Тутах толкуйтан дойҕох дуо?

28 апреля, 2015 в 7:33
якуты

Өй күүһэ – ырытан толкуйдуура. Тутах толкуй иэдээни оҥороро элбэх. Сэриилэр, өһүөннэһиилэр, кыһайтарыылар (кризис) о.д.а. киһи аймах кыһалҕаҕа кыбыттарара,   толкуйдааһынынан тэриллэллэр,  оҥоһуллуллар.

Дьиҥинэн, айылҕа киһиэхэ мэйиитин кытта өйү   кыттыһыннаран буор босхо айан биэрэр. Ол киһи орто дойдуга өйүн үлэлэтэн, үтүө толкуйунан этэҥҥэ олорон ааһарын туһугар  өйө —  тус баайа. Өй үлэтиттэн сүрүннэрэ толкуйдуур кыаҕа буолар. Аны туран, айылҕа өйү сайдар хаһаастаан биэрэн, ону  сайыннардахха, ычата муҥура суох  кэҥиир кыахтаах. Өй ычатын ыырын кэҥэтээри оскуолаҕа, үгүс үөрэхтэргэ үөрэнэбит, хаһыат ааҕабыт, араадьыйа истэбит, тэлэбиисэр көрөбүт.

Ити ааттаталаабыт дьону-сэргэ өйүн кыаҕын сайыннарса, тута орооһор тэлэбидьиэнньэ буолар. Ол орооһуу биир түгэнигэр ааҕааччыга санаабын тиэрдиим. Чуолаан,  Арассыыйа    киэҥ иэнин хабан көрдөрөр «Первый канал» биир биэриитэ, оҕуруктаах ис хоһоонноох толкуйу тыл-өс гынан куйаар эйгэтигэр ыытыллыбыта,   хоспоххо олорон хобугунаһыы курдук бэйэ икки ардыгар хаалбакка хайдах уодаһыннаахтык өйгө сатараан киирэн, кэтэх санаа буоларын санатаары мэйии кыаҕын туһунан мээрилээтим.

«Первый канал» көрөөччүлэрин билиитин-көрүүтүн кэҥэтээри арыгы иһии туһунан биэриини бэлэмнээри, сахалар ортолоругар арыгылааһын туругун чинчийэн үөрэтэр соруктаах диэн ааттаан бөлөх тэринэн, Дьокуускайга кэлэ сылдьыбыттарын өрөспүүбүлүкэ саамай элбэх ахсаанынан тахсар «Якутск вечерний» хаһыакка «Губят людей не гены, губит людей среда» диэн ыстатыйаны ааҕан баран, чинчийэр уонна түгэннэри устар бөлөх үөрэтэр хайысхаларын утаран «Киһи бэйэтэ буруйдаах эрээри» диэн ыстатыйа бэчээттэппитим. Ыстатыйам сүрүн сүнньэ саха былыр-былыргыттан арыгылаан,    этин-сиинин  арыгы дьаатын утарсар дьоҕурга үөрэппэтэҕэ геҥҥэ киирсэр диэн этэ.

Билбэти билэ сатыырга сыыһа-халты хайысхалары тутуһуу барыан сөп диэн уҕарыта өйдүөххэ сөп. Ону ситэтэ суоҕу, дьон-сэргэ истиитигэр тиэрдии сиэр-майгы ирдэбилигэр сөп түбэһэр кэмнээх-кээмэйдээх буолуохтаах.

Мин тус бэйэм,    «Первый канал»   «Жить здорово» биэриитигэр биэрии ыытааччыта Елена Малышева: «Представителям белой расы садиться за один стол с узкоглазыми не стоит», — диэн чакыр дьүһүннээх дьоҥҥо «ийэлии» сүбэтин истэн баран, толкуйун таһымын сүөргүлүүбүн. Айылҕа айан биэрбитинэн кыараҕас харахтаах, ыйга холонор кэтит саһархай сирэйдээх төрөөтөрбүн, уу кыыһын курдук чарбаҕар харахтаныахпын, туртаҕар холбуйа сирэйдэниэхпин баҕарбаппын. Өһүргэнэрим ыыбытан, дьэлтэтэн дьүһүйэн этиититтэн буолбатах. Ону да дьиҥ кырдьыкпынан эттэхпинэ, сэргээбэппин эрээри, айар дьоҕура тиийэринэн дьүһүйдэҕэ диэн   уҕарытыллыан сөп. Тиийбэти тэниппэккин, тутаҕы толорбоккун. Өһүргэнэрим,  дьаҥ ыарыылаах киһиттэн тэйэ туттуллуохтааҕын курдук   атылыы дьүһүннээхтэрин ыыбыгыр харахтаахтары кытта    биир остуолга олороллоро иэдээннэҕин сэрэтэриттэн. Ити дьүһүннэринэн көрөн  дьону араартыырга хайысхалаах этии. Французтуу тылынан «расизм» дэнэр. Интернеккэ этэллэринэн, өссө Судаарыстыбаннай Сүбэ дьокутаатынан буола сылдьыбыт үһү. Баартыйа испииһэгэр киирсэн, мандааттанан судаарыстыба олоҕун сүрүннүүр сокуоннарын  сурустаҕа, чуолаан бэйэтэ суруйбатаҕын иһин куоластаатаҕа. Идеялары иилиир-саҕалыыр баартыйата дьону дьүһүннэтэлээн араартыыр чилиэнин, сымнатан эттэхпинэ,  эфиргэ халы-мааргы саҥарарын сэмэлииргэ соруммат. Е.Малышева курдук тэлэбидиэнньэ биэриини ыытааччылара тугу баҕаралларын лахсыйаллара көҥүллэнэрэ дьиксиннэрэр. «Бумага всё терпит» дииллэринии куйаар көхсө киэҥ тулуйуо эрээри, киһилии сиэр-майгы киэр хайыһыан сөп.

Ил Түмэн биирдии дьокутааттарытан саҕалаан, омугуттан, дьүһүнүттэн, сирэйин олоруутуттан тутулуга суох киһи барыта тэҥ бырааптаах буоларын кэрэһэлиири кытта хабар соруктаах үлэлии олорор сололоохторбут буолуох буолуохтааҕын курдук ылынан олороллор.

СӨ-тин Уопсастыбаннай балаатата Силиэстийэ кэмитиэтигэр уонна УоБ,  өрөспүүбүлүкэ уопсастыбатын аатыттан киһи быраабын көмүскэһээччилэр «Первый канал»-га ыйытык, ону таһынан   СӨ-тин олохтоохторун Арассыыйа Судаарыстыбаннай Сүбэтигэр дьокутаата  Тумусов Ф.С.   ханаал  саламтатыгар сурук «Жить здорово» биэрии ис хоһоонугар хоту сир аҕыйах ахсааннаах омуктарыгар халы-мааргы сыһыаннаһыы тахсыбытын бэлиэтээн ыыппыттара көннөрү, чыына-хаана суох киһиэхэ үөрүүлээх. Көмүскэллээх эбиппит дии сананыллар.

Федот Семенович суругар «Первый канал» сокуоннарынан кэрэһэлиир сулууспатын салайааччыта Д.А.Орлов  эппиэтин дьиҥнээҕин түһэрэн ылан ааҕыыга таһаарбыттар. Ааҕан сөҕөҕүн. Судаарыстыбаннай Сүбэ таһымыгар итинник эппиэттээһин ханнык да кэмҥэ-киэпкэ батыан сатаммат.

Харда сурукка этиллэринэн, «Жить здорово» диэн «Первый канал» нэһилиэнньэ ортотугар эт-сиин харыстабылыгар билиини кэҥэтэр соруктаах үлэлэригэр киирсэр  биэрии эбит. Сүөргүлээбиппин өйдөбүлүн чопчу көрдөрөр туһуттан, салгыы харда суруктан быһа тардан аахтарыым.

«…в организме представителей монголоидной расы очень мало, а зачастую и совсем нет фермента, который расщепляет продукт распада этилового спирта – ацельдегида.

Эта особенность физиологии не может отрицательно характеризовать представителей монголоидной расы, так же как темный цвет кожи не является недостатком для людей негроидной расы».

Аахпыккыт курдук  отой атыны эргитэн таһаарбыт. Мин толкуйбар тиийэринэн, ыыбыгыр хараҕы, араҕастыйар өҥнөөх тириини айылҕа биэрбит уратылара буолан, киһи итэҕэһигэр киирсибэт. Онон  төһө баҕаралларынан ыыбыгыр харахтыыллар, ый сирэйдииллэрэ о.д.а. дьүһүйэн ыыстыыр көҥүл, сиэри кэспэт диэн түмүк оҥорбут.  Айылҕаттан айдарбыт дьүһүммүн чарбаҕар харахха, туртаҕар субаҕа тэҥнээн түһэрэ этэллэрин,  ону бүтүн Арассыыйаҕа иһитиннэрэн санатары сөптөөҕүнэн аахпаппын. Киһини дьүһүннүүр-бодолуур саха омук сиэригэр-майгытыгар куһаҕан кэмэлдьинэн, ис айылгы туруга мөлтөҕүнэн ааҕыллар. Нууччалыы хабааннаан эттэххэ, култуурата намыһах дэнэр. Омуктар ылыммыт уонна сирдэтэр сиэрдэринэн-майгыларынан, ис айылгыларынан уратылаһаллар, ону болҕомтоҕо ылан, алҕас дьүһүннээһиҥҥэ тиийиллибит, быаргытын кырыылаамаҥ диэн «Первый канал» саламтата көрдөһүөхтээх  этэ. Көрдөһөрү улахаҥҥа уурбат буоллахтарына, сатаатар алҕастарын билиниэхтээхтэр.

Саха омугу ыыбыгырдарынан   аат быспыттарыттан, кинилэр ис айылгыларын таһымын холоон көрөн, сонньуйаҕын эрэ.

Сахабын диир киһи өһүргэниэхтээҕэ  тас дьүһүнүҥ атынын, этэр физиологиялара уратытын иһин,   үрүҥ субалаахтары барыларын биир остуолга олорбокко ыҥырыылара буолар.

Сэбиэттэр былаастарын саҕана көймөстөн эрэр хапыталыыһымы түһэрэ сатаан, Америкаҕа негрдэри үрүҥ субалаахтартан туора туталлар,   хараларынан араарар сэнэбил баар  диэн өйү-санааны иитийэхтииллэр этэ. «Первый канал» көҥүл биэрээһининэн, Елена Малышева сүбэтинэн мантан инньэ сахалар туспа аһыыр сирдэнэбит дуо? Онно сөбүлэһэн тэрийээри Ил Түмэн, бырабыыталыстыба таһымыгар сололоохтор ити биэриигэ сыһыаннарын  бар дьоҥҥо тиэрдибэттэр, биэрээччилэргэ ирдэбил туруорбаттар дуо?

Хаһан да, хайдах да түбэлтэҕэ атын омук дьонуттан сап да саҕа намыһах санаммаппын. Ол ытык, омукпунан киэн туттуубун   сиргэ тэпсиигэ түһэрэллэриттэн өһүргэнэбин. Чахчы өһүргэнэбин!

 

Уһук Уйбаан

 

28 апреля, 2015 Главные новости

Добавить комментарий

*