УҺУК: Туһалаах тумнуллар

9 июня, 2015 в 13:04
загружено

Киһи харамай буолан аһыаҕыттан, кыыл-сүөл тууһа суох сатамматын кэриэтэ, тууһу сиирэ буолуохтаах, кэлин аһылыгын  тумалыырга туттар.    Ойуур кыыллара  күөллэргэ тураҥнаан сии киирэр орох үктээччилэр. Саа-саадах суоҕу сахха, оннук ыллыктары булан, саха булчуттара улахан кыылларга айа иитэн бултууллара.

Килиэккэлэртэн сааһыланар эттээх-хааннаах тыыннаах харамайдарга   туус улахан наадатын айылҕа оҕолоро көрдүү сылдьан сииллэринэн итэҕэтиилээхтик кэпсииллэр. Ол да буоллар, киһи этигэр-хааныгар  туус туһатын үөрэтиигэ доруобуйа харыстабылын билимин учуонайдара уонна эмтиир исписэлиистэр икки аҥыы хайдыһаллар.

Маҥнайгы бөлөхтөр туус киһи этин-хаанын үлэтигэр биир тутаах веществаннан буоларын тутуһаллар. Кинилэр этэллэринэн туус:

— аһылыгынан киирэр туһалаах веществалар эккэ-хааҥҥа тарҕаналларыгар көмөлөһөр;

—  аһаныллыбыт астартан, киһи организмыгар туһата суохтарыттан уонна ордуктарыттан ыраастаһар;

—  киһи этэ-хаана таһыттан киирэр дьайыылартан көмүскэнэр ситимин (иммунная система) туруктаһар;

— киһи организмын килиэккэлэрин саҥардыһар, онон киһи олоҕун уһатыһар.

Ити этиллибиттэри түмэн судургу соҕустук өйдөбүллээн эттэххэ, киһи аһаан тыыннаах сылдьарын биир кэрэһитэ. Ол аата,  ас иҥэмтиэлээх эттиктэрин эккэ-хааҥҥа тарҕатыһар, ордугун уонна туһата суоҕун таһаарсарын таһынан, кинилэр дьайыыларынан уостар килиэккэлэри саҥардар, онон киһи организма таһыттан дьайыылары утарсар кыаҕын олохтоһор.

Оттон туус куһаҕан диэччилэр этэллэринэн, киһи организмын буулуур сүрүн ыарыылары төрүттэһэр  уонна сэтэрдиһэр диэн. Туус бэргэтиһэр ыарыыларынан буолаллар эбит:

— хаан баттааһынын үрдээһинэ (гипертония);

— бүөр дьарҕатыйбыт ыарыылара;

— тыын кыарааһына (астма);

— сүрэх, тымыр ыарыылара;

— итилэри таһынан сүһүөхтэр сүөлүргээһиннэрин (воспаление)  араас көрүҥнэрэ (остеоартрит, подагра, ревматизм, ревматоидный артрит). Ити киһи доруобуйатыгар аналлаах кинигэлэргэ суруйалларын сахам тылынан кэпсээтим.

Тууһу утарааччыларга   түмүк санаабын эбэн кыттыһыннарыым. Киһи организмыгар туус буортулаах диир, онон сиири бобуу төрдүттэн сыыһа. Туус тыыннаах харамайдар организмын килиэккэлэрэ туруктаах буолалларыгар биир сүрүн суолтаны ылар.

£скө киһи этэ-хаана    туһанарыттан таһынан, ханнык баҕарар веществолардаах астары  аһааһына туспа боппуруос. Кэмэ-кээмэйэ суох мэтэ аһыыр   үчүгэйи оҥорбот. Холобур, сыата, арыыта (жиры), саахара о.д.а. минньигэс астара  (углеводы) суох киһи организмын килиэккэлэрэ сатамматтар, кэхтэллэр Ол эрээри, куһаҕана, эт-хаан туһанарыгар ирдэбилин таһынан аһыыр иэдээнинэн түмүктэнэр. Холобур, олус элбэхтик сыаны, арыыны сиир буоллахха, эт-хаан туһаммытыттан ордуга төттөрү таһаарыллар.  Организм ыраастанар кыаҕа да кэмнээх. Кыайан төттөрү таһаарыллыбатах хаһааска хаалар. Киһи этэ-хаана эһэ, тэбиэн курдук кэлин туһанарга хаһааммат оҥоһуулаах.   Онон нуорманы таһынан тууһу сиэһин,  үчүгэйи оҥороруттан сөп буолан, төттөрү дьайыы оҥорон, ыарыылар олохсуйалларыгар көмөлөһөр.  Ол гынан баран, өссө хоһулаан эттэххэ, килиэккэлэр тууһа суох сатамматтар.

Онон, туус аһылык быһыытынан туттуллара тыыннаах килиэккэлэр айылҕаттан айдарыыларын ирдэбилэ. Туус мэлдьи туттуллар уонна туттуллуохтаах даҕаны. Сүрүн ыйытык хайдах тууһу сиирбитигэр.

Ону билээри интернеттэн булан аахтым. Аска туттуллар туустарга кэлимник дьапталлыбатын,  мөчөкөлөспөтүн диэн уонна «туус маҥан» дэтэр курдук сандаарда ыраастаары   Е-535 (ферроцианид натрия), Е-536 (ферроцианид калия) диэн биэсэстибэлэри эбиликтииллэр эбит. Ити  эбиликтэри хайдах ылалларын, «из отработанной массы после очистки газов на газовых заводах» диэн суруйаллар. Ааттара да этэринэн, оҥоһуллар тутаах биэсэстибэнэн цианид диэн тута сүһүрдэн өлөрөр дьаат буолар.

Ханнык эбиликтээх тууһу атыылаһан сии олорорбун билээри, астанар хоһум долбууруттан туттар тууһум хаатын ылан көрдүм. «Поваренная пищевая выварочная соль «Полесье» Экстра»  эбит. «Содержит противослеживающую добавку Е-536» диэн эбиискэтин быһаарбыттар. Төһөнү куппуттарын ыйбатахтар. Судаарыстыба ыйар нуормата 20мг/кг сөп түбэһэрэ дуу?

Сүһүрдүүлээҕи нуорма оҥоро-оҥоро аһыыр аска эбэн тарҕата олорулларытан толкуйга түһэҕин.

Сиргэ билигин 7,5 млрд киһи олорор. Барыллаан көрөөһүнүнэн, 2050 сылга сиргэ  9,2 млрд киһи баар буолуохтааҕа сабаҕаланар. Итинтэн сиэттэрэн салҕыы толкуйдаатахха, орто дойду, туох барыта бүтэр кэмнээҕинэн аахтахха, иитэр-аһатар быйаҥын кыаҕа  орто кэриҥнээх буолуохтаах.  Онон, киһи уһун үйэлэнэрэ  үтүөҕэ киирсибэт курдук.

Ханнык эрэ кэмҥэ тиийэн төрүүр уонна өлөр ахсааннара тэҥнэстэҕинэ эрэ сир тыынар тыыннааҕын этэҥҥэ олордор кыахтаах эбит. Аска киһи доруобуйатыгар куһаҕаннык дьайар эбиликтэри кутар, дьон үйэтин кылгатарга үтүө өҥө курдук көстөн тахсар.

Күн анныгар олоро айыллан кэлбит киһи өлүөн баҕарбат. Кэнэҕэски суох диэн өй тууйуммат, саҥаны көрдүүр, булар, айар.

Ханнык баҕарар омук инники сайдыыга дьулуһар. Ол сайдыы тирэҕэ  өй-санаа,  эт-хаан чөл туругун толкуйдаан ситиһиитэ. Оттон киһини туруктааччыларын аһыыр аһа, тыынар салгына, көрөр эргимтэтэ, истэр дорҕоонноро уонна сыралы ылыныыта буолаллар.

Ити кырдьыктарынан сирдэттэххэ, Саха сирин олохтоох омуктара, ордук тулалыыр эйгэбитин бэйэбитинээҕэр ордук харыстыахтаахпыт. Харыстабыл өйө-санаата сайдарыгар аһыыр аспыт үтүөнэн сайыахтаах.

Бырабыыталыстыбабыт аньыы аартыгын аһан, эйгэни, тыынар тыыннааҕы эмсэҕэлэтэр ГХ собуоттары тутар сорукка харах тэстэринэн барбакка, айылҕабытын чэлгитэр, аспытын туруктуур суолу тутуһуохтаах.

Ол суох. Туһалаахтар тумнуллаллар. ¥өһэ туус туһунан мээнэҕэ кэпсээбэтим. Туус холобуругар эттэххэ, бары баабырыка оҥорор ситимин ааспыт астар атыылаһааччыны хараҕын баайарга эмсэҕэтиилээх эбиликтэри куталлар. £лөрөр-өһөрөр дьайыылаах эбиликтэргэ   судаарыстыба нуорма олохтуу-олохтуу көҥүл биэрэр.

Ол иһин, уһун кэмҥэ сытыарыллыбыт, айаннатыллыбыт, ол туһугар сүһүрдүүлээх эбиликтэри туттуллубут, астары олохтоох нэһилиэнньэ аһаабатын хааччыйар соруктаах бэйэ оҥорон таһаарар аһын бородууксуйатын дэлэтиллиэхтээх. Тыа хаһаайыстыбата инники сайдара ситиһиллиэхтээх, карбамидынан уоҕурдартан аккаастанан, айылҕаттан бэйэтиттэн ылан уоҕурдан үрдүк үүнүүнү ыллыахтаах.

Холобур курдук кэпсээтэххэ, Сунтаар улууһун Кэппэндээйитигэр туус уонна цеолит сир хаһаас баайдара ситэри туһаныллыбакка сыталлар. «ТОСЭР «Заречье»  эбэтэр «Индустриальный парк «Кангалассы» диэн барылларынан сайдыы суолун тэлэргэ дьулуһуохтарын  оннугар тууһу, цеолиты туһаҕа таһаарар  барылы оҥоруо этилэр. Туус туһунан кэҥэччи кэпсээтим. Цеолит киһигэ-сүөһүгэ, үүнээйигэ туһатын туһунан суруллубут интернеккэ эмиэ элбэх.

Кылгастык, туһалаахтар тумнуллаллар диэн   хом санааны төхтүрүйэн этиллэр.

 

Уһук Уйбаан

 

9 июня, 2015 Главные новости

Добавить комментарий

*