Уһук: Этиллибити ситэрдэххэ

1 июня, 2015 в 2:39
Уьук

«О пользе юридической грамотности» диэн Аартук.ру ИХ-ка Саха Өрөспүүбүлэкэтин кылабаатын, бырабыыталыстыбатын нэһилиэнньэҕэ  дуораччы иһитиннэрэ тарҕаттарааччылара  ЯСИА (рупор) таһаарбыт ырытан, Д.Ивановы  саралыыр суруйуутун ааҕан, толкуйга түстүм.  

Төһө да судаарыстыба ыытар ис бэлиитикэтигэр өй уган, хайысхатын уларытыллыбатын билэн олорон,   толкуйум түмүгүн ааҕааччыларга тиэрдэр санааланным. Баҕар, ким эрэ миигин кытта сөбүлэһэн, кэнники, хойутуу быыбар сокуоннарыгар уларытыы киллэрэргэ туруорсуо.

Олоҕу, сайдыы олуктарын, киһи аймах айылгытын сиэрин-майгытын иһинэн, киэҥник анааран толкуйдуур саха эдэр дьоно бэлиитикэ эйгэтигэр киирэн иһиэхтэригэр эрэнэбин.

Нэһилиэнньэ быраабын уонна сокуоннары билиитигэр элбэх үлэ ыытыллар диэн арыый баһа соҕус этиллибит.   Судаарыстыба ыытар бэлиитикэтин, таһаарар сокуоннарын ис кырдьыгын нэһилиэнньэ билэригэр чахчы кыһанар, далааһыннаах үлэ барбат. Өскө, судаарыстыба салайар араҥата биир баартыйаҕа тирэҕирэр буоллаҕына, оннук сорук   туруо да  суохтаах.

Бар дьону баартыйа өйүнэн олорорго хайысхалаах сокуоннарынан сирдэтэр буоллахха, атын араабылаһар өй наадата суох. Холобурга, ааспыт үйэҕэ Сэбиэскэй Сойууһу аҥаардастыы баһылаан олорбут хомуньуустар баартыйалара ыыппыт бэлиитикэтин ылан көрүөҕүҥ. Бары таһымнаах сүбэлэргэ (советы) хомуньуустар баартыйалара туруорбут дьоно,   таларга иккис хандьыдаата суох, соҕотохтуу быһаччы куоластааһыҥҥа киллэриллэн, дьокутаат буолаллара.

Кими дьокутаакка талан туруоралларай, салайыы ситимигэр сүүмэрдээн ылалларай? Баартыйалаах үлэ киһитин. Баайы-дуолу бэйэтин илиитинэн оҥорор киһи дьокутаат буолара бар дьон былааһа диэн идеологиялаах бэлиитикэҕэ сөп түбэһэрэ.   Судаарыстыбаннай, эрэгийиэн, олохтоох сэбиэттэр оччолорго да   сокуоннары, ыйаахтары бэлэмнээн таһааран, ол туолуутун ситиһэр  сүрүн соруктаахтара.

Сокуоннар, ыйаахтар уоспастыба олоҕун иилиир-саҕалыыр ыйык буолалларынан, олору таһаарарга үлэлэһэр дьокутаат бэлэмнээх буолаллар ирдэнилиэхтээҕэ мөккүһүллүбэт кырдьык. Хомуньуустар баартыйалара норуот салайар былааһа диэн дойҕоҕунан сэбиэттэргэ бэлиитикэҕэ бэлэмэ суох дьону дьокутаатынан таллараллара. Ис кырдьыга баартыйа быһаарбытын уларыта-тэлэритэ сатаабакка, биир санааннан ылынарга куоластыыр дьоннор наадалара.

Билиҥҥи Сүбэлэргэ дьокутааттары талыы уратыта бэрт кыра. Уратыта былаас баартыйата бэлиитикэҕэ бэлэмэ суох дьону дьокутаат гына сатаабат, төттөрүтүн үчүгэй бэлэмнээх эрээри бэйэ киһитин дьокутаатынан, таллараллар диэмиим, аныыллар. Баартыйанан куоластааһын түмүгэ — анааһын.

Бары сокуоннар, ыйаахтар баайдаахтар интэриэстэрин көмүскүүр хайысхалаах тахсаллар, ону киһи быраабынан саптыныллар.  Холобуру хас биирдии сокуонтан аҕалыахха сөп.   Бар дьон, омук, нэһилиэнньэ бырааптаах буолуохтааҕа умнуллар,   суруллубуттара да тылга эрэ хаалар.

Омугунан тэриллиилэр бэйэлэрин саланыыларын, сирдэри-уоттарын баайын-дуолун бас билиэхтээхтэрин туһунан судаарыстыба Сүрүн Сокуонун кытта эбиискэ сокуоннары холбуу тутан аахтахха  эппитим дьоҥҥо өйдөнүөхтээх. Билигин даҕаны, нэһилиэнньэ бэлиитикэҕэ, сокуоннарга олус илдьиритэн толкуйдуура салайар баартыйаҕа элбэх туһаны аҕалбат. Итинтэн сирдэттэххэ, нэһилиэнньэ ортотугар элбэх үлэ ыытыллар да буоллаҕына, кэлтэри, эмиэ биир баартыйа ыытар бэлиитикэтин өйөөһүҥҥэ барара саарбахтаммат.

Уопсастыбанньык Д.Иванов СӨ-тин кылабаатын талыыга үлэлии олорбут Егор Афанасьевич Борисов туһатыгар «ГеопромайнингВерхне-Менкече» уонна «Туймаада-нефть» хампаанньаларынан   үбүнэн көмөлөспүттэрин сокуону кэспиттэринэн ааҕан  үҥсүү түһэрбит эбит. Ону ЯСИА аатыттан  хампаанньалар көмөлөспүттэригэр сокуону кэһии суоҕун, Д.Иванов билиллэри билбэтин дьоҥҥо-сэргэҕэ  кэпсээбиттэр.

Е.А.Борисов быыбарыга хампаанньатын сыыһа дуу, сөпкө дуу үбүлээбиттэрин ырытыспакка, этэрим атын ис хоһоонноох.

Арассыыйа судаарыстыбатын Сүрүн Сокуонун 14 ыстатыйатыгар сурулла сылдьар: «Российская Федерация – светское государство», — диэн. Илдьиритэн  толкуйдаан өйгө киллэрдэххэ, Арассыыйа ханнык да таҥара итэҕэлинэн сирдэппэккэ, сир, ол аата айылҕа сокуоннара этэринэн киһилии сиэри-майгыны тутуһан олоруохтаах эбит.

Е.А.Борисов кылаба эбээһинэһин толоро олорон, сатаатар уоппускаҕа барбакка эрээри, хампаанньалартан солотунан туһанан бэрик ылыыга хабааннаахтык  көстөр.

Экэниэмикэтин хаппытаал салайар уопсастыбаҕа босхо туох да оҥоһуллубат, ылыы төлөбүрдээх, биэриигэ эмиэ хардалаах, көмө  аата эрэ көмө, син биир эрэйииллээх. СӨ-тин экэниэмикэтэ уҕараабакка сайда турарыгар салгыы үлэлиирин, быыбарга кыайарын туһугар үбүнэн өйүүбүт диэн этэн-тыынан эгэлэйдэтиэххэ сөп. Өй тугу сөрүү тутан, халыҥата сатыыр баайдарын үксэтиһиэхтээх үптэриттэн үллэстэрин бу диэн этэр кыах суох, сэрэйэҕин эрэ. Барыта сокуон иһинэн оҥоһуллар. Сууттар дьиэги булбаттар. Кырдьыктаах дьыала, сокуону билбэккитигэр үҥсэн дьаабыланаҕыт диэхтэрэ. Онон бүтэр.

Итиччэтигэр, судаарыстыбабыт быыбары ыытыы, тэрийии сокуоннарынан ньымааттаһыыны бэйэтинэн сокуон хараҕынан ыйар эбит буолбатах дуо? Харчыны баайдаахтар аахпаттар, бэрсиэхтэрин сөп диэтэххэ, акаарыгын дуо диэн төттөрү ыйытыахтара.

Спонсордааччылар хара баһаамнар диэххэ эмиэ сөп. Ааты, атыыны реклама биллэрэр уонна хамсатар  диэһин кырдьык буоллаҕына, спонсордааһыҥҥа харчы халлааҥҥа ыһыллыбатынан ааҕыаҕыҥ.

Е.А. Борисов СӨ-тин бэрисидьиэнин эбээһинэһин  толорон кэлэн баран, салгыы быыбар түмүгэ биллиэр диэри кылабаа эбээһинэһин толоро олорон хампаанньалартан үп ыларга сөблэһэрэ ыраас суобастаах киһи сиэригэр-майгытар сөп түбэспэт курдук, ордук үрдүк сололооххо.

Е.А.Борисов ыларын ылбыт, ол мэлдьэһиллибэт,  хардата тугуй? Эппиэтин дьон-сэргэ билбэтин курдук илии охсуһан ылсаллара- бэрсэллэрэ чахчы. Онон нэһилиэнньэ күтүрүү саныы сылдьыбатын туһуттан быыбар хампаанньатыгар ис сүрэхтэриттэн, рекламаланар туһуттан харчынан көмөлөһөргө биир киһиэхэ биэрэри уларытан, быыбар хамыыһыйатыгар биэрэр курдук сокуону уларытар сиэрдээх быһыыга майгыннаһыа. Быыбар хамыыһыйата   бүддьүөттэн уонна спонсордартан  киирбит үбү хандьыдааттарга тэбис-тэҥҥэ үллэрэн биэриэхтээх. Оччоҕо, биэрээччи да, ылааччы да ньымааттаһыыга уорбаламматтар.

Ил Түмэн өрөспүүбүлүкэ иһигэр көннөрүүнү ылынар кыахтааҕын иһин, «…федеральные законы имеют верховенство на всей территории Российской Федерации» диэн Сүрүн Сокуон ыстатыыйатыгар олоҕуран,               ис хоһоонун биир өттүттэн кылардыы көрөн,  уларытыы киллэрэри саныыртан да кутаныахтара.

Е.А.Борисов сокуону кэспэтэх ыраас киһинэн сууттар, уопсастыбаннай балаата аахпыттарын иһин, киһилии сиэри-майгыны тутуспатаҕа диир сөп. Киһилии сиэри-майгыны тутуспат буолуу туохха тиэрдэрин норуот билэр.

Уһук УЙБААН.

 

1 июня, 2015 Главные новости Новость дня

Добавить комментарий

*