Үлэһит күөмчүлэммэккэ биэнсийэлэниэхтээх

13 сентября, 2014 в 23:41
images

Орто дойдуга эрэ буолуо дуо, куйаарга кытта кэми тохтоппут суох уонна суох буолуохтаах. Хонук, ый, дьыл эриэ-дэхси солбуйсан, ааҕыллар кэм кэнникитин уһатан, саҥа аанын аһан, инникигэ дьулуруйан истэҕэ.
Бэҕэһээ ааспыты хос төнүннэрбэккин, кэлиэхтээҕи бу баардыы көрбөккүн, эт бэйэҥ бүгүҥҥүнэн олороҕун. Сахалар этэллэринэн, хаар-самыыр сууйбатаҕа, салгын суккуйбатаҕа тыыннаах олоххо суох.

Ол сиэринэн, төһө да этэҥҥэ олох олорбутуҥ иһин, сааһыран үлэни кыайбат буолартан ким да куоппат, кэм-кэрдии онно тиэрдэр.

Арассыыйа судаарыстыба быһыытынан сааһырбыт дьонун олоҕун-дьаһаҕын туруктуур булгуччулаах кыһалаҥын толорорун ыарырҕатан, кинилэргэ иэһин төлүүр үбүн түмэр төрүт ыйааҕын, биэнсийэ сокуонун, кур оҕус тириитин таккыга имитэр кэриэтэ өрө-таҥнары тутарыттан тохтообот.

Сэбиэттэр былаастарын саҕана үлэ таһаарар барыыһын судаарыстыба уопсай харчылаах хааһаҕар кутар буолан, биэнсийэни сокуонунан быһыллыбыт сааска тиийдэххэ, хааһынаттан биэнсийэни, туох да муокаһа-иэкэһэ суох төлөөн киирэн бараллара.

Олус аҕыйаҕы төлүүллэрэ дииртэн туттунар сөп. Хамнас, биэнсийэ, хааччыйыы, ас-таҥас харчынан кэриҥнэрэ барыллаһар этилэр. Оччолорго судаарыстыба барытын бас билэрэ диэн кубулдьутуохха сөп эрээри, билигин туох уратылааҕый? Мин саныахпар, улахан уратыта суох. Дьэ, ол туһунан дойҕохтоон көрүүм.

Оҥоһуллубут кыамта (энергия) симэлийбэт, биир көрүҥтэн атын көрүҥҥэ кубулуйуон, көһүөн, уларыйыан сөп диэн билим билинэр. Холобур, икки утарыта иитиилээх (заряды) былыттар харсыһыыларыттан чаҕылҕан чаҕылыйар, этиҥ этэр. Уот сындыыс уонна хабыттар тыас уу, салгын туруктарын уларыта дьайаннар килиэккэлэртэн ситимнэһэр тутуктаах харамайдар сайдыыларыгар кыамта биэрэллэр. Түмүгэр тыынар тыыннаахтар, үүнэйилэр улааталлар, үүнэллэр, төрүүллэр-ууһууллар, ситимнэһэн элбииллэр. Оттон кинилэр орто дойду олоҕор кыттыһар, биэрэр, дьайар кыамталарын көрүҥнэрин ааҕан сиппэккин. Ол элбэхтэн бииргэ, киһи үлэтин түмүгэр, болҕомтону туһаайыым.

Киһи үлэтинэн омук, норуот, судаарыстыба туруктанан олорор. Атыннык эттэххэ, киһи оҥорор үлэтин ханнык баҕарар көрүҥэ энергияҕа кубулуйар. Күдээринэ этиллибит курдук өйдөммөккө хаалбатын туһуттан холобурдуум. Киһи бурдук ыһан үүннэрэн, астаан остуолга килиэп гынан уурдаҕына, ону сиэн дьон күүс эбинэн үлэлии бараллар, утум уһаталлар. Кинилэр олорор дьиэ, собуот, баабырыка тутуохтара, массыына о.д.а. элбэҕи дьон туһанарын туһугар оҥороллор. Өссө салгыы утахтаан бардахха, тутуллубут тутууну оҕолоро, оҕолорун оҕолоро, ол курдук быстыбакка салгыы барар утумнара үлэлэтэн саҥаттан саҥа тутуулары, табаардары оҥоро туруохтара. Ону киһи аймах көлүөнэттэн көлүөнэҕэ туһанан олоҕун туруктаан, үлэлээн төттөрү энергияҕа кубулуталлар. Ол аата, туохха барытыгар өбүгэлэр сахтан оҥоһуллубут үлэ кыамтата кыттыһар. Кэпсээбитим сүрүн домоҕо, ханнык да киһи үлэлээбитин түмүгэ сүтэн-симэлийэн хаалбат, энергияҕа кубулуйан, сиргэ олох баайын-дуолун оҥорсо сылдьар диэн. Киһи аан маҥнайгы төрүттэрэ сыдьаан ситимин биэрэннэр, киһи аймах төрөөн-ууһаан баччаҕа тиийэн кэлбитин курдук.

Өссө биир холобур. Сайдыылаах судаарыстыбаларынан аатырар дойдулар миллиардынан ааҕыллар баайдаахтара өбүгэлэрин сахтан мунньуллан испити салгыы сайыннаран, ити үлүгэр баайданаллар. Арассыыйаны ылан көрүөҕүҥ.
Сэбиэттэр былаастарын саҕана бары тэҥ бырааптаах сэбиэскэй дьон эрдэхпитинэ мөлүйүөньүөр, миллиардиэр дэнэр баайдаах киһи суоҕа. Уоспай бас билии биирдиилээн бас билиигэ көспүтэ уонча сылын иһигэр арҕаа дойдулар баайдаахтарын кытта илин-кэлин түсүһэр хапытааллаах дьоннордоннубут. Соҕотох киһи уонча сыл, үйэҕэ да, үлэлээн булуммат үлүгэрдээх баайын-дуолун хантан мунньуна оҕустулар диэн ыйытык күөрэс гына түһэр. Ити буолар көлүөнэттэн көлүөнэҕэ үлэлэһэ сылдьар, хаһан да симэлийбэт, кыамталар (энергия) оҥоро сылдьар баайдарын-дуолларын иҥэринии түмүгэ. Өссө эбэн эттэххэ, судаарыстыба норуота үлэтинэн муспутун апчарыйан баран, ол хапытаалы тус өҥөлөөхтөр тустарыгар үлэлэппэккэ, тас дойдуларга күрэтэллэр, онно ырай олоҕун атыылаһа сатыыллар. Ырай анала – киһи дууһатын дьиэтитии. Сир олоҕор көмүс алаһа да тутун, ырай буолбат, дьолу-соргуну аҕалбат.

Киһи сааһыран, үлэни кыайбат, үлэ оҥоруутун ирдэбилин толорбот буолан, сынньалаҥҥа олордоҕуна, ким үлэлиир кинини иитэр ытык иэһэ эбит. Тоҕотун үөһэ быһаардым. £ссө санаттахха, киһи үлэтин түмүгэ энергияттан энергияҕа, кэмтэн кэмҥэ бэриллэн үлэлэһэ сылдьар. Саҕаланыыта суох – бүгүҥҥү суох.
Арассыыйа судаарыстыбата ити ытык иэһи чиэстээхтик толоруон олус баҕатыйбат. Ол биэнсийэлээхтэргэ төлүүр үбү, сорҕотун, бэйэлэрэ үлэлиир кэмнэригэр хамнастарыттан ырыбыллаан хаһаанарга күһэйэриттэн көстөр.
Сааһырбыт, үлэлээн бүппүт дьоннор олохторун туруктуурга хомуллар үбү (пенсионные фонды) эрийэн-мускуйан үс хайысханан мунньары олохтообуттара, судаарыстыба хааһынатыттан төлүөхтээх үбэ (базовая часть), үлэһит сэрэххэ хаһааныыта (страховая часть) уонна мунньунуута (накопительная).
Икки кэнникитин, сэрэххэ хаһааныы, мунньунуу үптэрин үлэлиир киһи хамнаһыттан бырыһыаннаан уурдараллар. Ол аата, киһи үлэлээбит хамнаһын ситэри ылбат, өскүөрүтүн, куһаҕанаттахпына ылыам уонна судаарыстыба дук гыммыт биэнсийэтигэр эбиниэм диэн эрдэттэн бэлэмнэниэхтээҕин күһэйэн олохтууллар. Биэнсийэ дьиҥ өйдөбүлэ үлэлээн оҥорсубут баайыҥ-дуолуҥ салгыы үлэлиириттэн өлүүлэһии буолуохтаах. Судургутуллубут өйдөбүлэ аахсыйанан кыттыгастаах курдук. Эрдэ олохтон туораабыт киһи чугас сыдьааннара (наследники), кини сэрэххэ уонна мунньууга уурдара биэрэн испит үбүн, бырыһыаннатан ылан эрэбит дииллэрин аймахтарбыттан истэ иликпин. Баҕар, тустаахтарга биэрэллэрэ буолуо, төнүннэрэллэрин-төнүннэрбэттэрин кырдьыгын билбэтим.
Ханнык баҕарар табаар үлэ түмүгүнэн буолар. Хааччыйыы үлэлэр табаары оҥорор киһи этэ-сиинэ туруктанарыгар быһаччы дьайаллар. Онон олох-дьаһах хааччыйыыта, атыы-эргиэн, доруобуйа харыстабыла, үөрэх, култуура, о.д.а киһи олоҕун кэрэлэһэр үлэлэр бары үлэлиэхтээх, үлэлиир уонна үлэлээбит киһи олоҕун туруктаан араҥаччылыыллар. Оттон табаар оҥоһуута, даҕаамыр ороскуоттарын кыттыһынарбатахха, матырыйаалтан уонна үлэ төлөбүрүттэн турар.

Үлэ төлөбүрэ икки көрүҥнээх буолуохтаах. Бастакыта, табаары быһаччы оҥоруу хамнаһа. Иккиһэ, урут туһаныллыбыт үлэ кыамтанан кыттыгаһын бырыһыана (биэнсийэ үбэ). Табаар атыыламмыт сыаната оҥоһуллубутуттан ордуга барыыһынан ааҕыллар. Барыыс харчытын табаар оҥоруу салгыы сайдыытыгар, судаарыстыба түһэрэр нолуоктарын төлүүргэ, о.д.а. иэскэ-күүскэ туттуллуохтаах, онтон ордугун ыраас барыыс диэн ааттаан, үбү үксэтэр халаабыска хаһааныллар.

Судаарыстыба биэнсийэни төлүүр харчыны үлэһит киһи хамнаһын быһан мустарбакка, үлэлэтэр тэрилтэлэри, киһи үлэтин түмүгүн салгыы туһаналларын быһыытынан, барыыстарыттан нолуогунан быһан төлөтүөхтээх. Ону үлэ биэрээччилэргэ нолуоктуура элбэҕэ бэрдиттэн, биэнсийэҕэ диэн ааттаан түмэр харчытын иккигэ хайытар, нолуокка уонна үлэһит бэйэтэ хааччынарыгар.

Үлэһит биэнсийэҕэ таҕыстахпына ылыам диэн хаһаанар харчытын көрбөт, туһаммат, судаарыстыба оннугар атын киһи биэнсийэтин төлөһө сылдьар. Үлэлиир киһи хамнаһын урут үлэлэммит үлэ кыамтатын туһаммытыгар диэн ылбат, кини үлэҕэ күүһүн, кыаҕын биэрбитигэр төлөбүр ылар. Ити өттүттэн көрдөххө, киһи көлөһүнүн тохпутун иһин ылыахтаах харчытын кэмигэр уталыппакка тутуохтааҕын уччутуллар.

Киһи үлэлээн булбут харчытынан олоҕун-дьаһаҕын хааччынар, ордорбутун уурунар. Төһөнү ордорунарын харчылаах бэйэтэ быһаарар, онно судаарыстыба, тэрилтэ кыттыспат. Харчы мэлдьи үлэлии сылдьар аналлааҕынан, эргиппиттэриттэн бырыһыаннаһан тииһээри бааннарга уларсар. Кэлиҥҥи биэнсийэҕэр диэн ааттаан быһа хамнастан харчыны тутааһын — киһини күөмчүлээһин.

Судаарыстыба баайа – норуот баайа диэн мээнэҕэ этии буолбатах. Ол баайы бас билиэҕи баҕарар буоллахха, биэнсийэлээхтэри, урут үлээбит иэстэригэр, олохторун хааччыйыахтаах. Айылҕанан айыллыбыт сиэр тутуһуллуохтаах.
Иван ПОПОВ

13 сентября, 2014 Главные новости

Добавить комментарий

*