«Дьулаан чуумпу» сэһэнтэн быһа тардыы

7 июня, 2014 в 0:49

Туох барыта иэстэбиллээх. Сэнээбиккиттэн сэттэ±ин ыла±ын эІин диэн этэллэр дии. Хара дьай хайаан хаалыа±ай, хаґан эмит харыгыттан харбата±ын. АІаардастыы ата±астаммыт, саІарар быраабыттан быстыбыт билэрэ эрэ бэйэтэ, санаатынан саІата. Туох инниттэн чуо кини манныкка тигистэ? Ґчэґэ туолар, сэт-сэлээн ситэр диэн тыл эрэ дэгэтэ эбит. Иккиэн да±аны бэтэрэнэн дьахталлар. То±о кинилэри таІара накаастаата? Кіннірµ дьоло суох дьыл±атыттан кытары матарда? Хара дьай халыІыыр, буруй-сэмэ дириІиир, куґа±ан эмиэ сайдар. Ону кытары дьахтар ис санаатыгар атын туох эрэ сайдар. МаІнай эйэнэн ити иирээкиттэн хайдах босхолонор туґунан тобула сатаабыта. Кини хаайыыга уктарар дібіІ да буолуохтаа±а. Биир-икки сылга µіґэ тыыныахтара. Онтон? Ол да дойдуттан тінніллір. Киґилэрэ іссі ыар тыынынан ыанньыйан тахсан, тыыннарын иґиллиир ини. Киминэн эрэ илдьи кырбатан кэбиґиэххэ баара. Ол кырата бэрт курдук. Бэйэтэ гынарын курдук бэйэтин гыннаттардахха? Эттэххэ дібіІ. Хаайыы быґа да сиэтэр, итинтиІ син эр киґи. Хайаан кинилэргэ кыайтарыай. Оттон іссі биир эр киґи баар дии. Хара±а баайыылаах, кулгаа±а бµілээх. Јйµн кытар іґµлэн кэбиспиттэрэ дуу. Ойо±ор биирдэ этэн кірбµтµн:

— Кэбис, хаґан кини итэ±эйиэн. Тіттірµтµн миигин буруйдуо. Кэбиис-кэбис, — диэн букатын буолуммата±а.

Оттон бэйэтэ? Киґи ійµгэр баппат быґыыны итэ±эйбэт идэлээхтэр. Саата-суута кэм да дьахтарга тµґµі.

Ити киґи мэлдьи итинник буолбата±а. Хаґыын эрэ атына. Оччотугар хаайыы маатыска дуо буруйдаах? Хаайыыттан да±аны син этэІІэ эргиллэн кэлэллэр. ЭІин бэйэлээхтэр киґи тэІинэн олороллор. Атын іттµгэр баайыылаахтара, туґунан каасталаахтара буолуо. Ол диэн атын. Арай, ол дьон ійдµі эбиттэрэ дуу? Кырдьык да±аны. Чугас дьоІІуттан, хайа эрэ милииссийэлэртэн кімі эрэйэргин аастаххына, ол эйгэ±э эрэнэргэр тиийэ±ин. Киниэхэ синэ биир. Кыылы кытта кыыллыы сыґыаннаґыахха. Куґа±ан куґа±ан кутуруктаах. Ити киґи киґи да буолбатах. Киґи сиэрин, сирэйин былыр сµтэрбит іссі да киґи дуо? Ба±ар, ійі бааллыбыта буолуо. Арыгы быґа сиэн. Јскі суукка биэрдэр, итинник бэрдииги таґаараннар, киґиІ, хата, ууттан кураанах тахсыа. Јссі инбэлиит аатыран ас таґаарыа.

Сити санаа ытыл±ана ньылтаа маІан сирэйигэр кµлµк буолан кістµбэтэ. Тірµµ маІан сирэйэ мааска буолан эрдэ±э. Онтун биирдэґигэр эмиэ уларсыбыт курдук. Дьоппуон омук гейшалара сирэйдэрин туртаталларыныы биирин сирэйэ куру-куба±ай. Биирэ маІан, биирэ куба±ай. Иккиэн саІаран эппэттэр. Дьоппуон дьахталларыныы «суох» диири билбэттэр. АнарааІІылар лиэксикэлэригэр суо±унан, маннаа±ылар бырааптара суо±унан.

Саха дьахтара тулуурдаа±ын тірµµр дьиэлэр туоґулууллар. Саха дьахтара бэриниилээ±ин омук дьонноро ордугургууллар. Саха дьахтара ата±астаммытын классикаттан аа±ан билэллэр, батталлаах былыргыны сі±і саныыллар. Саха дьахталларын сµµрбэ биирис µйэтээ±и мэтириэттэрэ дьµґµйµллµі эрдэ ини. Ол хайдах іссі сайдыахтарын билбэт буолбуттар ортолоругар «суох» диэн тылы умна быґыытыйбыт, аІаардастыы ата±астанарга µірэнэн хаалбыт кыргыттар бааллар этэ диэн ким итэ±эйиэй.

Ол саІата суох дууґаларынан ытыыр, санааларынан эрэ сарылыыр дьахталлар баалларын тухары µрдµлэригэр µІкµµлээбиттэр µйэлэрэ уґуо±а, киґинэн аахпакка киэптээбиттэр кэккэлэрэ кэІиэ±э.

Арыый эрдэ дуу, «суох» диэн тыл суостаахтык иґиллибитэ, хара дьай халбарыйыа, бэйэтэ-бэйэтигэр хатаныа этэ, ба±ар. Куґа±ан арыт куттас. Атын куттастары кини булар. Јскі оннук эбитэ буоллар, куґа±ан µіґэ куґа±ан дьапталланан иґиэ суох этэ.

ЧЭГДЭ.

7 июня, 2014 Без рубрики

Добавить комментарий

*