Тумууһап боппуруоһу туруорар буоллаҕына-2

30 августа, 2014 в 2:29
Тумусов и Алексей Павлов

Күн аайы сиргэ биир омук сүтэр, симэлийэр. Оттон сахалар ордон хаалбыттар. Тоҕо? Уус буолан. Саха айар-тутар, суохтан баары оҥорор.

«Иккис Украиналаах» Куокуну сиригэр

Кулууп дириэктэрэ Галина НИКИТИНА, баһылык Леонид МИХАЛЕВ кэпсээннэригэр дойдуларынан киэн туттуу биллэр. Өтөрдөөҕүтэ бу дойдуга баччаларга балтараалыы тыһыынча киһи мустан, хортуоппуй хомууругар турунара. Физзалга бүтүн Кириэстээх оскуолатын оҕото сиргэ тэлгэммит мааттарынан утуйар буоларбыт. Хортуоппуй эрэ буолуо, оҕуруот аһын арааһын ыһан хас эмэ оройуону хааччыйаллара. Бурдук кытары ыһыллара. Бу дойдуга буһан-хатан үлэ хоһууннара баар буолан аар-саарга аатырбыттара. Үтүөкэннээх өҥ сирдээх, иккис Украина диэн ааттаммыт Улахан Табаҕаҕа кырыс сирдээх дойду буоллаҕа. Үүнээйи бу сиргэ букатын үөгүлүү-үөгүлүү тахсар дэһэллэр. Сирэ-уота атын, Ленскэй оройуонун кытта быысаһара биллэр. Ол да иһин чуо Куокунуга нуучча бааһынайдара хас эмэ үйэ анараа өттүгэр сэлиэһинэй бурдугу ыһан көрдөхтөрө.
Аны туран, Куокуну сиригэр гаас баара биллэн, ону үөрэтэр үлэлэр ыытыллаллар. Ким билэр, хас эрэ сылынан биһиги Куокунубут атыннык аатыран туруо дии.
Гааһа да суох куокунулар барытыгар бастакы кэккэҕэ бааллар. Манна дьон күргүөмүнэн скандинавскай хаамыынан дьарыктанан эрэллэр эбит.

ВРЕЗКА

Украинаҕа сэрии төрдө-төбөтө

Украинаҕа уустук быһыы-майгы төрдө-төрүөтэ туохханый диэн ыйытыккытыгар мин тэнитэн хардарыахпын сөп. Дьиҥнээх ис хоһооно – байыаннай. АХШ, НАТО былаан оҥороннор, Украинаҕа, Донбасска, Крымҥа бэйэлэрин ракеталарын аҕалан туруоруохтаахтара. Ол түгэнигэр Арассыыйа сэбилэниилээх күүстэрэ туох да туһата суох буолаллар. Противовоздушнай оборонабыт мөлтүүр, көмүскэнэр кыаҕа суох буола түһэбит. Ити ааттаммыт сирдэртэн ракеталар Москубаҕа диэри 3-5 мүнүүтэнэн көтөн тиийэр кыахтаналлар. Америка этиитинэн олорор буолабыт.

90-с сылларга сөбүн Америка ыйыытынан олорон кэлбиппит. Билигин Арассыыйа күүһүрэн, оннукка иккиһин киирбэт санаалаах. Майдааны кинилэр үбүлээннэр, Украинаны Евросоюзка, онтон НАТО-ҕа киллэрэр былааннаахтар.
Хаһан тохтуоҕай? Путин Украиналар бэйэлэрин истэригэр сэриилэһэ сылдьаллар, онно кыттыспаппыт диэтэ. Сэрии сэбинэн да, доброволецтарынан да, атынынан да көмөлөһөрбүтүн мэлдьэспэт. Биһиги сэриилэспэппит, ол дьону кытары бэйэҕит кэпсэтиҥ диэн турар. Америка Арассыыйаны кытта биир тылы буллаҕына эрэ тохтуур кыахтаах.
Арассыыйа баар буолар-буолбат боппуруоһа Донбасска уонна Луганскайга быһаарылла турар. Аҕыйах хонуктааҕыта биһигини, Госдума дьокутааттарын, Крымҥа мунньан Путины кытта көрсүһүннэрбиттэрэ. Сүбэлэһии, кэпсэтии буолбута. Ол сүрүн ис хоһооно – Крым былыр-былыргыттан Арассыыйа судаарыстыбатын састаабыгар киирэрэ, мантан инньэ ханна да барбат, Крымы хаһан да төннөрбөппүт, ол туһунан кэпсэтии барбат.
Бары да баҕарабыт, уопсай тылы булан, бу сэрии тохтуоҕун. Ол гынан баран, төрдө-төбөтө дириҥ. Билиҥҥи туругунан, онон, уопсай тылы булар сүрдээх уустук.

Тыа хаһаайыстыбатын ситимэ төрдүттэн уларыйыахтаах!

Билиҥҥи салалта төрдүттэн сыыһа толкуйдаан, тыа хаһаайыстыбатын боппуруостарын быһаара олорор. Ол иһин сүөһү ахсаана аҕыйыыр, үүнээйи үүннэриллибэт, үлэ-хамнас барбат. Ол иһин эдэр ыччат тыа хаһаайыстыбатыгар сыстыбат.

Бастатан туран, экономическай салаа быһыытынан биһиги тыа хаһаайыстыбатын көрүөхтээхпит дуу эбэтэр олох укулаатын быһыытынан дуу? Экономическай салаа быһыытынан көрөр буоллахпытына, өскөтүн үүт, эт бородууксуйатын оҥорон туттарар эрэ буоллахпытына салаа баар. Товарнай производство баар буоллаҕына эрэ. Ити төрдүттэн сыыһа! Экономическай теорияҕа этиллэринэн, натуральнай уонна табаарынай хаһаайыстыба диэн баар. Натуральнайга киһи оҥорон таһаарбытын бэйэтигэр иҥэринэр. Оттон товарнай хаһаайыстыбаҕа оҥорон таһаарбытын бэйэтигэр иҥэринэр, ордубутун ырыынакка табаар быһыытынан атыылыыр.

Биһиэхэ ол товарнай производство суох. Киһи, медицинскэй нуорма быһыытынан, ортотунан 87 киилэ эти сиэхтээх, 240 лиитэрэ үүтү, үүт бородууксуйаны иһиэхтээх. Ханнык да нэһилиэккэ итинник хас биирдии киһиэхэ тиксэр гына үүтү, эти оҥорботтор. Ол аата биһиэнэ натуральнай хаһаайыстыба.
Биһиги оҥорон таһаарарбыт экономическай өттүнэн ханнык да соҕуруу дойдуну кытта тэҥнэһэр кыаҕа суох. Экономическай өттүнэн барыыһа суох.

Тыа хаһаайыстыбата баар буолуохтаах. Олох укулаатын быһыытынан. Сахалар былыр-былыргыттан түөлбэлээн олорон тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанан кэлбиттэрэ. Ол олороллорун эрэ иһин, тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктаналларын эрэ иһин хамнас төлөнүөхтээх. Ол аата туох баар үбүлээһин ситимэ, тэрээһин барыта төрдүттэн уларыйыахтаах.

Сэбиэскэй былаас үбүлээһини тэрийбитэ, дьону кииннээн үлэлэппитэ, хамнас төлүүрэ. Уматык, транспорт сыанатын барытын уйунар этэ. Сыана Москуба киэнин кытта тэҥэ. Ол аата дотация биэрэн тэҥниирэ. Тутуу бөҕөнү ыытара. Сэбиэскэй былаас экономическай өттүнэн барыыһа да суоҕун иһин, тыа хаһаайыстыбатын үбүлээбитэ. 1 солкуобайдаах бородууксуйаҕа 4 солкуобай дотацияны биэрэр этэ.
Билигин ол суох. Ол оннугар этэллэр – эн үүт туттардаххына харчы биэриэхпит диэн. Ол түмүгэр тугу ситиспитибит? Икки улахан иэдээни оҥордубут. Бастатан туран, 2000 сыллардаахха биһиги оҕолорбутун бороһуок үүтүнэн, «Раманан» аһатаммыт, кып-кыралар, хачаайылар. Кыайан аһаабатахтар, иммутитеттара суох, саас буолла да аллергиялалыыллар. Доруобуйаҕа охсууну оҥордубут. Иккиһинэн, дьон тыаҕа сыстыбат.
Төрдүттэн систиэмэни уларытан, тыа хаһаайыстыбанан дьарыктана олороллорун эрэ иһин хамнас төлөнүөхтээх. Сүөһү төбөтүнэн, ыһар сиргит гаатынан харчы бэриллиэхтээх.

Холобур, СХПК хамнаһы төлөөбөт диигит. Сөптөөх хамнаһы кумааҕыга ылан суруйаллар, оттон харчылара тиийбэт.
Мин улуус баһылыгын кытары көрүстүм. Окко былааны сүүс бырыһыан толордум дии олорор. Бу – үчүгэй. Эһиги диэки, этэргэ дылы, от маска эрэ үүммэтэх. Экономическай кэтэх өттүн көрдөххө, кормовой единица биир сүөһүгэ 15 буолуохтаах, ону билигин 7 диэн суоттаан бараннар, былаан түһэрэллэр, сүөһү ахсаана аччаабытыгар 30 бырыһыан кыччатан биэрэллэр, уонна 100 бырыһыан туолла диэн буолар. Дьиҥ иһинэн, кормовай единица быһыытынан тиийбэт.
Ити барыта төрдүттэн уларыйыахтаах!
Венера ПЕТРОВА (Салгыыта бэчээттэниэ)

30 августа, 2014 Главные новости

Добавить комментарий

*