Эколог Иван БУРЦЕВ: «Бу систиэмэ уларыйдаҕына табыллыыһы»

16 августа, 2014 в 4:00
3-2.Эколог Иван Бурцев

Эйгэтинэн эколог, бэйэтинэн бөтүрүйүөт, кырдьыксыт Иван БУРЦЕВ Сунтаар улууһугар дьоҥҥо тыл этиититтэн

-Тыа бөҕө умайа турар кэмигэр, бөһүөлэктэрбит тимирэ турар кэмнэригэр, тыа сирэ таҥнары барар кэмигэр, уопсай олохпут мөлтүүр кэмигэр наар үөрэн-көтөн, үҥкүүлээн, олоҥхолоон тахсарбытын тохтото түһүөххэ баара.

Ити хайдах эрэ биһиэхэ сатамньыта суох. Мин тус бэйэм экологиянан дьарыктаммытым ыраатта. Бүлүү сүнньүн кэрийэн, көмүскэһэн ахан биэрдим. Араас дьаралыгы барытын ыйыы сылдьыбыттара, Эмиэрикэ үспүйүөнүгэр кытары күтүрээбиттээхтэрэ. Улахан дуоһунастаах дьоннор. Медведевкэ тиийэ үҥсэн тураллар.
Бу систиэмэ уларыйдаҕына табыллыыһы диэн өйгө-санааҕа кэллим.

Саха сиригэр «Кристалл» уонна «Кратон-3» диэн ааспыт сүүрбэһис үйэ икки саамай улахан саахаллара. Ону үчүгэйдик харайбатыбыт. Билигин даҕаны содула улахан, Марха үрэххэ түһэ турар.
«Кратон-3» туһуттан 100 гектар ойуур радиацияттан өлөн турар. Маны хас уон сылы быһа туруорса сатаатыбыт. Марха сүнньүгэр олорор түөрт нэһилиэк дьоно бу сүһүрбүт тыаны харайтарыахха диэн Егор Афанасьевичка тус бэйэтигэр сурук киллэрбиттэрэ. Икки сылы быһа кэтэһэ сатаан бараннар, туох да харданы ылбакка Путиҥҥа суруйбуттара, ол киһилэрэ эмиэ көрө да барбата.

Быйыл сайыны быһа мин долгуйан таҕыстым. Таҥараһыт эбитим буоллар күн аайы таҥараҕа үҥүө эбиппин. Ойуур баһаара ол сиргэ тиийбэтэр ханнык диэн. Өскөтүн ити тыа умайдаҕына, экологическай улахан катастрофа буолуо этэ. Бу буруо ханна тиийиэ биллибэт этэ. Күлэ эмиэ Марханан тарҕаныа этэ. Марханан Бүлүүгэ түһүө этэ.
Ону биир да өйдүүр киһи көстүбэтэ. Үөһэттэн. Айылҕа харыстабылын министиэристэбитигэр дьаһал биэрбэттэр. Министиэристибэ бэйэтэ кыһаллыбат, радиация суох диэн тыллаах.

«Кристаллга» биир оннук. Үлэлии турбут алмаас хостуур карьерга радионуклид киирбитэ. Ону дакаастаан биэрбиппит. Кэлин Новосибирскай института быһаарбытынан, өссө сибилигин тута турар шахталарыгар тиийбит.
Бу иэдээн дии, чрезвычайнай ситуация, ыксаллаах быһыы-майгы үөскээн турар. Онно эмиэ кыһаллыбаттар. Алмааһы эрэ хостуохха наада диэн бэлиитикэлэхтэр. Барыта нуучча үлэлиирин үрдүнэн. Бэйэлэрин да дьоннорун харыстаабаттар.

Ити барыта тохтуохтаах. Экологияҕа өссө төгүл эргиллиэххэ наада. Кэмигэр хамсааһын тахсыбыта эрээри уонча сыллар усталарыгар төттөрү барда.

АЛРОСА хонтуруолтан тахсыбыта ыраатта. Айылҕа харыстабылын министиэристибэтэ онно сорудахтаах быһыылаах, кыһаллыбат. Тобохторун, канализация тобоҕун эмиэ быраҕаллар этэ. Ону балачча тохтото сылдьыбыппыт. Ол эрээри төттөрү киирдилэр быһыылаах диэн сигналлар бааллар.

Алданнааҕы ураан үөскээн сытар сирин атыылаабыппыт. Босхону эрэ үрдүнэн. Сүүсчэкэ милийээр дуоллардаах баайбыт таах барда. Итиннэ кыһыл, үрүҥ көмүс, молибден баар этэ. Мин кэмигэр бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлэ Василий Власовка сурук киллэрэн, бу ураанын эрэ ыллыннар, стратегическай сырье буоллаҕа, атынын өрөспүүбүлүкэҕэ хааллардыннар идиэйэни көтөҕө сылдьыбыппыт. Власов онно сөбүлэспитэ. Үөһэ ону аһарбатахтара. Ити баай барыта барда.

«Томтор-Таас» диэн Өлөөн сиригэр баар уникальнай, аан дойдуга бастыҥ элэмиэннэрдээх сирбит ол схеманан барда. Буор босхо.

Эколог быһыытынан сэрэҕэдийэрим диэн, онно ураан баар. Мин сүргэйиэхтэрин иннинэ бу ураанын, төһө баарын үөрэтиҥ диэн суруйа сатаабытым. Барытын эмиэ таска быраҕыахтара, кыһаллыахтара суоҕа диэн. Наадалааҕын эрэ ылан баран айылҕаны буортулуохтара диэн. Ким да кыһаллыбата. Билигин ити сири баһылыы кэлиэхтэрэ. Онно олохтоохтор табаларын мэччийэллэр эбээт.

Туох баар ньиэби, гааһы хостуур тэрилтэлэри АЛРОСА-ҕа холбуохха диэн Эрнст Березкин онно үлэлиирин саҕана этэ сатаабыта. АЛРОСА баар-суох бэйэбит тэрилтэбит этэ буоллаҕа. Ол иһигэр киирбитэ буоллар нолуок барыта бэйэбитигэр киириэ этэ. Суох. Гааспыт барыта атыыланна. Тэрилтэлэр ханна эрэ Москубаҕа регистрациялаахтар. Нолуок барыта таска барар.

Туга да суох хааллыбыт. Егор Афанасьевиһы холуннарар санаам суох эрээри, кураанаҕы хайгыыр санаам эмиэ суох.

16 августа, 2014 Главные новости

Добавить комментарий

*