Ыраах Бүлүүчээҥҥэ

10 января, 2015 в 2:20

Ардах аргыстанан күһүөрэн эрэри кытта күрэс былдьаһан ыраах айаҥҥа туруннубут. Ардах суолун батыһа. Биһиги тиийиэхтээх сирбитигэр ардах кытары хойутуур, атын да аара сыппаан, арыый уларыйан, бытааран тиийэр.

Күһүөрэн эрэри кытта күрэс былдьаһа

Сунтаар улууһун хотугулуу-арҕаа диэкинэн саамай уһук сытар нэһилиэгэр — Бүлүүчээҥҥэ урут эбитэ буоллар уунан эрэ устан тиийиллэр этэ.
Наахара аннынан ерус
Сэбиэскэй сахтан кыайтарбатах, хас эмэ көлүөнэ дьокутаат эрэннэриитигэр куоһур туттубутун иһин иннин биэрбэтэх суол силигэ ситэрэ бу кэллэ.
Вилючан знак на англ
Кириэстээхтэн Наахараҕа диэри суол ааттаах. Наахараны ааһаат уу быһа сотор сиринэн мас уурбуттар.
Наахара лоскуйа кестер
Сиртэн өнүйбэт иномарка, ол эрэн, син ааста.

Бүлүүчээҥҥэ тута киин Ленин уулуссаларыгар баар буолан хаалабыт.
Булуучээн лодка
Арба нэһилиэккэ киирэр бэлиэлэрэ бэрт ураты, икки тылынан суруктаах, кыһыл өҥнөөх. Иккис ураты – уулуссаҕа аҕай катердыҥы лодка постамеҥҥа турар. Бүлүүчээннэр сүрдээх ууһут дьоннор.
Лодка мотиктар

Куен т уттар дьонноро билборд
Хас ыал манна оҥочолоох. Миинэр миҥэлэрэ диэн ол эрэ этэ, билигин киһи үксэ массыына көлөлөөх. Оскуолалара интернат-лицей. Өрөспүүбүлүкэҕэ аатырар оскуола. Урут да, билигин даҕаны. Быйыл уон биир оҕо бүтэрбититтэн сүүс бырыһыан үөрэххэ киирбиттэр. Билиини дириҥник иҥэрэр учууталлардаах кыһаҕа ыраахтан-чугастан анаан кэлэн үөрэнэллэр. Ол билиини таһынан оҕоҕо тута айаҕын ииттэр кыахтанарын курдук идэ биэрэллэр.

Үчүгэй оскуолаларга үчүгэй учууталлар үлэлииллэр. Дириэктэрдэрэ эдэр, кэллэктииптэрэ эдэрдэринэн саҥардылла турар. Эдэр учуутал манна биэс сыл үлэлиибин диэн дуогабардастаҕына, куоракка буор-босхо дьиэлэнэр. Дьэ, бу үчүгэй стимул.

Олох ырай дойдутун курдук кэпсээн эрэбин дии.
Памятник
Учууталлар барахсаттар киһилии хамнастаммыттара биир-икки эрэ сыл буолла.
Оскуола
Ил Түмэҥҥэ бюджет кэмитиэтин өр кэмҥэ салайбыт, билигин да онно солбуйааччы быһыытынан сылдьар ыстаастаах дьокутааппыт Александр Уаров этэринэн, Путин «майскай» укааһын толоро сатаан, атын салаалартан харчыны көҕүрэтэбит диир. Ол иһигэр тыа хаһаайыстыбатыгар бэриллиэхтээх харчыттан.

Дьэ, итиннэ кэлэн доҕолоҥнуубут. Ону бүлүүчээннэр аһаҕастык этэллэр.
Уут туттараллар

Бүлүүчээттэр саҥарар саҥалыын, көстөр көрүҥнүүн бэрт намыын, холку, киэҥ көҕүстээх дьон.
Уут тутуута
Ол гынан баран майгыларын сүнньэ биир уратылаах – кинилэр уларыйбат биир сүрүннэрин туохха да туран биэрбэттэр.
Булуучээн биэрэк
Ол-бу мэҥиэ аайы, этэргэ дылы, «хайдыбаттар».

Улуу түгэн

Биир ыалга киирбиппит – улуу түгэҥҥэ тиксэн хааллыбыт. Үйэҕэ биирдэ буолар түгэн да диэххэ сөп. Оҕо да оҕо, киһи да киһи. Чуо бу күн дьиэлээх хаһаайын, сэрии кыттыылааҕа, биир ликбез үөрэхтэннэр да сааһын тухары биригэдьиирдээбит, үлэ бөҕөтүн үлэлээбит Софрон Матвеевич ДАНИЛОВ 100 сааһын томточчу туолбут!
Тоҕус оҕолоох ытык кырдьаҕас эбит. Сиэнэ хаһын аньыырҕаан аахпат идэлээх үһү. Оҕонньор чэм курдук. Бэрт элбэҕи куолулаһыаҕын, олох улахан саҥаны эрэ истэр.

Бу нэһилиэк кэлиҥҥи сылларга чөл олох сиэрин тутуһар.
Чел олох панно
Арыгы диэн ас атыыламматаҕа хас эмэ сыл буолбут. Ол абыралтан атыны аҕалыан сатаммат.
Бүлүүчээҥҥэ киһи киһитинэн, саха сахатынан буолуу арыыланан хаалбыт курдук. Баҕар, ырааҕырҕатан тойон-хотун кэлэ-бара өйдөрүн аһара сыспаттарыттан да буолуо.

Дьон аһаҕас, ол эрээри санаатын атын дьон тылын хоту уларыта оонньообот.

Ардаҕы илдьэ кэлбит курдук буолбуппут, сотору халлаан халлан, өссө кустугунан бэлиэтээтэ, күммүт күндээрэн киэһэрбитин мэлдьэстэ. Биир бэлиэ түгэн – Бүлүүчээҥҥэ хойут хараҥарар. Ама кэм кытары манна атыннык устара буолуо дуо?

Сарсыныгар күн киэнэ ааттааҕа үүннэ. Эрдэттэн олохтоохтор арыы сыаҕар үүттэрин туттара тиэтэйдилэр. Ким сатыы, ким матассыыкыл көлөнөн, тыраахтырынан даҕаны ол диэки хайысхаланна.

Маннааҕы кэллэктиибинэй үлэлэтэр сыаҕа аһылла илик буолан, уулусса нөҥүө ыалга таарыйдыбыт. Таба тайаммыт эбиппит. Бэҕэһээ сүүс саастаах ытык кырдьаҕаска чуо тиийбит буоллахпытына, бүгүн саха омугун арчылыыр бэлиэни айбыттар балаҕаннарыгар ыалдьыттаатыбыт.

«Саха саргыта» уонна киһи аймах харысхал бэлиэтэ

Марфа Николаевна КОНТОГОРОВА бэйэтин тус баҕатынан тиэргэнин иһигэр балаҕан туттарбыт.
Балаган оього
Билигин хас нэһилиэк ахсын итинник балаҕаннар баар буоллулар. Ол гынан баран хас балаҕан тус сыаллаах, ис эйгэлээх. Били суохтуур биир итэҕэлбитин норуот бэйэтэ сүрүннүүргэ туруммута буолаарай?
Марфа Николаевна кэпсиир:
-2001 сылтан «Саха саргыта» диэн түмсүү тэринэн үлэлиибит. Түмсүүнү мин салайабын. Оскуолаҕа оҕолорго «Дьоҕур» кулуубу салайсабыт. Сүрүн дьарыкпыт – кылынан үлэ. Оҥоһуктарбыт араас быыстапкаларынан сылдьан, нэһилиэкпит, улууспут, Сахабыт сирин, Арассыыйа аатын аан дойдуга кытары ааттаттылар.
Марфа Николаевна Контогорова

Үксэ биэнсийэлээхтэр манна дьарыктанабыт. Биһиэхэ бастакы баһылыкпыт олохтуоҕуттан күн бүгүнүгэр диэри чөл олох хамсааһына уонна баар.

Дьиктиттэн дьикти. Марфа Николаевна кылынан өрөн таһаарар ойуута уонна онно сыбыы суруга түүлүгэр үксүн киирэр эбит.
Панно кыл
Панноҕа оһуорунан омооно тахсыбыт сырдык киһи илиитигэр таас диэҕи таас буолбатах сырдыгы тутан турарыттан саҕыллар таһымы ааптар биһиги, сахалар, ити таһымҥа тиийиэхтээхпит диэн тойоннуур.

Сүрүн үлэ – харысхал бэлиэтэ. Латыыныскайдыы “Сүргүн сүрүннэн, Куккун күрүөлэн, Саргыгын салайын ” диэн сурук саханы арчылыыр аналлаах.
Алта харах харысхал
-Барыта бэйэбититтэн тутулуктаах. Киһини биэс эйгэ харыстыыр: уу, уот, сир, халлаан, таас. Үөһэттэн үргүөр үргүйбэтин (панноҕа ортоку олбох), аллараттан аргыар аргыйбатын (түөрт өттүгэр кириэс курдук), иннигэр-кэннигэр ибири кээспэтиннэр, ойоҕосторгуттан ончу охсубатыннар. Оттон түөрт өттө үрүҥнээҕэ киһи дьоло дойдутун түөрт өттүгэр диэн.

Учуонайдар бу ойууну көрөн баран, түҥ былыр курыканнар саҕаттан кэлбит харысхал бэлиэ, эһиги хантан билэн маны оҥордугут диэн сөхпүттэрэ.

Хайа баҕарар киһи биэс эйгэнэн харыстанан, бэйэтин тулаланан сылдьыахтаах. Олох сахалыы былыргы өйдөбүл ити. Бу ойуу бэйэбитин ааһан, нэһилиэкпитин харыстыыр. Маннык үлэлэр бүтүн саха норуотун көмүскүөхтэрин сөп этэ.

Энергия таһымын бэрибиэркэлиир прибордарыгар бу үлэ олох нэлэччи аһыллар. Сахалары эрэ буолбатах, бүтүн киһи аймаҕы биэс эйгэ харыстыыр.

Мин биир утарарым диэн, хантан эрэ кэлбит норуоппут диэн санааны тарҕаталлар. Биһиги хантан да кэлбэтэх төрүт олохтоох омуктарбыт!

Бэйэбит омук быһыытынан уратыбыт дуу, үчүгэйи өрө таһаарбат идэлээхпит. Бэрт былдьаһыы ойууттар ыккардыларыгар урут да баара үһү.

Кылынан бэргэһэ, ол-бу оҥоһук бөҕөтүн өрөн тарҕаталаан баран өйдөөбүппүт – көрдөрөргө диэн туохпут да суох эбит. Ол иһин биэс сыл бүгэ сытан үлэлээн бараммыт, аан дойдуга таҕыстыбыт. Дьон көрүөхтээх уонна билиэхтээх. Сунтаардааҕы Зверев мусуойугар махталбыт улахан. Кинилэр биһигини таһаардылар.
Туултэн текстээх панно
Кылынан үлэ уустук уонна уһун. Биир кыһыны быһа уон алта буолан ити биир паннону оҥоробут.
Сиэл киһи доруобуйатыгар олус туһалаах. Москубаҕа «Поле чудес» биэриигэ Саха сириттэн барбыт дьахтар сиэл дэйбиири Якубовичка бэлэхтииригэр «комаромахалка» диэн ааттаабыта кулгааҕым таһынан киирбитэ. Сахалар арчылыыр, ыраастыыр ытык тэрилбит буоллаҕа.

Сэргэ эмиэ ураты суолталаах. Сэргэлээх панноҕа энергията таһымныырын прибор бэлиэтиир ээ.

Биэс харах бэлиэтин бөһүөлэккитигэр тарҕатыҥ диэбиттэрэ. Хас биир ыалга итинник баар буоллаҕына, ыраах да, чугас да сылдьар урууларгытын харыстыы, харыһыйа турар эбит.

Маҥнай бэйэбит эмтэнээри диэн бу дьарыкка кэлбиппит. Сылгы туох баара барыта эмтээх.

Ситэ илик үлэбит элбэх. Кыайыы 70 сылын көрсө элбэҕи оҥоруохтаахпыт.

Ыраах Бүлүүчээҥҥэ аныгы олох араас атрибута, дьэ, тиийэн кэллэ. Сүтэ-сүтэ тиллэр да буоллар, суотабай сибээс баар, кыһыннары-сайыннары сылдьарга суол, Наахараҕа эрэ диэри да буоллар, баар буолла. Ол эрэн сүрүнэ – уруккуттан уларыйбат биир уратылаахтар.
Дьон уут туттарар
Онтулара кинилэри биир тыынныыр, сомоҕо күүс диэн. Бүлүүчээннэр үлэни-хамнаһы күргүөмүнэн саба түһэн бүтэрэр-оһорор идэлээхтэр. Уруккулуу буор-босхо субуотунньуктаан. Кыһалҕалаахха көмөлөһөллөр, кыайбыты уруйдууллар. Ол иһин чуо Бүлүүчээнтэн Саха сирин саарыннара үүнэн тахсаллар. Ыраах да сырытталлар биһиги, бүлүүчээннэр, диэбитинэн сылдьаллар. Ол эрээри атын сиртэн анаан кэлбит эдэр специалистары ытыстарын үөһэ түһэрэн, үлэлииригэр-сайдарыгар усулуобуйатын тэрийэ охсоллор.

Бу буолар, сүдү күүс. Биир тыыннаныы, биир күүстэнии. Итэҕэл түмэр киинэ – манна, чөл олох түөлбэтэ – манна.

10 января, 2015 Главные новости

Добавить комментарий

*