Уустук уллэьик

28 декабря, 2013 в 6:16
Тыа сирэ.Ууккэ тиксибэтэх уустук уллэьик

Ахсынньы 5 кµнµгэр ³р³спµµбµлµкэбит парламена 2014 сыллаа±ы бюджеты бигэргэппитэ.

Ол уустук µллэ´ик ту´унан ырыты´ыы элбэ±инэн, ону барытын ымпыктыыр наадата суох. Тыа сирин сайдыытын сыла, аны туран, биэс сылга ити болдьох у´атыллыбытынан, пятилетка ма²найгы сыла диирбитигэр тиийэбит, тµмµктэнэрэ бу кэлбитинэн, аныгыскы сылга ити суолга тыырыллар µп кээмэйин ту´унан кэпсэти´эр оруннаах.

Бу сылга тыа ха´аайыстыбатыгар диэн тыырыллыбыт µп кээмэйэ 8 миллиард кэри²э этэ. Онтон µµт субсидиятыгар диэн 1,5 миллиард солкуобай бэриллибитэ. Оттон кэлэр сылга ити сыалга бэриллэр µп 6 миллиард 755 м³лµйµ³н солкуобай диэн буолбут. Онтон µµккэ эбии т³л³бµргэ диэнэ – 1 миллиард 100 м³лµйµ³н солкуобай, ол эбэтэр 300 м³лµйµ³нµнэн аччатыллыбыт. Ол аччатыы биэстэн а±ыйах ыанар ынахтаах дьон µрдµлэринэн барыахтаах диэн буолбут.Тыа сирэ.Ууккэ тиксибэтэх уустук уллэьик

Биэстэн элбэх ынахтаах эрэ судаарыстыбаттан сал±анар. Биэс ынахтаах Бэйбэрикээн кытары сарбыллар. Оттон тыа сиригэр ки´и µксэ, ол эбэтэр нэ´илиэнньэ 75 быры´ыана биир-икки, и´э µлµннэ±инэ, µс-тµ³рт ынахтаах эбээт. Алта ыанар ынах – ол аата алта кэри²э тарбыйах, борооскулар онно эбиллэллэр. Хотон хонтуоралаах эрэ кыайбат дьыалата. Ол этэллэрин курдук, уонча ыанар ынахтана о±устаххына (Са²а дьыл тµµнµн и´игэр), а²аардас этинэн-µµтµнэн эргинэн сылы туоруур ки´и буола±ын. Бэрт дии – дьону-норуоту а´ата±ын, судаарыстыба о²орон та´аарар бородууксуйатын элбэтэ±ин, сахалар сµрµн дьарыктара бу дэтэ±ин. ¥µт харчытын µрдэтиэхтэрэ диэн эрэх-турах санаалаах дьон сылы бы´а м³хс³лл³р, хамнас диэни аахсыбаттар. Ол алта да ынахтаах ки´и барыта кы´ыннары µµтµ µрµйэлии сµµрдµ³ диэтэххит дуу, этин сайыннары идэ´элээн харчыланыа диэн ымсыырдаххыт дуу. Бу дьон µйэлэригэр уоппускаламматтар, сокуону айааччыларбыт курдук хотунан-со±уруунан тиэстибэттэр, сµµстµµ ты´ыынча биэнсийэ±э тахсыбаттар. ¥йэлэригэр уопсай хото²²о µлэлээбиттэр билигин уон биир ты´ыынча биэнсийэлээхтэрин кэннэ, µлэ киниискэтигэр кэтэх сµ³´µлээхпин, алта а´атар ынахтаахпын диэн суругу билинэр µлэ кэлиэ диигит дуо? Ситэритин, ол алта ына±ы ыырын и´ин ки´игитин хамнастаа².

Бабат дэтэ бюджеты бµтэйдии ылынан кэби´иэхтэрин, сиэрдээхтэр фракциялара иккитэ т³хтµрµйэн мунньахтаан, ити кы´ал±аны дьо²²о и´итиннэрэн, атын дьокутааттары кытары µлэлэ´эн, ити µµт харчытын боппуруо´ун бы´аарыы биир сылга диэн у´атылынна. Дьэ, ити буолар, хас да баартыйаланыы ту´ата. Биир ньыгыл кэккэнэн киирэн, биир санаанан барыны-барытын ылынан и´эр парламеннаахпыт эбитэ буоллар, ылы-чып, эриэ-дэхси курдук о²о´уллан, содула кэлин эрэ биллэн и´иэ этэ буолла±а.

Арай, сиэрдээхтэр фракциялара ити кы´ал±аны дьон истиитигэр та´ааран, дьµµлгэ туруорбатах буоллуннар? Былаас баартыйатыттан та²ыллыбыт тµмэн, элбэх куола´ынан ба´ыйан, биир кэлим бюджеты бигэргэтэн лас гыннарбыт буоллун? Тохсунньуттан биир-икки, µс-тµ³рт ыанар ынахтаах дьон µµттэрин кы´ыннары туттарар тµгэннэригэр, киилэтин тµ³ртµµ солкуобай тутар буолбуттарын истэн, бабат диэ этилэр. Уоннаа±ы 17 солкуобайа судаарыстыбаттан кэлэр дотация харчыта этэ буолла±а. Ол и´ин µµтµ киилэтин 21 солкуобайга туталлара. Онон мыына оонньуу сылдьыбыппыт, букатын да мата сыстахпыт.

Тыа сиригэр табаарынай производствоны сайыннарар наада. Сµ³´µ ахсаанын элбэтэр эмиэ µчµгэй. Ол эрэн биир тµµнµнэн, Са²а дьыллаат да±аны ына±ы² ахсаанын икки т³гµл хайдах да гынан элбэппэккин. Биир сылынан да кыаллыбат ини. Кырата µс сылынан т³рµ³х т³л³´µйэн µµт биэрэр кэри²²э киириэ дии.

¥µт да µµт диигит дэ´иэхтэрэ. Тыа ха´аайыстыбатын сыла диэн буолбатах, тыа сирин сайдыытын сыла биллэриллэн турар диэн µпкэ эппиэттиир миниистир Валерий Жондоров араадьыйанан бы´ааран турар. Тутуу барыыта, хочуолунайдар µлэ±э киириилэрэ, суол о²о´уута барыта онно киирэр, ол и´игэр тыа ха´аайыстыбата µ´µ. Оттон хайа да улууска тиий — µµтµ тутар сыанаттан атын кы´ал±аны билиммэттэр, урутунан ону сура´аллар. Ордук быыбар иннинэ µµт ту´унан боппуруос кµµскэ турар. Ол эрэ инниттэн ту´ааннаах хандьыдаакка куоластарын биэриэх курдуктар этэ.

Ити тыын боппуруоспут биир кинигэ кэриэтэ буолар докумуон и´игэр са´ан, тиэрэ эргийэ сыспыт эбит.

Ба±ар, бэйэ эрэ дохуоттанарыгар анаммыт туттарыллар µµккэ дотация биэрэр сыы´а диэххэ с³п. ¥рµйэлии устар µµккэ эрэ эбии т³л³бµр олохтуур с³б³ буолуо. Тыа ха´аайыстыбатын тутан олорор тэриллиилээх б³д³² ха´аайыстыбалары сайыннараары. Т³´³н³н элбэх ынахтааххын да, к³м³ коэффициена µрдээн и´иэхтээх этэ. А±ыйах ынахтаах аата, µµт туттарбакка-хайаабакка, бэйэ±ин эрэ хааччын диэн бэлиитикэ буолла±а. Ынахтаах аата боро´уок µµтµ и´эр олорор, эт миинин оннугар доширагынан а´ыыр ыал тыа±а элбэх. Кы´ал±аттан оннук олоххо тиийдэхпит. ¥µт харчытыгар µлµгэр о±о µ³рэнэр, атын ас эмиэ ол харчынан кэлэр, олох-дьа´ах атын наадата онон толуйуллар этэ. Ама да тыа±а ки´и барыта о±уруоттаа±ын, сир а´а ха´аанылларын, сорохтор бэйэлэрэ эттээхтэрин-µµттээхтэрин и´ин, уу харчы эмиэ наада буолбатах дуо? Биитэр букатын натуральнай ха´аайыстыба гынаттаан, биир сиргэ хара±алаан олордуталаары гыналлар дуу, тыа дьонун? Онто да суох кинилэргэ барар сир ба±ана µµтэ, кэлэр сир кэлии µµтэ курдук.

Биир сыл бэриннилэр – ити боппуруо´у бы´аарарга. Биир сылы бы´а тыа ки´итэ ³йµн сы´ыахтаах. Бу сµ³´µбµн элбэтэн, эбии харчыга тиксэбин дуу, сыл и´игэр биир ынах биэстэн элбиир кыа±а суо±унан э´эбин дуу диэн. Арай, ку´а±анын талан эттэххэ, биир сылынан бала´ыанньа ³сс³ кытаатан, µµт харчытыгар эбилик к³м³ харчы диэн олох да сотулуннун, биитэр букатын аччаатын?

Тыа сиригэр итинник таайан, саба±алаан олорор сатаммат. Сыл эргиирэ онно атыннык та²ыллар. Кыстык, сµ³´µ а´ын бэлэмниир кэм – онно да барыта суот-учуот. Иннэ-кэннэ биллибэт µйэ±э саатар сарсын ыстыыр килиэптээх, онно сыбыыр арыы о±олоох, киэ´э кµ³стэнэргэ биир кырбас эттээх буолуом диэн эрэли хааллары² тыа дьонугар, саха ки´итигэр.

 

28 декабря, 2013 Без рубрики

Добавить комментарий

*