Хотой Бииктэр: Аана суох алдьархайы утары

12 августа, 2014 в 0:52

Киһи бэйэтин тус олоҕунан холобур буолуохтаах. Бэйэтин көрүнэн баран атыттары такайарга тиийиэхтээх. Чөл олох туһунан бэйэтэ испэт, табахтаабат киһи этэрэ-тыынара ордук оруннаах.

Үрдүк категориялаах норуот эмчитэ, народнай медицина магистра, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, чөл олох өоөспүүбүлүкэтээҕи түмсүүтүн чилиэнэ Виктор Макарович НИКОЛАЕВ – Хотой Бииктэр тус олоҕо, үлэтэ-хамнаһа чөл олоҕу дьоҥҥо-сэргэҕэ тарҕатыыга ананна. Кини этэрэ-тыынара элбэх. Онтон быһыта-орута билиһиннэриим:

-Сорохтор бэйэлэрэ иһэр, табахтыыр эрээрилэр мунньаҕынан чөл олоҕу туругурда сатыыллар. Оттон бэйэҥ оннук олоҕу тутуһар буоллаххына, дьону итэҕэтэҕин.
Мин үйэ аҥаара чөл олох бириинсиптэрин дьоҥҥо тарҕатар үлэни ыыттым. Олох сокуонунан киһи бигэ суолуттан туораан, саҕалаабыт дьыалатын салгыырыгар атын эдэр киһини булуохтаах. Мин сэттэ уоммар чугаһаатым. Эрэллээх илиигэ эстафетам баалкатын туттарыахпын сөп эбит диир киһибин көрсөн дьоллонуом эбит. Биһиги курдук чөл олоҕу тарҕатарга үлэлиэх-хамныах эдэр дьон баара үөрдэр.
Мин дуу, толору боломуочуйалаах былаастаах дьон дуу? Биһиги туруорсууларбыт сокуонунан бигэргэннэхтэринэ эрэ улахан уларыйыы тахсыа.

Аана суох алдьархайы утары

Аҕыйах ахсааннаах омукка арыгы аана суох алдьархайы оҥорор. Онно эбэн кэбис – арыгыны, табаҕы. Егор Афанасьевич Борисов чөл олоххо сыһыаннаах кэккэ дьаһаллары киллэрбитэ. Ол эрэ да туһуттан мин кинини улаханнык ытыктыыбын.
Уталыппакка кэккэ кытаанах дьаһаллары ылыахха наада. Сахабыт сиригэр испэт, табахтаабат бөһүөлэктэри тэрийэргэ ыҥырыылары саҥардыахха наада. Оннук нэһилиэктэр Чурапчыга бааллар. Хайа, уонна Эмиэрикэҕэ табахтаабат бүтүн штаттар бааллар дии. Олох үчүгэйэ бэрт буолан эрдэ барыахтарын баҕарбаттар.

Туох эрэ саҥаны истиэхпин баҕарарым да…

Ыччакка үлэ суох диэтибит эрээри, үлэни киһи бэйэтэ айан таһаарыахтаах. Сэбиэскэй былаас суох. Хантан да халлаантан көмөнү эрэйбэккин, барыта бэйэҕиттэн билигин тутулуктаах. Билиҥҥи ыччаттар санааларын түһэрбэккэ, ыарахаттартан чаҕыйбакка күүскэ турунуохтарын наада. Киһи тута байан-тайан барбат.
Оскуола оҕоту бизнес сокуоннарыгар үөрэтэр наадата тирээтэ. Уопсайынан, үөрэҕирии систиэмэтэ эргэрдэ. Оҕо оскуоланы бүтэрэригэр олоҕор быһаччы туһалыыр уонча көннөрү идэни ылан тахсыахтаах. Бу олоххо туһалаах предметтэр өрө тутуллуохтаахтар. Омуктар итини өйдөөбүттэрэ ыраатта.

Былыр математикаҕа күүстээх оҕо тылга атахтанар. Тылы билэр оҕо математика туһуттан сыыйыллар. Төһөлөөх учуонай, улуу дьон буолуох оҕолор ити барыларын тэҥниир систиэмэ туһуттан өрө тахсыбатахтара буолуой?
Акаары концепция, акаары бэлиитикэ ити. Кыбыстабакка этэбин – миигин оскуолаҕа биир сыл хаалларбыттара. Онтон туран мин ааҕыстым. Задаача суоттаатым. Учууталбын үстэ туруор диэн торгууйдастым. Математик буолар былааным суох, көр, атын предмеккэ барыта биэс диэтим. Киһим ачыкытын көннөрүнэ-көннөрүнэ сыаналарбын кыҥастаһан баран бэйэтэ да сөхтө быһыылаах. Урут учууталы утары көрөн туран саҥарыы улахан хорсун быһыыга, подвикка тэҥнээҕэ, учууталы таҥара курдук көрөр кэм этэ буоллаҕа. Киһим туруоран кэбистэ. Нокоо, чэ, киһини түһэн биэрээйэҕин диэтэ.

Географияны, историяны уус-уран кинигэ курдук ааҕан кэбиһэр этим. Саһаран хаалбыт араҕас кинигэттэн ол уруокка кэпсииллэрэ миэхэ туох да интэриэһэ суоҕа. Былыр үйэҕэ буолан ааспыт син биир уларыйбат буоллаҕа. Мин туох эрэ саҥаны истиэхпин баҕарарым.

Былаастан биир да дьиэни ыһыгыннарбатаҕым

Кэлии омуктар байарга-тайарга диэн бырагыраамалаах кэлэллэр. Бэрт кэбэҕэстик кинилэр олохсуйаллар, ол өттүгэр бары усулуобуйаны биһиги оҥоробут. Сирбитин босхо туран биэрэбит. Ол дьоммут кыргыттарбытын талыыллар. Былааска кытары талаһаллар. Эрэмээн киһитэ дьокутаат буолла дии. Хайа да омук сиригэр кэлии омукка итинник барыларын бары туран биэрбэттэр. Оттон бэйэбит эдэр, эрчимнээх уолаттарбыт үлэтэ суох сылдьан сарсыҥҥыга эрэллэрин сүтэрэллэр, синнэригэр түһэллэр.

Биир бэйэм, төһө да үстүүтэ төхтүрүйэн бочуоттаах гражданин ааттааҕым, атын элбэх норуотум иннигэр өҥөлөөҕүм үрдүнэн былаастан биир дьиэни ыһыгыннарбатаҕым, барытын бэйэм атыылаһан ылбытым. Уонна кэлэн атын дьоҥҥо тиксиэ дуо дьиэ-уот, баай дуол?

Былаастаах уонна көннөрү дьон

Билигин көннөрү киһи кыайан былааска тахсыбат. Туга даҕаны суох киһи, баай эрэ буолбатах буруйугар былаастан үтүрүллэ сылдьар буоллаҕына хаһан өнүйүөхпүтүй?
Былаастаах дьон уонна көннөрү дьон арыта улааттар улаатар. Кинилэр уон икки тыһыынча биэнсийэҕэ уонча оҕону иитэн көрдүннэр! Урукку-хойукку ойохторбуттан уонтан тахса оҕобун ол уон икки тыһыынча биэнсийэбинэн иитэн-аһатан кэллим.

Харчы, билсии-көссүү өрө көтүтэр үйэтигэр, туора улуус эрэ диэн туорайдаспакка, эйэ-дэмнээхтик сарсыҥҥыбыт туһугар бүгүн өрө мөхсүөх кэриҥнээхпит.

Хотой Бииктэр үйэ аҥаара турууласпыта толору туолар, чөл, чэбдик олох илэ-бааччы кэлэр күнэ-дьыла хаһан үүнүөй? Кимнээх ол ону иилээн-саҕалаан салгыы сайыннарыахтара эбитэ буолла?

12 августа, 2014 Главные новости

Добавить комментарий

*