Уһук: Ууну хаар диэһин

25 июня, 2015 в 1:50
Гертер Уьук

«Всероссийское общество охраны природы» СӨ-нээҕи уопсастыбаннай тэрилтэтин сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Карл Гертер суруйбут ыстатыйатын интернеттэн аахтым. Сөхтүм. Буолар да эбит. Кырата суох соло олбоҕор олорор киһи ууну хаар, хаары уу диэн суруйарын ис бэтиэхэтин,   «дилетант», «псевдопатриот», «клака» ааттаталыыр дьонун кэккэтигэр киирсэр киһи ыйдаҥардан көрөрбүн суруйуум.

К.Гертер сорунан олорон, нэһилиэнньэ   төрүт ийэ сирин айылҕатын харыстыыр баҕа санаатын аралдьытарга уонна халытарга оҥостон суруйбут киһиэхэ өй угаары суруйбаппын. Саха сирин төрөөбүт дойдутунан уонна тоҥ буоругар көмүс уҥуоҕун кистэтиэхтээх ытык сиринэн ааҕар бар дьоммор толкуйдуулларыгар анаан  тус санаабын тиэрдэбин.

«Өлүөнэ өрүс харыстабылыгар» хамсааһын соруга биир, Мэҥэ Хаҥалас сиригэр, ону ааһан СӨ-гэр   ГХ собуоттары тутары утарыы. СӨ-тин кылабаата  нэһилиэнньэ санаатын ылынабыт, онон собуоттары туттарар барылга үлэни тохтотобут диэтэ да боппуруос им-дьим быһаарыллан хаалыахтаах этэ.

Ону господин Гертер туох диэн дарбатан  суруйарын ыраҥалаан көрүүм эрэ.

Бастакыта. «Өлүөнэ өрүһү харыстааһын» хамсааһыны тас дойдулар киксэрээһиннэринэн ГХ собуоттар тутуллаларын утаран Арассыыйа  экэниэмикэтин  мөлтөтөрү ааһан, Афганистан, Ирак, Югославия, Ливия, Египет, Украина курдук бэлитиичэскэй, экэнэмиичэскэй, социальнай катастрофаны бэлэмнээһининэн күтүрүүр.

Итиннэ ситэри эппэтэҕэ, хамсааһын салайар бөлөҕүн «экотеррористар» диэн буруйдаан  тустаах сулууспалары ускайдыыра. Оттон «клака», «лжепатриот» диэн киһи сиэриттэн олус түһэрэн ааттаан,    төрөөбүт дойдум куруҥ тыалыы кууран-хатан турбакка  чээл күөҕүнэн сипсийэ туруон баҕарарбын судаарыстыбаны утарар өстөөҕүнэн көрөн хара мэҥ түһэрэ сатыыр.

Сэбиэттэр былаастарын саҕана норуот өйтөөҕүнэн көрөргө өй уган биэрэр тылабырдьыттартан туох атыннааҕый? Дьону куттаан, террорист диэн баайсан хаайан хачыгырата сылдьыахтара, айака,    хамсааһыҥҥа кыттыспаппын эбэтэр утарар испииһэккэ илии баттыан баҕалаахтары булкуспаппын дэтэн утарсааччы ахсаанын аҕыйата сатааһын. Утарсыахтаах дьону чаҕытан баран, ГХ собуоттары тутары ис дууһабыттан өйүүбүн диир испииһэккэ илии баттатар үлэтин эрчимнээхтик ыытыахтарга суол бэлэмнээһин.

Таарыччы быһааран аастахха, ханнык баҕарар ититии дьайыытын  оҥорон таһаарыы (производство с горячим процессом) тулалыыр эргимтэҕэ буортуну оҥорор. Умайыы түмүгэр эттиктэр молекулярнай туруктара ыһыллар уонна салгыҥҥа көтөллөр. Сүрүн боппуруос салгыҥҥа көппүт тобох атомнар сүлүһүннээхтэрэ эбэтэр кыра буортулаахтарыгар буолар. Холобур, таас чох умайбыт буруотун быылын тыынарга буортута суох диэбэккин, эрээри сүлүһүнүнэн тунуйбат, кытаанах эттик быһыытынан тыынаргынан дьайар.

«Индустриальный парк «Кангалассы» диэн ТОСЭР ахсааннарыгар киириллибит барылы өйүүргэ, эрдэттэн хайыҥ охсунан, Кангаласс бөһүөлэгин олохтоохторугар илии баттатааһыны саҕалаабыттар үһү. Бастакынан учууталлар үөрэ-көтө баттаабыттара өйдөммөт. Таайдахха, кылабаа, бырабыыталыстыба  соругунан СӨ-тэ  сирилии сайдарыгар охсуһабыт дэнээччилэр тугунан сирдэтэллэрэ буолла?

Холобур, мас, чох, торф умайарыгар  угарнай гаас тахсар. Ону тулалыыр күөх үүнээйилэр иҥэринэн, атыҥҥа кубулутан киһиэхэ буортулуур өрүттэрин арыйаталлар. Газ, ньиэптэн оҥоһуллубут убаҕастар умайалларыгар сүлүһүннээх биэсэстибэлэр тахсаллар. Ону иҥэринэр үүнээйи, тыынар тыыннаах сүһүрэр.

Химическэй, ордук ньиэби, гааһы таҥастыыр производстволар сир эйгэтигэр сүлүһүнү таһааралларын билэргэ билим дуоктарын степенин көмүскүүр наадата суох. Бар дьоҥҥо «А» бууккуба эбэтэр биир, биэс    курдук биллэр. Ону, учуонайдар, эбэтэр экспердэр хоһулаан эттэхтэринэ эрэ итэҕэйэри ирдээһини төрдө туохха буолара буолла, тутах толкуй дьайыыта дэниллэрэ дуу, судургу, акаары быһыынан ааҕыллара дуу?

Тымныы салгын хойдон, ыйааһына ыараан сир намыһаҕар дьулуһарын эмиэ  билиминэн хос дакаастатар эрэйиллэр дуо?

Сэттэ ый устата тымныы салгыннаах Саха сиригэр тахсыбыт сүлүһүн салгыҥҥа булкуһан, атын эрэгийиэннэри сүһүрдэ ыраата көппөт. Уматыы уонна химическэй ыраастааһын тобохторо тахсар турбаларын 200 м үрдэппит иһин, тымныы кэмнэригэр Хабаровскай, Иркутскай куораттары   сүһүрдэ тиийбэт, сүһүрдэр иэнин эрэ арыый кэҥэтиэ.   СӨ-тэ химическэй производствонан кэскилин туругурда сатааһын олорор мутугу кэрдинии.  Онон түмүк биир, химическэй производства Саха сирин тыыныгар (климат) сөп түбэспэт, иэдээни оҥороро хас эмэ төгүл үрдүүр. Санаан көрүҥ, кыһын тымныыга бензин сытынан уһун соҕустук тыыммыт киһи атырабыыс буолар. Токсикомания диэн сүһүрдүнүү биир куталлаах көрүҥэ буолан эрэрин умнар сатаммат.

Гертер сөпкө бэлиэтээбитинэн, массыына мотуора бензини уматарыгар   бензопирен диэн канцероген тобох тахсар. Ити туһунан, 11.01.1977 c. «Молодежь Якутии» хаһыат 5-ис нүөм. «Город и автотранспорт» диэн ыстатыйабар сырдаппытым, хайдах аҕыйатарга санаабын эппитим.

Киһи аймах цивилизацията эйгэни буорту гынарын ааҕан сиппэккин. Дьон ону билэр. Госп. Гертер, суоҕу утарсымаҥ, тутуллан сүлүһүнүн дьайыытын билэн баран, кэтэххитин тарбаннаарыҥ диир кэриэтэ дьону булкуйар. Ол оннугар, эргиччи киһиэхэ буортулааҕы көрүҥ диэн ааттаталаан биэрэр уонна утаран, ааттаабыттарын суох олорор кыах суоҕун тоһоҕолоон этэр.

Кырдьык, килиэккэ сыралын (тонкая энергетика) таһымынан тахсар техническэй сыраллар,  химическэй производство табаардара о.д.а.  сир үрдүгэр иэдээни оҥоруохтара саарбаҕа суох. Дьон-сэргэ өйдөөн аан дойду үрдүнэн айылҕа харыстабылыгар үлэ ыытыллар. Арассыыйаҕа, Саха сиригэр, хайы сах  оҥоһуллан айылҕаны муунтурдар тэриллэр дьайыыларын аччатар соруктаах тэриллиигэ госп. Гертер үлэлии сырыттаҕа уонна кини таһаарыылаах үлэтиттэн саха дьонун этэрин-хааннарын туруга улахан тутулуктаах.

Айылҕаҕа хоромньуну таһаарааһыны утары үлэлиир кини хамнас ылар үлэтинэн, ытык иэһэ. Тоҕо эрэ Күөх Хонууга квартал тутулларыгар утаран санаатын эппитэ суоҕа. Күөх Хонуу куорат,  этэр хаарбах массыыналара таһаарар ситэри уматыллыбатах гаастарын иҥэринэн куорат салгынын ыраастыыр оруоллааҕын билбэтэ дуу?

Эбэтэр төрөөбүт төрүт сир сыралын, кэлэн сылдьар сириҥ сырала солбуйбатынан, харысхал санаа суоҕунан,  ис дууһатыттан  дьулуһан үлээбэтэ, хамнас туһугар сылдьара буолуон сөп. Айылҕа чөл туруктаах буоларыгар охсуһар тус эбээһинэстээх киһи, Саха сирин тыыныгар тоҕо уодаһыннааҕын билэн олорон, экологпын дэнэр киһи билбэт буолуон сатаммат, киртийбити өссө киртиттиннэр диир, ону утарсар дьону судаарыстыбаны тутулун түөрэҥнэтээччилэрин ааҕар «патриот» киһи бэйэтин эбээһинэһин, «дилетант», лжепатриот», «клака» диэн хомуруйа ааттыы-ааттыы миэхэ сигэйэрэ ууну хаар гынан көрүү буолбатах дуо?

Айылҕа айбытыттан атыннык оҥорон таһаарыы эйгэҕэ буортута суох буолбат, айылҕа сокуоннарын утарыы.  Киһи өйө айылҕа айбытыгар батынан олорбот, ол эрээри, эттиктэр айылҕаларын уларытыы дьайыыларын ирдэбилэ биир, айылҕа сокуоннарын тутуһуу.

Киһи аймах онон сирдэтэн, саҥаны айан оҥоруу эйгэҕэ утары дьайар буортутун суох оҥорор утары дьайааччылаах олоххо киллэрэр буолуохтара. Холобур, суотабай төлөппүөн таһаарар сырала киһи ньиэрбэтин килиэккэлэригэр дьайбат курдук диапозонун уларытар тэриллээх оҥоруохтара.

Ол кэлин. Аатыгар эрэ экологтар уурайан, экология сүрүн соруга киһи харысхала буоларын өйдүүр исписэлиистэр баар буоллахтарына ити ирдэбили туруоруохтара.

ГХ собуоттар сүлүһүннэриттэн эрдэ морбойбокко, экология киһи туһугар үлэлиир маҥнайгы саҕалааһыннарын көрбүт киһи НЬИИ!

Уһук УЙБААН.

 

 

 

25 июня, 2015 Главные новости

Добавить комментарий

*