Хаҥалас сайдыахтааҕар санаа

26 мая, 2015 в 1:49
Подтопило

Ыам ыйын 13 күнүгэр 2015 сылга Дьокуускай куорат уокуругун Куораттааҕы Сүбэтин (гордума) дьокутааттара былааннаах сессияларын таһынан мунньустан, «Индустриальный парк «Кангалассы» диэн сайдыы барылыгар анаан  17  га сири түүлээһиҥҥэ биэрэргэ диэбиттэр.  Дьокутааттар, эрдэ быһаарыллыбыт да буоллар,  халбаҥнаабат биир күрүс санаанан сөбүлэспиттэр. Сайдыыны өйөөһүн хайҕаллаах эрээри, киһи ыйытыгар харда суох өйүгэр кыайан сааһылаабат түгэннэрдээх.

Бу сыл муус устар  28 күнүгэр СӨ-тин кылабаата Владивосток куоракка Арассыыйа бырабыыталыстыбатын Уһук Илин сайдыытын министиэристибэтин Социально-экономичэскэй сайдыыларын уруттатыллыахтаах сирдэр (СЭСУС, нууччалыы кылгатыыта ТОСЭР) барылларын сыымайдыыр хамыыһыйаҕа   «Индустриальный парк «Кангалассы» барылын көрдөрөн,   Уһук Илин эрэгийиэн сайдыытыгар   биир тутаах суолталааҕын итэҕэтэн, Москватааҕы киин хамыыһыйа көрүүтүгэр ыытары ситиһэн кэлбитэ. Дьиктитэ, барыл туһатын итэҕэтэргэ «Сунян» диэн кытай хампаанньатын дириэктэрин Ли Циньу илдьэ сылдьыбыта биллэр. Тута ыйытыктар күөрэс гына түһэллэр.

Киһи ыйытыгар эппиэт ылбатаҕына,  оннук буолуохтаах диэн бэйэтэ сэрэйэн быһааран өйдүүр. Онтон туора турбаппынан сабаҕалаан көрүүм.

Тоҕо «Сунян» хампаанньа тойонун барыл көмүскээһинигэр кыттыһыннарда? Сэрэйдэххэ, «Индустриальный парк» сайдыытыгар сүрүн харчы угааччы Кытайтан буолар эбит.    «Индустриальный парк «Кангалассы»  СЭСУС ахсааннарыгар кииристэҕинэ, «Технопарк»  диэн барылга кыттыһыахтаах олохтоох  уон икки ООО диэн ааттанар тэрилтэлэр   «Сунян» хампаанньа аннынан үлэлиэхтээхтэр, кинилэр оҥорон таһаарар өлүүлэрэ дуона суох гынан, балысхан сайдыыны тускулаһыннарбаттар диэн өйдөнөр.

Хаҥалас  уруттаан сайдыахтаах сирдэр ахсааннарыгар киирэрэ  судаарыстыбаннай хамыыһыйа сөбүлэҥин ылара эрэ хаалбытын кэннэ Куорат Сүбэтэ сири тоҕо ыксаан, Дмитрий Борисов бас билэр «Индустриальный парк» диэн тэрилтэтигэр биэрдэ?

Эппиэтин кистэлэҥин толкуйдаан, сааһылаан төбөҕө киллэрэр олус судургу буолбатах быһыылаах.

Сири анатарга тэрилтэлэр кыттыбатахтарынан, быһа биир баҕалаахха бэриллибит. Оннук буолааччы. Син итэҕэйиэххэ сөп. Олох уопута көрдөрдөрөрүнэн, күрэх иннинэ кэтэҕинэн кэпсэтии кыайыытын түмүгэ итинниккэ тиэрдээччи.

СЭСУС-гэ үлэлиэхтээх хампаанньа сири түүлэспэккэ босхо ылар бырааптааҕынан, Д.Борисов 49 сыл устата түүлэһиэхтээх сирин биэрэригэр тиийэр. Бас билиитэ буолбатах сиригэр соболоҥ көрдүүр кыаҕа суох. Туппут уонна аатыгар суруммут (приватизация)  баайын төлөттөрүөн эбэтэр кыттыгаска киириэн сөп. Куорат Сүбэтэ да, мээрийэ да Хаҥалас СЭСУС  буоларын, бэйэбит бизнес-тэрилтэлэрбит сайыннарыахтара, туораттан харчы уган, тутуу туттаран, баһылаан-көһүлээн олоруохтарын утарсыхтара диэн санааны чугаһаппаппын.

СЭСУС үлэтин салайар хампаанньаны  судаарыстыба, ол аата Москваттан анаан дьаһайтараллар. Саҥа тэриллэн,  атаҕар туруор диэри элбэх чэпчэтиилэинэн туһаналлар. Итиннэ сыһыаран эттэххэ, ханнык баҕарар түбэлтэҕэ харчы уган  туттарааччы (инвестор) производстватын экэниэмикэтигэр сүрүн быһаарааччы, түмүгүн бас билээччи буолар   уонна СЭСУС салайар хампаанньа хантан ананара кэпсэтии ханна ыытыллан, харчы хамсыырыгар боппуруостары быһаарыыга суолталанар.

Киһи аймах, дойду иннин диэки сайдыбакка биир кэминэн олорбот. Саҥаттан саҥаны толкуйдаан оҥорон туһаҕа таһааран иһиллэрэ утарсыллыбат, мөккүһүллүбэт, сөбүлэһиллэр оннук.

Оттон сайдыы диэн тугуй? Мин саныахпар, сайдыы сүрүн соруга — дьон олоҕун уйгулааһын. Биир киһи баайа баппакка Канарскай арыыларга хонон кэлэрин ситиһэргэ соруктаммат.

Чахчы киһи туһугар  айар, тутар, үлэлиир буоллахпытына, киһини бэйэтин сүһүрдэн тутах тыынныыр, суорума суоллуур оҥоһуулар (производственные процессы) туохха наадаларый? Өлөн баран өрөгөй ырыатын ыллаабаккын. Кутурҕана, санааны баттааһына айыллыбыт уйгуттан тииһиммэккэр сылдьар.

«Индустриальный парк «Хангалассы» саҥа тутуу матырыйаалларын, ол иһигэр полимердары,   өрөспүүбүлүкэ ис ырыынагар оҥорон тарҕатыахтара диэн буолар. Эмиэ сөп быһаарыы. Оҥоһуллар ороскуота улаханынан  тас ырыынакка үтүрүттэрэҕин. Хайдах да хобордоххо алаадьыны эргичиҥнэтэр кэриэтэ өрө-таҥнары туппутуҥ иһин, Саха сирин кыһына баарын тухары тумнубат ороскуотуҥ. Ол өйгө ылыллыбыта үчүгэй. Экэниэмикэ кэми кэмчилэтэр ирдэбилин (временной фактор) тутуһуу.

Кытай хампаанньата мөлүйүөҥҥэ тийбэт ахсааннаах нэһилиэнньэни хааччыйаары түбүгүрэр дуо?

Сахаҕа ыамнаан киирээһин диэн өйдөбүл баар. Туһаныахтарын сөп домох. Ол хайдах диэтэххэ, сабаҕалыырбын кэпсиим.

Кырааска, лаах, полистирол, пластмассаттан турбалары о.д.а. химия өҥөтүнэн  ылыллар быыһык биэсэстибэлэртэн (полуфабрикатное сырьё) оҥорон таһаарарга былаанныыллар. Быыһык биэсэстибэлэри сүрүннээн ньиэби, гааһы   күүскэ булкуйан молекулярнай туруктарын уларытан (глубокая переработка) ылаллар. Холобур, Мэҥэ Хаҥаласка тутуллуохтаах ГХ собуот оҥорон таһаарыахтаах метанола быыһык биэсэстибэ.

¥өһэ ааттаммыт табаардары оҥорор собуот тутуохтара, икки хас сыл быыһык биэсэстибэлэрин өрөспүүбүлүкэ таһыттан аҕалыахтара. Онтон, хайа бу, акаарыларбыт дуо, гааһы үтэ сытар турбалар ыксабытыгар сыттахтарына бэйэбит оҥорбоккобут тыһыынчанан көстөөх сиртэн таһа олорбут диэн буолуо. Кистии-саба метанол оҥорор собуоту тутан барыахтара. Тугу туталларын көрдөрүөхтэрэ, сирдэригэр киллэриэхтэрэ да суоҕа. Оннооҕор, Ленскэйгэ «Сургутнефтегаз» хампаанньа суолунан сылдьары хааччахтаһар.

Химичэскэй производство тобохторо сүлүһүннээҕин билим билинэр. Олус билимҥэ сигэммэккэ көрдөххө, химия бородууксуйата айылҕабытыгар да, олохпутугар да суоһаан эрэр. Тутарбыт барыта химия көмөтүнэн оҥоһуллубут табаардар. Онтубутун туттан баран мээнэ бырахпыппыт сирбитин толордо. Хас хардыы аайы утах кутар бытыыкка, бакыат о.д.а. элбиих- элбэх ыһылла сыталлар. Куһаҕана уокка умайдахтарына кистэнэ сылдьыбыт сүлүһүннэрин дьэ таһаараллар. Уокка тумнастыы төрдө итиннэ.

Аны туран, мас, тимир иһит, сачыын (сатин) таҥас курдук кылгас кэминэн туруктара ыһыллыбат, төһө кэминэн сири кытта сир буолалларын билбит суох. Арай уулуннарар убаҕаска  (агрессивная среда) сүлүһүн таһаара-таһаара туруктарын уларытыахтара.

Атын дойдуларга, иэдээни таһааралларын өйдөөн, хомуйан дьаһайаллар. Биһиги ол туһунан толкуйдаан көрбөппүт. Хаахтыйар турукка тиийдэхпитинэ хабытайданыахпыт буолуо. Сүһүрдүүнү таһаарар тутуулары туруорсан туран тутарбыт оннугар, бэлэм сытар иэдээни таһаарыах тобохтору хомуйар ордук буолуо этэ.

Химиянан үлүһүйэри тохтотуохха, ол оннугар аҕыйах ахсааннаах нэһилиэнньэлээх түөлбэлэргэ (500, 1000, 2000, 5000)  иһэр ууну уонна тобоҕу ыраастыыр оборудованиелары оҥорон үлэҕэ киллэртиэххэ.

Социальнай-экономичэскай сайдыы төрдө — ОЛ!

 

Уһук  УЙБААН.

 

 

 

26 мая, 2015 Главные новости Новость дня

Добавить комментарий

*