Улуу Кыайыы икки өрөгөйө

8 мая, 2015 в 6:06
images

Улуу Кыайыы ситиһиллибитэ 70 сылын өрөгөйө. Киһи аймахха умнуллубат уонна умнуллуо суохтаах үөрүү.

Суруйуубун саҕалыырбар, Сир үрдүгэр үйэлэргэ буолбатах уонна буолуо да суохтаах кыырыктаах кыргыһыы кыайыылаахтарын: күн бүгүн олох олорооччу, кыайыыны ситиһэн баран, кэлин суох буолбут ветераннары уонна кыргыһыы хонуутугар охтубут  буойуннар сырдык дууһаларын, кыайыыны уһансыбыт тоҥору, аччыктыыры умнан үлэлээбит тыыл хоһуун дьоннорун, сэрии аҕалбыт ыар олоҕун улахан дьонуун эттэринэн-сииннэринэн тэҥҥэ сүксүбүт, сэрии буойуннарын  кэнэҕэски кэскиллэрэ буолан, күүс-күдэх эпсибит сэрии сылларын оҕолорун, оччотооҕу кэм   бар дьоннорун барыларын, айбыт Аар Айыы Тойон араҥаһыччыкка кыттыһан эҕэрдэлээтэҕим буолуохтун.

Иккис аан дойду сэриитигэр Аҕа дойду көмүскэлигэр Сэбиэскэй Сойуус бары омуктара   туохтарын да харыстаабакка,   өйдөрүнэн-санааларынан дьулуспут Улуу Кыайыылара. Кыргыс толоонугар охтубуттар куттара-сүрдэрэ мэҥэ халлаантан бу өрөгөйгө кыттыһан үөрэр-көтөр күннэрэ. ¥өрбэт буолуохтарын сатаммат. Өстөөҕү самнаран, кыайыыны ситиһэр туһугар олохторун биэрбиттэрин, кинилэр   толорбокко охтубут соруктарын ситэрэн кыайбыттары кытта дууһалара сэргэ хаамсыһара чахчы.

Киһиэхэ биирдэ бэриллэр   олохторо быстарын  кэрэйбэккэ, уотунан уһуурдар, өлүүннэн тибиирдэр  хара дьайдаах өстөөхтөрү утары  туох туһугар  кимэн киириигэ турбуттарай? Бар дьон баайа баайдаах, сэбиэт былаастаах, хомуньуус баартыйа сирдьиттээх  Улуу Аҕа дойдуларын көмүскүү өлүүнү утары көрбүттэрэ. Охтубут буойуннарга ытык иэс буолбут, бар дьонун олоҕун туруктуур соруктаах, уопсай баайдаах улуу державабытын ыспыппыт.  Судаарыстыбабыт үлэ дьонун олоҕун туруктууру сүрүн сорук оҥостуммат буолан, кинилэр кэс санааларын соттубут, суох оҥордубут.

Сэрии буойуннарын тулахачыйбат, кыайыыга өлөллөрүн да кэрэйбэт итэҕэллэринэн   хомуньуустар баартыйалара уонна баартыйа, судаарыстыба сирдьитэ Улуу Сталин буолбуттара.

Хас биирдии буойуҥҥа күүс-күдэх эпсибит, өй-санаа өргөһүн кылааннаспыт улуу киһини, генералиссимус Иосиф Виссарионович Сталин аатын сыыска-бөххө сыһабыт-соһобут.   Аҕа дойду сэриитигэр кыайыылаах тахсыыга И.В.Сталин оруолун билиммэттэр үс да киһи салайыыта суох хамсаабатын умналлар.

Кэм уратыларын ирдэбилинэн   бар дьону түмэн салайыыга  олоҕуран толкуйдуурбун этэбин. Санаан көрүҥ, сүүрбэни кыайбат сыл иһигэр хаалыылаах Арассыыйаны Европа бары судаарыстыбаларын холообут экэнэмиичэскэй кыахтарын кытта тэҥ таһымҥа таһаарбыта. Репрессия оҥорбута диэхтэрэ. Репрессияны урукку былаас тобохторо, сирэйдэрин саҥа былаас эрэллээх дьонун аатынан сатыбыттар оҥорбуттара. Ити барыта Сэбиэскэй Сойуус соҕотоҕун аан дойду хапыталыыстарын киксэрээһиннэринэн сабатаастыыр, диверсиялыыр, таҥнарыы кэмнэрин үгэнигэр сайдыы барбыта.

Билигин баҕа хоту хапытаал былааһа тутуллаах олорон, туох да ис-тас утарсыы суох кэмигэр кризис дии-дии дьон-сэргэ олоҕун таһымын түһэрэн иһэллэр. Ити туһунан кыһайтарыы (кризис) туһунан суруйуубар киэҥник санаабын этиэм.

Улуу Кыайыы 70 сылын өрөгөйүн бэлиэтээн Москваҕа улахан далааһыннаах байыаннай парад буолар. Онно тас дойдулар баһылыктара ыҥырыллыбыттара иһитиннэриллибитэ. Сэрии ааҥнаан ааспыт  Европа  судаарыстыбаларын баһылыктара ол парады айҕаллаһа кэлиэхтэрин баҕарбаттарын биллэрбиттэр. Киһини толкуйга түһэрэр сыһыан.

Мин тус санаабар, Улуу Кыайыы  икки өйдөбүллээх. Бастакыта, Арассыыйа ис өрөгөйө.   Аҕа дойду тутулуга суох буолуутун көмүскүүр сэриигэ кыайыы. Иккиһэ, Аан дойду иккис сэриитигэр Адольф Гитлер баһылыктаах, омуктары дьон быһыытынан абааһы көрөн, өлөрөр-өһөрөр, сир иэниттэн симэлитэр соруктаах бэлиитикэтин кыайыы. Сир үрдүгэр олорор киһи аймах барыларын өрөгөйө.   Дьону кыргар бэлиитикэ кыайбыта буоллар немецтэртэн атын омуктар кыргыллыа эбэтэр үлэһит сүөһүгэ кубулутуллуо этилэр. Европа эрэ  судаарыстыбаларынан бүппэккэ, аан дойдуну баһылыыр сорук турара.

Ити кэлиэхтээх хара таҥастаах, свастика бэлиэлээх хараҥа күүстэри тохтоппут Сэбиэскэй Сойуус хомуньууһум идеятынан сэбилэммит бар дьоно. Аан дойду бары омуктара Арассыыйа судаарыстыбатыгар тобуктаан туран махтаныахтаах өрөгөйү бэлиэтиир күн.

Байыаннай парад – сэбилэниилээх күүстэри көрүнүү уонна кыаҕы көрдөрүү. Ону күөнтэһиэн баҕалаахтар айҕалыы көрсүөхтэрин баҕарбаттара буолуон сөп эрээри, Гитлер бэлиитикэтин идеятын салҕыахтарын баҕарбаттар, бэйэлэрин истэригэр кыайыы өрөгөйүн бэлиэтиир ытык иэстээхтэр. Онтон атыннык дьаһаныы фашизмы өйөөһүн. Фашизм да, терроризм да бар дьон хаанын харыстаабакка халытар соруктарынан сэргэ турар хараҥа дьайыылар.

Аҕа дойдуну көмһскүүр ытык сэриигэ Саха сириттэн 62 509 киһи ыҥырыллыбыта, ол иһигэр 418 дьахтар барбыта. Онтон аҥаарыттан ордуга (34 тыһ.) сэрии хонуутугар охтубуттара. Дойдуларыгар төннүбүттэртэн Кыайыы 65 сыллаах өрөгөйүн 774  ветеран көрсүбүт буоллаҕына, 70 сыллаах Кыайыы күнү 142  сэрии кыттыылаахтара көрсөр чиэстээхтэр. Сэрии, киһи олоҕун чыпчылыйар түгэҥҥэ быһар кыырыктаах кырдьыгын туоһулара кинилэр.

Аҕа дойдуга бэриниилээх буолуу киһи аймах историятыгар соҕотох холобуру ахтан ааһарым булгуччулаах.

Сюльский Семен Иванович Булуҥтан Дьокуускайга диэри сатыы (2 000 көс)  Аҕа дойдутун көмүскүүр өлөрүүлээх-өһөрүүлээх сэриигэ барарга тылланан  кэлбиттэр киһи аймахха үйэлэргэ умнуллубат хорсун быһыы. Хоһууннук сэриилэспитин Аҕа дойду сэриитин 1 ст., Кыһыл Сулус уордьаннарынан, хас да мэтээлэринэн наҕараадаламмыта туоһулуур. Ити буолар Ийэ дойдуну, тылынан эрэ буолбакк ис сүрэхтэн таптааһын диэн.

Сэрии сылларын бар дьонун, кинилэр утумнарын Улуу Өрөгөйүнэн, өссө төгүл, ис сүрэхпиттэн эҕэрдэлиибин!

Уһук УЙБААН.

 

 

 

 

8 мая, 2015 Главные новости Новость дня

Добавить комментарий

*