Чуумпу күн

13 сентября, 2014 в 0:54
images

Эргэ тахсыан ыралаабат кыыс-дьахтар суох ини диэххит. Мин да хаста да кырынан эрдээх дэнэ сылдьыбытым. Ол ааты сүгэр эрэ туһуттан сөбүн эрэйи көрбүтүм. Һуу, арах, арах…

Дьахтар талыылаан татакайданарыгар уонна төрөөн бэрт диэн хас сырыы аайы андаҕайан баран, сонно умнан кэбиһэригэр дылы, эргэ тахсан кэһэйбитэ өйүттэн эмиэ сотуллан хаалар эбит. Дьэ, бу киһилиин баҕас ньир-бааччы, эйэ-дэмнээхтик, дьоллоохтук олорор инибин диэн быһа эрэнэн элэс гынан хаалаллар. Арай, мин ол ньир-бааччыларыгар эҥин соччо наадыйбакка, имэҥин эрэ илдьэ бараары улахан көр. Тапталга максималистка диэн мин ини, атына даарам да наадата суох диибин. Онтон били умайар уот сөҕүрүйүүтэ дьиэ-уот дьарыга дьарыйан, мыынарым, сирэрим, силбиэтэнэрим, дьэ, киирэр. Били бэйэлээҕим аты күтүр аатырар, сэгэртэйим сиргидэххэ кубулуйар. Аат олоҕо саҕаланар. Кэргэн уонна тахсан бэрт диэн сиргэ силлиибин, уоскуйа уйабар бүгэбин.

Онтон эмиэ ким эрэ көстө охсон умайыктанан барабын, ууга-уокка түһэбин, саҥаттан курдук сарыкыныйабын.
Маны тиһэр стадиям бэлиэр кэлбит буоллаҕына, билиҥҥи киһим астаапкаҕа барара уолдьастаҕа эбитэ дуу? Мүөттээх ыйбыт туолан, таһымнаан иккис ыйга көстө да, сыппыыр кэммит чугаһаата ини диэн эрэнэ саныыбын. Ону-маны тистэҕэ буолабын, испэр-таспар мөҕүттэбин да, киһибин көрдөрбүн да ууллан хаалабын. Хайдахтаах да тастан иитиллибит санааттан саҕаламмыт майгыбын тиэрэ, бэйэтин туһатыгар эргитэри кини, дьэ, сатыыр. Бэйэм билбэппинэн да, кини этэринэн сылдьар буолан хаалабын. Онтубуттан бэйэм бэйэбэр хааллахпына иһим буһар, бу билиҥҥим курдук. Ол эрээри харах харахха эрдэххэ хайыыр да кыаҕым суох. Туох айылаах абылаппытым буолла? Мин күндүтүйэрим күлүүһүн киниэхэ ким туттарда? Биитэр барытыгар сөп түбэһэр күлүүс тыла чуо киниэхэ баар дуу?

Иккиэйэҕин хааллахпытына бу сирдээҕи киэр үтэйиллэр. Бэйэбититтэн ордон кимиэхэ да, туохха да наадыйар аат диэн суох. Биһиэхэ быраап биэрэллэрэ буоллар, сүүрбэ түөртүү чааһы быһа сууланан баран сытыа этибит. Дьолго, мин оронум кыыс оҕо киэнинии кыараҕас. Имэҥ биирин үксүн ол иһин тиһиллэ-тиһиллэ хат иитиллэр ини. Сыһыан сойорун биир төрүөтэ – киэҥ орон, дэлэй олох. Бэйэ бэйэттэн салгыбакка, салгыытын сэгэтэн көрө сатаабакка төһө өр маннык сылдьыахпыт буолуой? Ити баар, кэм да инникини сэгэтэ сатаатым быһыылаах дии.
Таптал бары ыйынньыктарыгар баар ымпык барыта баар. Тэйсэ түһээт ахтыһыы, бэйэ-бэйэттэн эрэ дьоллонуу, тугу барытын минньигэһиргитии, абылатыы, атаахтаһыы – маны салгыы тиһэ туруохха сөп. Ону тылынан бигэргэтэ эрэ иликпит. Онтон, дьэ, биһиги толлобут. Санаабытыгар, саҥа таһааран этиллибит быһаарыы тохтоон хаалбыт курдук хартыыҥка өҥүн-дьүһүнүн тосту уларытан, туохха-туохха тиэрдиэ биллибэт. Ити тыла да суох сыһыан кэмниэ-кэнэҕэс тиэрдиэхтээх кэриҥин туһунан кэпсэппиттээхпит. Арай, эн миэнэ буолууҥ… Оттон билигин мин эйиэнэ буолбатахпын дуо? Тоҕо пааспар бэчээтэ эрэ күрүөлээтэҕинэ көҥүлбүт быһыллан, кимиэнэ эрэ буола түһэбитий? Ол бэчээттэн иҥнибэккэ киирэ-тахса сылдьааччылар, атын ыырга сыбыытааччылар үгүс инилэр.
Бу иннинэ икки күн тэйсэн өлө сыһан турабыт. Оттон бүгүн? Кинитэ суох бу күммүн уһатан, хайдах эрэ өссө сарсыҥҥыны мүччү көппүт киһи. Онтон өйүүҥҥү күнү өрө баран туораатарбын, букатын рекорд олохтуо эбиппин. Үс күн барытын быһаарар – кинилээх ордугун дуу, кинитэ суох өссө бэрдин дуу билэргэ. Табаҕы быраҕарга эмиэ оннук дии. Маҥнайгы күн ломка, иккис күнүгэр иирэ сыһаҕын, үһүс күн арыый чэпчиигин. Онтон салгыы өссө чэпчээн бараҕын. Таах даҕаны ити ким хайдах ылларбытыттан тутулуктаах…

Атын бэйэлээхтэр харахтарын быһа симэн баран сөбүлэһэр аакка сылдьыахтара. Бу эр киһи кэмчитигэр итиччэ көстүбүтүгэр махтал диэн дьиэгин барытын сото-сото тупсаран көрүөхтэрэ. Ойох ыла да иликтэриттэн онно-манна орох тэбэр уолаттар, туора-маары туораталыыр туйгуннар онон туһанан үөһүгэр киирэн иһиэхтэрэ, үрдүлэригэр үҥкүүлүөхтэрэ. Ама да дьахтар ахсаана кинилэри баһыйар элбэҕин иһин, куонкуруска хапсаары аһара итинник хаптаҥнаабат буоллахпыт. Ылан абыраабатыннар, тахсыах да суох.

Уон аҕыстаахпар курдук акаары да буолан хаалбаппын. Таптал диэтим да туохпун барытын туран биэриэхтии бас бэриннэрбин. Холоон өйдөммүт дьахтар, хаһан билбит киһигэр, хоонньоспутуҥ эрэ иһин, эт бэйэҕин эрэннэҕиҥ. Таах да ол эр киһибин хас сыл микроскобунан үөрэтэн баран, бэрт бэйэбин туран биэриэхтээхпиний? Микроскоп бэрт диэбитэ дьиҥҥэ кэлэн нуул буолан соһутаарай? Онон, орон бэйэтэ анаалыстыырыгар тиийэр – саҥа сыһыан салгыылаах буолуон дуу, буолумуон дуу. Биһиэнэ уот ааныттан оһуобай этэ. Мыыммытым буоллар, мин обургу иҥнэн сылдьан бэрт. Тыал курдук халбарыс гыммытым ыраатыа этэ.

Биһиги саҕа сөп түбэспэт, букатын атын-атын дьон аҕыйах ини. Ол мэһэй-таһай буолуохтааҕар, төттөрүтүн, ыпсары баайбыт курдук. Таах да майгыннаһар син өрүттэрдээхпит. Бэл, уон иккилии сыл буола-буола хатыланар гороскобунан бэлиэбит биир. Уонна оттон били тыыннаахтар айан тахсар симфонияларыгар синхроннай оонньууну таһаарабыт.

Оттон «плюс» уонна «минус» диэҥҥэ кэлэн биһиги хайатыгар сигэнэбит? Түүнүн бүппэт «плюс» күнүһүн биир кэм «минус» буола түһэр. Олох-дьаһах, үлэ-хамнас, быһыы-майгы эйгэтигэр кэлэн үрүө-тараа тарҕаһабыт, атыннаһарбыт сыһыаммытын арыттыыр. Ол арыт күннэтэ аттар атан, аппаҕа майгыннаан эрэр. Нууччалыы «быт» диир эйгэбит оннооҕор буолуох кэрэни кэрбиирэ, биһиэнин букатын да ыйыстан кэбиһэр ини. Ол иһин «быт» иһигэр быһа сирдиир «брак» диэннэригэр киирэн биэримиэххэ баара.

Тылбынан ити тиһэрин тистим, оттон эт бэйэм эрэйэрин ирдэһэр, сүрэх буоллаҕына бүгүн кэлэн сыппыыр. Баара-суоҕа биллибэт, тэбэрэ-тэппэтэ иһиллибэт. Сүрэх сүөрүө этэ буоллаҕа бу үлүбүөй баайыыны. Биитэр сүрэх бэйэтэ билэринэн баайбыт баайыыта дуу?

Бэҕэһээ киэһэ куорат биир түгэҕиттэн биир түгэҕэр эрийсэрбитигэр, сарсыҥҥыга диэри тохтуох диэбитиҥ. Оччотугар уонна эрийиэм суоҕа диэбиппин, эн ханна барыаҥый, син биир эрийиэҥ диэтэҕиҥ үһү. Өһүргэнэн өттүкпүн үлтү түһүөм оннугар саҥабыттан маппытым, санааҕа ылларбытым. Чахчы мин оннук ылларбытым буолуо дуо? Үс күн саатар тулуйан, урутунан эрийбэтэх киһи дуу? Бэйэҥ холоон тулуйуоҥ, эрийбитиҥ эрэ баар буолуо.
Оҕолорго дылы ол-бу буолабыт, куттаһабыт, кубулунабыт, куйах киэппитин кэтэбит. Ыккардыбытыгар кэккэлиир таас дьиэлэр, тус-туһунан «быт» иһигэр муммут дьон арыт буолан аралдьыталлар, бэйэ-бэйэбитинэн эрэ олорорбутун умуннаран ылар. Син биир бииргэ буолбаккыт диэччи үксэ да бэрт эрээри, биһиги сүүрүгү утары устарга бэлэммит. Биһиги сыһыаммыт, баҕар, халыыпка хапсыбата буолуо диэн испитигэр эрэнэ саныыбыт.

Төлөпүөн обургу бу субуота сарсыарда ньим барда. Арба, бу субуота «чуумпу күн» аатырар ээ. Сарсыҥҥы быыбар иннинэ ол туһунан мыык да диир бобуллар. Онно сөп түбэһэн биһиги эмиэ чуумпурдахпыт дуу? Оттон сарсыҥҥы быыбар күнүгэр биһиги бэйэбит эмиэ былаас былдьаһан дуу, иккиттэн биири тала сатаан булкуллабыт дуу?
ТЫАЛЫРБА.

13 сентября, 2014 Главные новости

Добавить комментарий

*