УҺУК: Холдьоҕуллуу

7 июня, 2015 в 14:28
депы

Сахаҕа холдьоҕуллан хомойуллар, холдьоҕон сүөргүлээһиҥҥэ барыллар. Холдьоҕуллан олус хомойботорбун да,    кэпсиим.

WhatsApp-нан  иһитиннэрии туппутум. Бэс ыйын 4 күнүгэр 11 чаастан Тульскай уобаласка Новомосковскай куоракка баар карбамид уоҕурдууну оҥорор «Азот» АХ  собуотугар көрө-билэ баран кэлбит Ил Түмэн дьокутааттара Федоров В.Н., Романов А.А., Васильев И.Д. суруйар идэлээхтэри кытта көрсөн кэпсэтии (пресс-конференция) ыталлар, онно   истиэн баҕалаахтар сылдьыахтарын сөп. Суруналыыс туоһута   суохтар киирэргэ көҥүл ыларгытын умнумаҥ диэн  ис хоһоонноох.

Буолар күнүгэр тиийдим. Ирдэбили толорон иккис нүөмэрдээх саламта дьиэтигэр көҥүл биэрэр түннүктэринэн пааспарбын ууннум. Көҥүл бэриллибэт, испииһэк быһыытынан киирэллэр диэн буолла.

Кэлбиччэ, тугун-ханныгын билэ, маҥнайгы нүөмэрдээх дьиэҕэ тиийдим. Киирии үктэл   таас кыһааҥкытыгар икки киһи кэпсэтэ олороллор. Биирдэрэ кумааҕыннан уонна интернетнэн  тахсар хаһыаттары ааҕар дьон үчүгэйдик билэр суруксуттара Арамаан Дьөгүөрэп эбит. Киллэрбэттэр диэн эттэ.  Истибиттээҕэр бэйэ быһаарсара саныахха да астык диэн дьиэҕэ киирдим. Кэнэммэр, Ил Түмэн дьокутааттара суруйар идэлээхтэри кытта көрсүһэллэр үһү,  тылларын-өстөрүн истэн баран суруйуом этэ диэн сорукпун эттим.  Икки харабынай эдэр уолаттары сэргэ турар дьахтар быһаарда. Испииһэк быһыытынан, ыҥырыллыбыттар эрэ киирэллэр, туора дьоннору киллэриллибэт диэн муос-таас холдьохто. Хайыамый. Төнүннэҕим дии.

Биэнсийэҕэ олорор дьон бата сатаан, онно-манна тииһэллэр диэн, истиэхтээхтэр ахсааннарын кэмнээн, көҥөөтөхтөрө. Хайыаҥый, тэрийээччилэр тойон буоллахтара.

ГХ собуоттары тутууну утарар хамсааһын тэриллэн, үлэлии турар собуоту көрөн, эппиэт була баран кэлбиттэрэ саарбахтаммат. Дьыала,  иһитиннэриилэрин дьонтон тэйэ тутан,  кырдьыгы мүлүрүтэ сатаан, дьоҥҥо киһинэн кэпсэттэрэллэригэр  сылдьар. Суруналыыстар истибиттэрин, билбиттэрин баҕас тута суруйа турар дьон эрээри, хас биирдии киһи истибититтэн түмүк оҥороро ураты. Дьокутааттар сиэр быһыытынан, собуоттары тутары тохтоторго модьуйуулаах дьон иннигэр отчуоттуохтаах этилэр. Талыллыбыт суруналыыстары эрэ кытта кэпсэтии,   дьон санаатын  улахаҥҥа уурбаттара туоһута.

Соругум, химия собуота тугун-ханныгын билэ баҕа өттүгүтүнэн, айанын борогуонун бэйэҕит уйунан, баран кэллигит дуо диэн ыйытар санаалааҕым. Чахчы омуктарын, дойдуларын туһугар ыалдьар, харчыларын кэрэйбэт, дьон дьохсоҕонноро эбит диэн хайгыахтааҕым.  Итиччэ оҥостон барбыт дьон, уопсастыбаннай хамсааһынтан киһи илдьэ барыаххытын, холобур, тэрийэр бөлөх биир ахтыбыыһын А.Дьөгүөрэби диэн эбии этиэхтээҕим. Ол табыллыбата.

Тус бэйэм истэн олорон ыйыталаһан чопчуласпатаҕым иһин, интернеттэн иһитиннэрии ыллым. Онон үһү диэҥҥэ олоҕуран санаабын    син-биир этэбин.

Сүрүннээн, карбамиды оҥорор собуот үһү. Арыый да удамыр сүлүһүнү таһаарар производстванан биллэр.   Дьокутааттар кэпсииллэригэр экология боппуруоһун чопчулаһа сатаабакка, олус барыыһы киллэрэр үлэлээх собуот эбитин тоһоҕолоон бэлиэтээбиттэр.

Саха сиригэр тутуллара ыарахаттардааҕын түөрт сүрүн хайысхаҕа араарбыттар.

Бастакыта, тутуллуохтаах сир кумах буордааҕа ууну улгумнук аһарара бөдьуустаһар үһү.

Иккиһэ. СӨ-гэр электричество кыамтатын төлөбүрэ лаппа улахан эбит.

Үсүһэ. Саха сирин айылҕатын тыына кытаанаҕын, сыйыҥҥы иитииттэн кыһыҥҥы тоҕуттар тыммнытын икки арда 90 кырадыһа  буоларын эппиттэр.

Төрдүһэ. Собуоттарга анал үөрэхтээх идэтийбит үлэһиттэр үллиэхтээхтэр эбит.

Дьокутааттар ити түмүктэринэн ааҕан астымматым. Нэһилиэнньэ утарсар сүрүн биричиинэтин, киһини-сүөһүнү, тыыннаах харамайдары, оту-маһы сүһүрдэр өрүттэрин иҥэн-тоҥон сырдатыы суох. Таһырдьа тыынарга  аммиак сыта күүскэ биллэринэн түмүк оҥорбуттар. Олохтоохтор ол сыты үөрэнэн хаалан билбэттэр үһү да,  интернет форумугар  собуот турбаларыттан тахсар кытарымтыйар буруону мөҥүттэллэр эбит.

Сыкка үөрэниэххэ сөп эбит диэн толкуйу ыһыктааһын собуоту тутуохха син эбит диэн хос дорҕооннонон иһиллэр. Ити санааны арыйан, кыратык куолулаан ылыым.

Киһи сир үрдүнээҕи тыынар тыыннаахтартан бары өттүнэн, үрдүк таҕымнаах сайдыылаахтара, ордук өйүнэн. Мэйии үлэтин киһи аймах үөрэтэн толору билиэн саарбахтыыбын. Бэйэтин бэйэтэ үөрэтэн билиэхтээҕэ кыаллара дуу? Мэйии таһыттан дьайыыларга үөрэнэрин олох көрдөрөр. Холобур, киһи арыгыга, наркотика, табаахха үөрэнэр. Ол эрээри, эт-сиин тулуйар кээмэйин аһардахха өлүүгэ тириэрдэллэр. Кыра кээмэй дьайыытынан мэйиини үөрэтии үчүгэйи тускуллаабаат. Уһун кэмҥэ дьайыы эт-хаан айылҕаттан айдарбыт үлэтин кэриҥэ кэһиллэн, атын хайысханан үлэлиирин ситиһиллэр. Түмүгэр киһи ыарыыга ылларар, киһилии сайдыыларыгар итэҕэстээх оҕолор төрүүллэр о.д.а. онтон да атын аньыы дьайыылара кыттыһаллар. Куһаҕана, киһи да, хамсыыр харамайдар да сыдьааннарын туруга уларыйар. Латыынныы ону «мутаҕия» диибит. Холобур, драконнугу күлбэрини булуу, кыһыл көмүстүҥү балыгы  туттарыы, о.д.а. уларыйыылаах харамайдар төрүөхтэрэ сүлүһүнүнэн дьайыы түмүктэрэ дии саныыбын. Индия дьахтара уон оҕолонноҕуна айыы бэлэҕэ буолбакка, аньыы дьайыыта ини.

Собуоттары тутарга түөрт ыарырҕатыллар хайысхаларартан киһи үүннээбэтэ-тэһииннээбэтэ дойду тыына (климат). Салгын төһөнөн тымныы, оччоннон хойуу уонна сүһүрдүү таһымын өрөгөйдөөн үрдэтиһэр. Тымныыга салгын хамсаабат буолан   сүлүһүннээх буруо түргэнник булкуһан, ырааппакка тутуллан хаалар.

Олус барыыстааҕын тоһоҕолоон этээһин нэһилиэнньэннэн харчыннан баҕардан утарсалларын күүһүн мүлүрүтэр баҕа дуу дии санаатым. Боппуруос турара барыыстанааһыҥҥа буолбакка, сүлүһүнү таһаараран, эйгэни, нэһилиэнньэни эмсэҕэлэтээһиҥҥэ диэни, хайдах күн бүгүнүгэр диэри өйдөөбөккө, барыыс харчыны ааҕа сатыы сылдьалларый?

Орто дойдуга туохтан да күндү киһи, кини  харчыннан сыаналаммат. Итиннэ олоҕуран, өлөрүүннэн буруйдууртан аккаастаныллыбыта.

Ыйга миллиардынан барыыһы киллэрэр да собуот, киһини, тыынар тыыннааҕы, оту-маһы өһөрөр буоллаҕына   тутулуо суохтаах.

Төгүрүччү өлбүт сиргэ, ол харчы кимиэхэ өҥөнү оҥоруой? Туһаныахтарын баҕарааччылар бааллар курдук. Сахаҕа, сортон соннонуллубат диэн домох эмиэ баар.

 

Уһук Уйбаан

 

7 июня, 2015 Главные новости

Добавить комментарий

*