Уһук: Эҕэлээҕин эттэххэ

3 июня, 2015 в 5:08
Острова

Улуу Элиэнэ холкутук устан эҥсиллэ сытар. Таптыыбыт диир хаспадьыын-табаарыстар кини туһугар хараҥа дьыаланы бэлэмнии сылдьалларын билэр эрэ билбэт. Сололоохтор уонна, ойуунааһынтан тыл ылан эттэххэ, кутуруксуттара саныылларынан, өрүс киһи буолбатах, тугу да оҥор, устарын курдук уста сытыа диэн

Мин толкуйбунан ол тутах толкуй. Куйаар айбыт сокуонунан сырала (тонкая энергетика) суох орто дойдуга суох. Улуу эбэ бэйэтигэр холоонноох иччилээх буолуохтаах. Устарын баҕас ханнык да күүһүнэн тохтоппотор.  Эбэттэн илгэлэнэн, сарсыарда үтүөнү баҕаран сипсийэ уһуктар сэлэлиир күөх эйгэтин, утумнаһан самсаһан иһэр, күрэ устар бараммат баайын, балыктарын уутун сүһүрдэн умсарыахтара буолуо. Көтөр кынаттаах, сүүрэр атахтаах ырааҕынан тумнан, кинилэр күйгүөрдэрэ умнуллан, балкыырынан ынчыга, ис иһиттэн дьиппиэрэн, ыараханнык күрдүргүү  сытарын ситиһиэхтэрин син. Айылҕа анаан айбыта, эбэ ханна барыай дуу, сүтүөй дуу,   арай уута илгэлиир соругун умнан, аньыыны оҥорор убаҕаска   кубулуйуо.

Абааһылар хара дьайдарын хоһуйан этэргэ олоҥхоҕо да кыбыта түһэн ахтыллыбатах  орто дойдуга сууһарыылаах дьай саба халыйыа. Өйгө ойуулаан көрдөххө, ынырыгын ньии.

СӨ бырамыысланнаска миниистирэ А.Панов суруйар идэлээхтэри кытта санаа үлэстиитигэр «ТОСЭР «Заречье» диэн барылынан ГХ собуоттар тутуллуохтаахтарын үтүө дьыала оҥоһулла сылдьарын курдук этэн аһарбытын    Виталий Обедин болҕомтотугар ылан, нэһилиэнньэҕэ иһитиннэрбэтэҕэ буоллар, сүлүһүнүнэн тыынар собуоттар тутуллубуттарын   кэннэ  иэдээннээхтэрин билиэ  этибит. Ону да хойутаан, киһилиин-сүөһүлүүн, оттуун-мастыын кэхтэн бардахпытына «бабат-татат» татакалана түһүөхпүт буолуо.

Сир аннынааҕы ядернай дэлби тэптэриилэр саахалларын кистээн сылдьыбыттарын курдук туохтан кэхтии барарын билбэтэҕэ-көрбөтөҕө буолуохтаахтара сэрэйиллэр.

Сүрэх, искэн ыарыылара өрөспүүбүлүкэҕэ биллэрдик элбээбитин, сирбит баайын түргэн үлүгэринэн баһан ылар баҕаттан, бырамыысыланнаһы тулалыыр эйгэҕэ содулун аахсыбакка сайыннаран бачымахтаппыттарын түмүгэ буоларын, онон-манан саптан билиниллибэт, Сайдыы ыарыылара, баҕар эстэриилэр саахаллара эпсиэхтэрин сөп диэн өскүөрүтүн билиниллибитин иһин, тустаан  көмө суох.  Аракыаталар тобохторо Саха сиригэр түһүөхтээхтэрин, эт өйүнэн олорон былааннаан оҥоһуллубута мэлдьэһиллибэт чахчы, арай   уодаһыннаах дьайыыта улаханнык саҥарыллыбат. Судаарыстыба ити үлүгэр алдьархайы оҥотторон баран «Онкологическай киин» Дьокуускайга тутуллар үбүн биэрэрин ыраанар сурахтаах. Киһилии сиэрдээх салайааччылар  туохтан да инники, атын тутуулары тохтотон да туран, дибдийиллэн туран туттарыллыахтаах тутуулар ахсааннарыгар киллэриэхтээхтэрэ. Итиннэ буруйдаах кимий? Ити иэдээннэри оҥороллоругар көх-нэм буолбут СӨ-тин бырабыыталыстыбата диэн кирик-хорук туттан, сибигинэйбэккэ, доргуччу этэбин.  Буруйдарын сабынан, тутууну күүскэ туруорсаллара баҕалаах.

ГХ собуоттар туттарыыларын барылыгар Саха сирин төрүт олохтоохторугар иэдээни өссө эбэн оҥоруу төрүөтэ  хоһуланар бадахтаах. Аньыы аанын аһа сатыы сылдьан, тустаахтар мэлдьэһэн мэлэкэчиһэллэр.

Дьон-сэргэ химичэскэй производство Саха сиригэр туттуллуохтааҕын утарар. Утарыыны сүрүннүүр бөлөх тэриллэн үлэлиир. Ыам ыйын 27 күнүнээҕи миитинтэн көрдөххө, бастакы уохха үлэ күүскэ барар быһыылаах. Хамсааһын бастаһыктара угаайыга киирэн биэрбэтэллэр эрэ диэн баҕа санаалаахпын.

Нэһилиэнньэ ГХ собуоттары тутары тохтотуохха диэн модьуйуутугар, кылабааттан саҕалаан, бары таһымнаах салайааччылар хоруйдара биир, бырайыак суох, кэпсэтэр төрүөт да, орун да суох диэн. Өссө эбиилигэр, бырайыагы экспертиза көрөн түмүк оҥордоҕуна тугу эмэ быһаарыахтаахтарын этэллэр.  Дьэ, дьикти. Тутуллара быһаарыллыбыт эбийиэккэ бырайыак    оҥоһуллар уонна экспертизаны барар. Хайдах тутартан  атын боппуруос турбат.

ГХ собуоттары Мэҥэ Хаҥалас сиригэр тутарга  эрдэ   кэпсэтиллэн, сөбүлэһии барбыта биллэр. Кылабаа Е.А.Борисов көрдөһүү кэпсэтиитэ ахсынньы 23 күнүгэр  2014 сыллаахха Уһук Илин сайдыытын министиэристибэтигэр уруттаан сайдыы бырагыраамматыгар икки, «Базальт – новые технологии» уонна «ТОСЭР «Заречье» диэн  барыллары киллэриэҕиттэн саҕаламмыта. «ТОСЭР «Заречье» барыла ордук сэргэммитин кэпсээбиттэрэ. Ол түмүгүнэн, үлэ саҕаланан собуоттары үбүлүөхтээхтэр, туттарыахтаахтар Дьокуускайга кэлэн кэпсэтии ыыппыттара. Дьэ, ол кэнниттэн СӨ-тин өттүттэн ГХ собуоттары туттарартан аккаастаммыттара иһиллэ илик. Бырайыак экспертизаҕа барарын күүтэн олороллор. Айылҕа гааһыттан  метанолу, карбамиды ылыы производствота сүлүһүнү таһаарарын билэн олорон, кырата суох харчыга бырайыак оҥортотторон, экспертизаны аһартаран баран тутууттан аккаастаныахтара буолуо дуо?  Аккаастамматтар уонна млрд солкуобайы ороскуоттаан баран даҕ аккаастаннарбаттар аны. Күүттэриилээх экспертиза туох диэн түмүк оҥоруой?

Экспертиза диэн латыын тылыттан киирбит, сахалыы өйдөбүлэ оҥоһуллуохтааҕы,  дьайыллыахтааҕы чинчийэн үөрэтии. Саҥаны айаары чинчийииттэн ураты.

Кулакылаах дьыбаан куолуһута диэхтэрин күөйэ, киһиргиим. ¥лэм-хамнаһым күөгэйэр кэмнэригэр сылдьан, СӨ-ин бырабыыталыстыбанын «Госстрой» диэн судаарыстыбаннай кэмитиэтигэр бөһүөлэктэр генпланнарын чинчийэн көрөн түмүк оҥорор таһыттан эксперт буола сылдьыбыттаахпын. Ити тутуу бырайыактарын экспертизалааһын соруктарын син билэбин диир быһыым.

Экспертиза соруга, бырайыак судаарыстыба олохтообут нуормаларын, стандартарын тутуһан оҥоһуллубутун ымпыктан-чымпыктаан үөрэтии. Холобур, олорор түөлбэлэр генпланнарыгар, киһи орто дойдуттан барарыгар,   сүөһү өлүгүн, кытаанах, убаҕас тобохтору харайар сирдэр олорор сиртэн нуорманнан көрүллүбүт ыраахтара туһуллубутун, уонна  олорор нэһилиэнньэ ахсааныттан,  элбиэтээхтэрин болҕомтоҕо ылан, ити сирдэр иэннэрэ сөпкө быһаарыллыбытын чинчийэн үөрэтэн түмүк оҥоруу. Атын хайысхалаах да экспертизалар судаарыстыбаннай нуормаларга олоҕуран түмүк оҥороллор. Нуорматтан таһынан чинчийиллэн үөрэтиллибэт.

ГХ собуоттар бырайыактарын айылҕаны харыстыыр хайысханан экспертизалара хайдах оҥоһуллуой? Оннук буолуохтаах диэн сэрэйэрбин кэпсиим.

Экологическай экспертиза киһи этин-хаанын, атын тыынар тыыннаахтары, үүнээйини эмсэҕэлэтэр биэсэстибэлэр эйгэҕэ төһө элбэхтик булкуһуохтаахтарын үөрэтэр. Онно судаарыстыба олохтообут нуормата ПДК (предельно допустимая концентрация) дэнэр. Холобур, чоҕунан оттуллар хочуолунанай буруотунан тахсар быылын чугас эргиннээҕи салгыҥҥа   булкудаһыгын ПДК нуорматыгар турбаны үрдэтэн буруону киэҥ сиргэ тарҕатан сөп түбэһиннэрэллэр.

Ити холобур этэринэн, эксперт сүлүһүннээх биэсэстибэни бачча  сабардамнаах эйгэҕэ булкулуохтаах диэн суокка ыларыттан улахан тутулуктаах. Ыйыгы толорор эксперт метанол оҥоруутугар паардаах буруонан тахсар, тобох уунан түһэр сүлүһүннэри суокка ылар салгынын уонна уутун сабардамнарын улаатыннаран, ПДК нуорматыгар сөп түбэһиннэрэр толору кыахтаах. Экспертиза түмүгэ суоттаан көрүүнэн оҥоруллар. Сүһүрдүү кэриҥин анаалыстаан быһаарыыллар.

Дьон сэргэ      химичэскэй производство сүлүһүнэ суох буолбатын уонна  тыыннаах эттиктэргэ ол дьайыыта тымныы салгыҥҥа, өҥүрүк куйааска лаппа улаатарынан тымныы тыыннаах Саха сиригэр ГХ собуоттар тутуллалларын утарыы. ПДК ону учуоттаабат, экспертиза болҕомтоҕо ылбат.

Онон, эҕэлээҕин эттэххэ, экспертиза түмүгүн күүттэрэн, Саха сирин олохтоохторугар соһуччу «үөрүүнү» бэлэмнииллэрэ олус саарбахтаммат. Ким бырайыак суох, кэпсэтэр орун суох диэччи ГХ собуоттар тутуллалларын аһаҕастык өйөөччү, соругун ситэри   эрэ эппэт.

СӨ-тин кылабаата бырайыактыыр үлэ саҕаланыан иннинэ олохтоох нэһилиэнньэ утарар,  онон  ГХ собуоттар тутуллар барылларын тохтотобут диэн сөбө. Ол суох.

 

Уһук УЙБААН.

 

 

3 июня, 2015 Главные новости

Добавить комментарий

*