тута 30 солкуобайга таһаарбыттара. Сыанатын 33 бырыһыан үрдэтэн. Ол сыана үрдээбитин суотугар ылбыт 621 мөлүйүөннэрин төлөөбүт курдук оформи гыммыттара.
Егор Афанасьевич онно правительство бэрэссэдээтэлэ. Хайдах даҕаны ситинник балаһыанньа буолуохтааҕын кини син биир билэр этэ. Н-80 диэн биһиги саамай туһанар бензиммит. Тугу да саҥаны оҥорбокко туран, переоценка оҥорон баран, сүүс төгүл үрдэтэн Саха сиригэр төттөрү ылыҥ дии сылдьаллар.
Быйыл «Якутцемени» атыылаатылар. Баара-суоҕа 400 мөлүйүөҥҥэ. Ол суотугар ити этэр Дьокуускайыҥ уонна Саха сирин тутуутугар цементэни атын хантан да ылар кыаҕыҥ суох. Хас бүк үрдээн, ыараан тахсыаҕа эмиэ биллибэт.
Онон, тугу да атыылаабатах, тугу да билбэтэх курдук туттан, ол АЛРОСА эҥин диэн, айакка, итини этэри тохтотуохха. Дьиҥнээх баар балаһыанньаны дьоҥҥо кэпсиэххэ.
Кыһыл Сыырга сэлээркэ, бензин оҥоһуллар. Онтубут баара-суоҕа 621 мөлүйүөҥҥэ атыыланар. Өссө Ил Түмэн хамыыһыйата бэрэбиэркэлээн булбатаҕа буоллар, ити харчы төлөммөккө буор босхо Магомедовтарга барыахтаах этэ. Итинник балаһыанньа син биир тахса турар.
Үнүрүүн мин Егор Афанасьевич кэлэ сырыттаҕына ыйыппытым. Ол Москубаҕа сылдьан ол боппуруоһу туруорсар эҥин диэн. Президент оттон хамнаһы ылар киһи буоллаҕына, күннээҕи үлэтин кэпсээтиҥ эн бүгүн. Итинник боппуруостары булгуччу кэпсэтиэхтээх уонна быһаарсыахтаах буоллаҕа. Ол гынан баран дьон күннээҕи кыһалҕатын быһаарсарга… Холобур, тыа сирин дьонун хамнаһын. Тыа хаһаайыстыбатын үлэһитэ 20 тыһыынчаттан ордук хаһан да ылбат. Егор Афанасьевич 2000 сылтан 2014 сылга диэри республиканы салайан кэллэ. Правительство бэрэссэдээтэлэ, иккис киһи. Билигин президент. 40 тыһыынча орто хамнаска хаһан тахсарый диэн үнүрүүн ыйыппыппын, ырааҕынан ыытан кэбистэ.
Манна кочегардар 18 тыһыынчаны ылаллар. Балыыһа үлэһиттэрэ, оскуола техүлэһиттэрэ 12-15 тыһыынчаны эрэ ылаллар. Дьон хамнаһын көрүллүөхтээх. Эһиги буоллаҕына хой баһын туойа сылдьаҕыт. 203-й квартал, 14 этээстээх дьиэ эҥин туһунан ону-маны анекдот курдук кэпсиигит. Күннээҕи дьон кыһалҕатын быһаарар боппуруоска олох да сыһыана суоҕу саҥараҕыт.
Пенсионер иһэ үлүннэҕинэ 13 тыһыынчаны ылар. Үнүрүүн Борисовка эппитим, Москва пенсионердара 11 тыһыынчаны ортотунан ылаллар, 12 тыһыынчаны мээрдэрэ Собянин биэрэ олорор диэн. Саха сиригэр саатар 6 тыһыынчаны үлэлээбэт пенсионердарга биэриэххин, баара-суоҕа 5-7 миллиард ороскуоттанар диэн эппиппин эмиэ букатын олох атыны хой баһын туойан кэбиспитэ. Бу үлүгэрдээх тымныы усулуобуйаҕа хайдах 13 тыһыынчаҕа олоруохха сөбүй диэҥҥэ мин боломуочуйам буолбатах дии сылдьар киһи хайаан президеҥҥэ анньыһарын сөҕөбүн, дьэ… Пенсия мин боломуочуйам буолбатах, Россия киэнэ диир. Дьэ, кытаанах балаһыанньа дии.
Үнүрүүн бэтэрээннэр мунньахтарыгар кэнники Сунтаар улууһун олоҕо-дьаһаҕа дьүүкээрдэ диэн этиллибитэ. Фактически баар дьыала. Биир даҕаны оҥорон таһаарар производство диэн суох! Хаһыакка суруйбуккун аахпыппыт бары. Барыта ол үөһэттэн кэлэр харчыга оҥоһуллар, ону улаханнык аахсан ылбыт дьон курдук туттаҕыт. Ити обычнай хаһан баҕарар оҥоһуллар дьыала. Оттон оҥорон таһааран, дьон дохуоттанан, эбии үбү-харчыны ыларын, ону тэрийээһин тоҕо сатамматый, кыаллыбатый?
Тыа хаһаайыстыбата оройуоҥҥа нуулга түстэ. Социальнай боппуруостар салгыы сайдыбатыннар диэн ким да эппэт. Ол гынан баран сэбиэскэй саҕана улуус иһигэр баар үлүгэрдээх производственнай тэрилтэлэр, нэһилиэктэргэ баар хаһаайыстыбалар, производство, оҥорон таһаарыы Сунтаарга туох баарый? Туох да суох билигин. Уонна Сунтаар оройуона сайынна диэн анекдот курдук кэпсии олороҕут.
Электроотоплениеҕа киирии, биллэн турар, үчүгэй бөҕө буоллаҕа. Тариба сыл аайы 12-лии, 14-лии бырыһыан эбиллэ турар. Галопом үрдүү турар. Ону билэҕин дуо, эн?

Дьэ, онно Александр Сергеевич тиллэр.

-Хайдах билиэм суоҕай, доҕоор. Улахан тымныыга төлөнөр диэн эттим дии.
-Кыра дьиэҕэ төлөнөр. Гаастаах киһи гарааһын, баанньыгын эҥин сылытар. Саатар гарааспытыгар субсидированнай электро-уоту көрүөххэ диэн хас правительство отчуотун аайы туруорса сатыыбыт. Биһиэхэ туох да суох.
Депутаттар ити курдук боппуруостары быһаарыахтааххыт. Ол балыыһа, оскуола диэн…
-Онто да суох дотация көрөбүт дии.
-Гарааска, баанньыкка көрүллүбэт.
-Барыта биирдэ сатаммат, бюджет харчыта эмиэ кээмэйдээх.
-Дьэ, итинник буолан иһэр.
-Барытын биирдэ биэрэн кэбиһэр кыаҕыҥ суох.
-Туох онно биирдэ биэрээһинэ нааданый?
-Хамнаһы улаатыннар дии тураллар буоллаҕа.
-Ханна улаатыннардыгыт, уон икки тыһыынчаны ыла олордохторуна? (Күлэр).
-Путин «майскай» укааһа баар дии. Бюджет үлэһиттэрин хамнаһын. Пенсия боппуруоһунан Владимир Владимирович Путин, Россия ыраахтааҕыта, бэйэтэ быһаччы дьарыктанар. Квартал аайы индексация оҥоһулла турар. Москуба көмүс куорат, ордук харчыларын биэрбэккэлэр.
-Саха сирэ биэс-алта миллиарды булбат дуо?
-Путин укааһынан хамнаһы эбэргэ ити этэр биэс-алта миллиарды атыттартан туохтааммыт нэһиилэ буллубут. Кэлэр сыл бюджета торумнана сылдьар. Ол онно хамнас иккис төгүлүн улаатыахтаах. Харчыбытын ааҕына сатыы олоробут. Ыллыҥ да быһаарыллар дьыала буолбатах.

Егор Афанасьевиһы эрэ тыыттарбат курдук, тылынан эрдэн Путиҥҥа тиэрдэр.

“Егор Афанасьевиһы талбаккабыт атыны таллыбыт да, сразу хоос гына түһэбит»

Онтон эмиэ өрөспүүбүлүкэҕэ бэркэ биллэр ытык кырдьаҕас, Егор Афанасьевич диэбитинэн ууга-уокка кытары киирэр кыахтаах Михаил Иннокентьевич КОКОЛОВ тылга тииһэр.

-Егор Афанасьевиһы талбаккабыт атыны таллыбыт да, сразу хоос гына түһэбит. Туохпутунан олоруохпутуй? Эрнст үчүгэйдик толкуйдаатаҕына, өссө тиийэн баран устунан кэбиһиэн сөп этэ. Ол этэринэн, икки туур буолуохтаах, мин тахсабын диэн (күлэр, Уаров эмиэ). Туох үлүгэр балысхан дьаһалай бу? Бүлүү федеральнай трассатын солбуйааччы эрэ дириэктэрэ дии. Ханнык эрэ бырабыыталыстыбаҕа олорон тахсара эбитэ буоллар өссө сөп этэ. Кини тоҕо АЛРОСА-тан үүрүллэн хаалла?
Эһиги, ил түмэннэр сыыһа үлэлээҥҥит ыһыллыы-тоҕуллуу таҕыста. Бүтэһик созывыҥ, өссө күүскэ үлэлиэххэ наада.

Ыгар аҥаардаах ыйытыкка халытыылаах харда

Горн Егорович хаһаас ыйытыга хара баһаам быһыылаах.

-Социальнай несправедливость туһунан. Аһара өр үлэлээтибит диэн Ил Түмэн депутаттара 300 тыһыынча пенсиялаахтар диэн сокуон баар дииллэр, ити кырдьык дуу, сымыйа дуу? Пенсияны Саха сиригэр быһаарыллыбат диэн ити эттиҥ… Макиенколаах итинник пенсияны бэйэлэригэр суруммуттар диэн интернеккэ суруйаллар дии.
-Макиенко пенсияҕа тахсыа ыраах, эдэр. Мин үлэлээн бүттүм да тахсыахпар сөп. Пока пенсия ылбаппын.
-Дьон аһара кыһыйар. Депутаттар көннөрү дьон пенсиятынааҕар 26 төгүл үрдүгү бэйэлэригэр суруммуттар диэн.
-Мин этэбин, атын омук дойдуларыгар саамай үрдүкү хамнас саамай кыра хамнастан муҥутаан алта эрэ төгүл үрдүк буолар. Онтон ордук үрдүө суохтаах. Биһиэхэ компаниялары салайар депутаттыы сылдьар дьоннор бааллар. 70 депутаттан 14 киһи бастайааннай төрүккэ үлэлиир дьоннор эрэ хамнастаахтар. Атыттар үлэлиир сирдэригэр ылаллар.
АЛРОСА компания президенэ ыйга 7 мөлүйүөн хамнастаах. «Якутэнерго» 5 мөлүйүөн. Дьэ, ол туһунан саҥарыахха сөп.
Россияҕа уонтан тахса миллиард баайдаах сүүстэн тахса олигарх баар. Кинилэр көлөһүннэрэ тахсан оччо байбыттар үһү дуо, Россия баайын-дуолун буор босхо ыллахтара дии.

Ити тыл эгэлгэтигэр, харда быыһыгар быһаччы ыйытыкка эппиэти эһиги, баҕар, булан ааҕыаххыт буолаарай? Уаров Борисовы эрэ тыыттарымаары Путиҥҥа сигэнэ сатаан баран, “бу Горн этэр суолларыгар буруйдаах” биир Чубайс баарын санатта.

Испэктээк диэн испэктээк. Син жанр сокуонунан барыта барда. Бу оонньууга диалог сүрүн миэстэни ылла. Оттон авторскай ремарка элбэҕэ, мин драматург быһыытынан сайда иликпин туоһулуура буолуо. Оттон аатын «Сказочник» диэбитим син сөп ини, уонна «Хой баһын туойааччы» диэм дуо?
Итиччэ тыллаах-өстөөх ууттан кураанах тахсар дьону утары көрөн олорон киһи элбэххэ үөрэнэр. Бу сырыыга – куолуга.

8 сентября, 2014 Главные новости Политика

Добавить комментарий

*