Ыгар аҥаардаах ыйытыктарга халытыылаах хардалар

20 августа, 2014 в 1:33
Горн Платонов

“Эһиги буоллаҕына, хой баһын туойа сылдьаҕыт”

Көрсүһүү, хаһан да буоларыныы, эриэ-дэхси барыаҕын эриэхэбэй боппуруостарынан эрийэн киирэн бардылар.

Кириэстээх кэллэктиибинэй хаһаайыстыбатын өр кэмҥэ ситиһиилээхтик салайбыт, өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр үтүөлэрдээх Горн Егорович ПЛАТОНОВ дьон саныыр эрээри саҥарбатын сирэйгэ этэн симитиннэрдэ.

-«Якутуголь» хампаанньа атыыламмытын кэннэ «Мечеллэр» ылан чох сыанатын балтараа төгүл үрдэтэннэр, Алдан уонна Нерюнгри администрацияларыгар бюджеттарыгар ол көрүллүбэтэх буолан тоҥо сыспыттара.
Онтон 2007 сыллаахха Кыһыл Сыыр атыыланан турар. 621 мөлүйүөҥҥэ. Баара-суоҕа. Аҕыйах сыл буолан баран, 72 миллиардка 100 төгүл үрдэтэн атыылыы сатыыллар, бырааттыы Магомедовтар. Бу Саха сиригэр. 2007 сыллаахха Н-80 20 солкуобай этэ. Тута 30 солкуобайга таһаарбыттара. Сыанатын 33 бырыһыан үрдэтэн. Ол сыана үрдээбитин суотугар ылбыт 621 мөлүйүөннэрин төлөөбүт курдук оформи гыммыттара.

Егор Афанасьевич онно правительство бэрэссэдээтэлэ. Хайдах даҕаны ситинник балаһыанньа буолуохтааҕын кини син биир билэр этэ. Н-80 диэн биһиги саамай туһанар бензиммит. Тугу да саҥаны оҥорбокко туран, переоценка оҥорон баран, сүүс төгүл үрдэтэн Саха сиригэр төттөрү ылыҥ дии сылдьаллар.

Быйыл «Якутцемени» атыылаатылар. Баара-суоҕа 400 мөлүйүөҥҥэ. Ол суотугар ити этэр Дьокуускайыҥ уонна Саха сирин тутуутугар цементэни атын хантан да ылар кыаҕыҥ суох. Хас бүк үрдээн, ыараан тахсыаҕа эмиэ биллибэт.
Онон, тугу да атыылаабатах, тугу да билбэтэх курдук туттан, ол АЛРОСА эҥин диэн, айакка, итини этэри тохтотуохха. Дьиҥнээх баар балаһыанньаны дьоҥҥо кэпсиэххэ.

Кыһыл Сыырга сэлээркэ, бензин оҥоһуллар. Онтубут баара-суоҕа 621 мөлүйүөҥҥэ атыыланар. Өссө Ил Түмэн хамыыһыйата бэрэбиэркэлээн булбатаҕа буоллар, ити харчы төлөммөккө буор босхо Магомедовтарга барыахтаах этэ. Итинник балаһыанньа син биир тахса турар.

Үнүрүүн мин Егор Афанасьевич кэлэ сырыттаҕына ыйыппытым. Ол Москубаҕа сылдьан ол боппуруоһу туруорсар эҥин диэн. Президент оттон хамнаһы ылар киһи буоллаҕына, күннээҕи үлэтин кэпсээтиҥ эн бүгүн. Итинник боппуруостары булгуччу кэпсэтиэхтээх уонна быһаарсыахтаах буоллаҕа. Ол гынан баран дьон күннээҕи кыһалҕатын быһаарсарга… Холобур, тыа сирин дьонун хамнаһын. Тыа хаһаайыстыбатын үлэһитэ 20 тыһыынчаттан ордук хаһан да ылбат. Егор Афанасьевич 2000 сылтан 2014 сылга диэри республиканы салайан кэллэ. Правительство бэрэссэдээтэлэ, иккис киһи. Билигин президент. 40 тыһыынча орто хамнаска хаһан тахсарый диэн үнүрүүн ыйыппыппын, ырааҕынан ыытан кэбистэ.

Манна кочегардар 18 тыһыынчаны ылаллар. Балыыһа үлэһиттэрэ, оскуола техүлэһиттэрэ 12-15 тыһыынчаны эрэ ылаллар. Дьон хамнаһын көрүллүөхтээх. Эһиги буоллаҕына хой баһын туойа сылдьаҕыт. 203-й квартал, 14 этээстээх дьиэ эҥин туһунан ону-маны анекдот курдук кэпсиигит. Күннээҕи дьон кыһалҕатын быһаарар боппуруоска олох да сыһыана суоҕу саҥараҕыт.

Пенсионер иһэ үлүннэҕинэ 13 тыһыынчаны ылар. Үнүрүүн Борисовка эппитим, Москва пенсионердара 11 тыһыынчаны ортотунан ылаллар, 12 тыһыынчаны мээрдэрэ Собянин биэрэ олорор диэн. Саха сиригэр саатар 6 тыһыынчаны үлэлээбэт пенсионердарга биэриэххин, баара-суоҕа 5-7 миллиард ороскуоттанар диэн эппиппин эмиэ букатын олох атыны хой баһын туойан кэбиспитэ. Бу үлүгэрдээх тымныы усулуобуйаҕа хайдах 13 тыһыынчаҕа олоруохха сөбүй диэҥҥэ мин боломуочуйам буолбатах дии сылдьар киһи хайаан президеҥҥэ анньыһарын сөҕөбүн, дьэ… Пенсия мин боломуочуйам буолбатах, Россия киэнэ диир. Дьэ, кытаанах балаһыанньа дии.
Үнүрүүн бэтэрээннэр мунньахтарыгар кэнники Сунтаар улууһун олоҕо-дьаһаҕа дьүүкээрдэ диэн этиллибитэ. Фактически баар дьыала. Биир даҕаны оҥорон таһаарар производство диэн суох! Хаһыакка суруйбуккун аахпыппыт бары. Барыта ол үөһэттэн кэлэр харчыга оҥоһуллар, ону улаханнык аахсан ылбыт дьон курдук туттаҕыт. Ити обычнай хаһан баҕарар оҥоһуллар дьыала. Оттон оҥорон таһааран, дьон дохуоттанан, эбии үбү-харчыны ыларын, ону тэрийээһин тоҕо сатамматый, кыаллыбатый?

Тыа хаһаайыстыбата оройуоҥҥа нуулга түстэ. Социальнай боппуруостар салгыы сайдыбатыннар диэн ким да эппэт. Ол гынан баран сэбиэскэй саҕана улуус иһигэр баар үлүгэрдээх производственнай тэрилтэлэр, нэһилиэктэргэ баар хаһаайыстыбалар, производство, оҥорон таһаарыы Сунтаарга туох баарый? Туох да суох билигин. Уонна Сунтаар оройуона сайынна диэн анекдот курдук кэпсии олороҕут.
Электроотоплениеҕа киирии, биллэн турар, үчүгэй бөҕө буоллаҕа. Тариба сыл аайы 12-лии, 14-лии бырыһыан эбиллэ турар. Галопом үрдүү турар. Ону билэҕин дуо, эн?

Дьэ, онно Александр Сергеевич тиллэр.

-Хайдах билиэм суоҕай, доҕоор. Улахан тымныыга төлөнөр диэн эттим дии.
-Кыра дьиэҕэ төлөнөр. Гаастаах киһи гарааһын, баанньыгын эҥин сылытар. Саатар гарааспытыгар субсидированнай электро-уоту көрүөххэ диэн хас правительство отчуотун аайы туруорса сатыыбыт. Биһиэхэ туох да суох.
Депутаттар ити курдук боппуруостары быһаарыахтааххыт. Ол балыыһа, оскуола диэн…
-Онто да суох дотация көрөбүт дии.
-Гарааска, баанньыкка көрүллүбэт.
-Барыта биирдэ сатаммат, бюджет харчыта эмиэ кээмэйдээх.
-Дьэ, итинник буолан иһэр.
-Барытын биирдэ биэрэн кэбиһэр кыаҕыҥ суох.
-Туох онно биирдэ биэрээһинэ нааданый?
-Хамнаһы улаатыннар дии тураллар буоллаҕа.
-Ханна улаатыннардыгыт, уон икки тыһыынчаны ыла олордохторуна? (Күлэр).
-Путин «майскай» укааһа баар дии. Бюджет үлэһиттэрин хамнаһын. Пенсия боппуруоһунан Владимир Владимирович Путин, Россия ыраахтааҕыта, бэйэтэ быһаччы дьарыктанар. Квартал аайы индексация оҥоһулла турар. Москуба көмүс куорат, ордук харчыларын биэрбэккэлэр.
-Саха сирэ биэс-алта миллиарды булбат дуо?
-Путин укааһынан хамнаһы эбэргэ ити этэр биэс-алта миллиарды атыттартан туохтааммыт нэһиилэ буллубут. Кэлэр сыл бюджета торумнана сылдьар. Ол онно хамнас иккис төгүлүн улаатыахтаах. Харчыбытын ааҕына сатыы олоробут. Ыллыҥ да быһаарыллар дьыала буолбатах.

Егор Афанасьевиһы эрэ тыыттарбат курдук, тылынан эрдэн Путиҥҥа тиэрдэр.

“Егор Афанасьевиһы талбаккабыт атыны таллыбыт да, сразу хоос гына түһэбит»

Онтон эмиэ өрөспүүбүлүкэҕэ бэркэ биллэр ытык кырдьаҕас, Егор Афанасьевич диэбитинэн ууга-уокка кытары киирэр кыахтаах Михаил Иннокентьевич КОКОЛОВ тылга тииһэр.

-Егор Афанасьевиһы талбаккабыт атыны таллыбыт да, сразу хоос гына түһэбит. Туохпутунан олоруохпутуй? Эрнст үчүгэйдик толкуйдаатаҕына, өссө тиийэн баран устунан кэбиһиэн сөп этэ. Ол этэринэн, икки туур буолуохтаах, мин тахсабын диэн (күлэр, Уаров эмиэ). Туох үлүгэр балысхан дьаһалай бу? Бүлүү федеральнай трассатын солбуйааччы эрэ дириэктэрэ дии. Ханнык эрэ бырабыыталыстыбаҕа олорон тахсара эбитэ буоллар өссө сөп этэ. Кини тоҕо АЛРОСА-тан үүрүллэн хаалла?
Эһиги, ил түмэннэр сыыһа үлэлээҥҥит ыһыллыы-тоҕуллуу таҕыста. Бүтэһик созывыҥ, өссө күүскэ үлэлиэххэ наада.

Ыгар аҥаардаах ыйытыкка халытыылаах харда

Горн Егорович хаһаас ыйытыга хара баһаам быһыылаах.

-Социальнай несправедливость туһунан. Аһара өр үлэлээтибит диэн Ил Түмэн депутаттара 300 тыһыынча пенсиялаахтар диэн сокуон баар дииллэр, ити кырдьык дуу, сымыйа дуу? Пенсияны Саха сиригэр быһаарыллыбат диэн ити эттиҥ… Макиенколаах итинник пенсияны бэйэлэригэр суруммуттар диэн интернеккэ суруйаллар дии.
-Макиенко пенсияҕа тахсыа ыраах, эдэр. Мин үлэлээн бүттүм да тахсыахпар сөп. Пока пенсия ылбаппын.
-Дьон аһара кыһыйар. Депутаттар көннөрү дьон пенсиятынааҕар 26 төгүл үрдүгү бэйэлэригэр суруммуттар диэн.
-Мин этэбин, атын омук дойдуларыгар саамай үрдүкү хамнас саамай кыра хамнастан муҥутаан алта эрэ төгүл үрдүк буолар. Онтон ордук үрдүө суохтаах. Биһиэхэ компаниялары салайар депутаттыы сылдьар дьоннор бааллар. 70 депутаттан 14 киһи бастайааннай төрүккэ үлэлиир дьоннор эрэ хамнастаахтар. Атыттар үлэлиир сирдэригэр ылаллар.
АЛРОСА компания президенэ ыйга 7 мөлүйүөн хамнастаах. «Якутэнерго» 5 мөлүйүөн. Дьэ, ол туһунан саҥарыахха сөп.
Россияҕа уонтан тахса миллиард баайдаах сүүстэн тахса олигарх баар. Кинилэр көлөһүннэрэ тахсан оччо байбыттар үһү дуо, Россия баайын-дуолун буор босхо ыллахтара дии.

Ити тыл эгэлгэтигэр, харда быыһыгар быһаччы ыйытыкка эппиэти эһиги, баҕар, булан ааҕыаххыт буолаарай? Уаров Борисовы эрэ тыыттарымаары Путиҥҥа сигэнэ сатаан баран, “бу Горн этэр суолларыгар буруйдаах” биир Чубайс баарын санатта.

Биир кулууп, биир дьон. Киһи барыта Горн Егорович курдук улуу тойону утары көрөн туран сытыы ыйытыктарынан ыһыахтаммат. Ол эрээри саҥата суох барытын ыйыста олорор курдук да буолларбыт, чөмчөкөбүт иһигэр араас санаа элэҥниир. Биитэр бигэ санаа ыраах кистэнэр. Хас испэктээк персонажтарын ыастыйаларын аайы халбаҥнаабат буолуохтаах. Кырата уон киһи маннык сугулааннарга баар буолуохтааҕын хааччыйар сорук турарынан дьон кэлэн тымныы кулууп ыскаамыйатын сылытар.
Төһө да барыта биллэри бигэргэтэ, буолуохтаахха суол тэлсэ кэлэр-барар дьон көрөрүгэр саҥата суох сөбүлэһэр курдук көстүбүппүтүн иһин, барытын урна билиэ буоллаҕа.

Испэктээк диэн испэктээк. Син жанр сокуонунан барыта барда. Бу оонньууга диалог сүрүн миэстэни ылла. Оттон авторскай ремарка элбэҕэ, мин драматург быһыытынан сайда иликпин туоһулуура буолуо. Оттон аатын «Сказочник» диэбитим син сөп ини, уонна «Хой баһын туойааччы» диэм дуо?
Итиччэ тыллаах-өстөөх ууттан кураанах тахсар дьону утары көрөн олорон киһи элбэххэ үөрэнэр. Бу сырыыга – куолуга.

Венера ПЕТРОВА

20 августа, 2014 Главные новости Новость дня Политика

Добавить комментарий

*