Үс бүк үөрүүлээх үтүө түгэн: Народнай поэт Иван Мигалкин 60 сааһын туолла

24 июня, 2014 в 2:58

Ол эрэн син биир туруом

                        Ыллаабыт ырыабын тайахтанан».

 

Бэс ыйын 23 күнүгэр поэт, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суруйааччыларын сойууһун бэрэссэдээтэлэ Иван Васильевич МИГАЛКИН 60 сааһын туолла.

Үс бүк үөрүүлээх күнүгэр биир идэлээхтэрэ, биир түмсүүлээхтэрэ, биир санаалаахтара, бииргэ үөрэммиттэрэ, доҕотторо уонна аймахтара үбүлүөйдээх поэты чиэстээтилэр.

Иван Мигалкин

Ол эрэн Иван Васильевич бары доҕотторо, кини айар үлэтигэр сүгүрүйээччилэр, ааҕааччылар бары кэлбиттэрэ буоллар, Дьокуускайдааҕы литературнай музейга батан бэрт. Бу – көннөрү аны күһүн киэҥник бэлиэтэниэхтээх үбүлүөй саҕаланыыта, бэйэлэрэ этэллэринэн, эрэпэтииссийэтэ эрэ.

Ыалдьыттар

Төрөөбүт күннээх суруйааччы балыыһаҕа сытан бу күн көрдөһөн, көҥүллэтэн тахсан, быстах чэйдиир сиэринэн бэлиэтээтэ. Онон, уус-уран сценарийа суох, истиҥ сэһэргэһии быһыытынан барда. Хата, кимнээҕэр сэргэх кэпсэтии таҕыста. Туох эрдэттэн бэлэмэ наада – кини холоонноох доҕоро, тапталлаах кэргэнэ Зоя Васильевна бу тухары итинниккэ хабааннаах тэрээһиннэри ыытыһан кэллэҕэ.

Ведущая жена

Кулантай аатынан Чараҥнааҕы музейга төһөлөөх суруйааччыны чиэстээбиттэрэ буолла? Этэллэр, поэт буолуу эрэй эҥээрдээх, туох эрэ толуктаах диэн. Ону эйигин өйдүүр уонна өйүүр кэргэн эрэ мүлүрүтэр кыахтаах. Иван Васильевич ити өттүнэн улаханнык табыллыбыт киһи. Саха эрэ дьон суруйааччылара бары да талбыт курдук үтүө кэргэннээх буоланнар, айар үлэ чыпчаалыгар тиийтэлээтэхтэрэ.

Зоя Васильевна бу дьоро киэһэни олус иһирэхтик саҕалыыр, кэргэнин туһунан кэпсэлгэ бэрт истиҥ түгэннэри эбэн, Иван Мигалкины олох атын өттүттэн билиһиннэрэн соһутар.

Баҕар, балыыһаҕа сытар киһи аны күһүҥҥэ диэри үбүлүөй туһунан өйүн сыспакка эмтэниэ эбитэ буолуо да, соһуччу үбүлүөйдээх поэкка үрдүк үөрүү тиксэн, хайаан да бу үөрүүнү доҕотторун кытта бэлиэтиир наада тирээтэҕэ. Бу күн иннинэ аҕай биһиги сойууспут аҕа баһылыгар, оҕо суруйааччытыгар, поэкка Иван Мигалкиҥҥа Саха Өрөспүүбүлүкэтин народнай поэта үрдүк ааты иҥэрэр туһунан ыйаахха СӨ бэрисидьиэнин эбээһинэһин быстах кэмҥэ толорооччу Е.А.Борисов илии баттаабыта. Кинини кытта сэргэ анараа сойуус (итинник ааттыырга үөрэнэн хаалбыппын, Саха сирин Суруйааччыларын сойууһа) биир эмиэ бас-көс киһитэ Сэмэн Тумакка народнай суруйааччы аата иҥэрилиннэ. Онон, хардарыта малааһыннаһар дьон буоллубут.

Выставка достижений

Иван Мигалкин сааһынан эрэ үбүлүөйэ буолбакка, атын да өрүттэргэ төгүрүк дааталаах күнэ эбит. Кини уон биэс саастааҕар дойдутуттан тэйэн Бүлүү педучилищетыгар саҥа үөрэнэ киирэн баран «Эн бардыҥ»  диэн маҥнайгы хоһоонун суруйбут эбит буоллаҕына, быйыл кини айар үлэҕэ эриллибитэ 45 сыла.

Выставка

Бу хоһоону поэт наар ааҕар идэлээх, бу үөрүүлээх да күнүгэр ол сиэри тумнубата. Дьиктитэ диэн, Иван Васильевич эрдэтээҥҥи хоһооннорун куруук өрө тутар, дьоҥҥо ааҕан иһитиннэрэр. Үгэс быһыытынан, поэттар саҥа хоһоонноругар охтооччулар. Иван Мигалкин оҕо сааһыттан ыраатыан баҕарбат. Ол да иһин оҕолорго анаан элбэҕи суруйдаҕа. Кини оҕолуу дууһата сыл-хонук сылаатын ылыммат, соло-дуоһунас хос бүрүөһүнүн киэр илгэр. Мин тус бэйэм Михалкиҥҥа саамай сөбүлүүрүм – кини уларыйбат биир. Ким да буол, биир тэҥник сыһыаннаһар.

Эмиэ кинигэлэр

Ол бүгүн народнай поэт диэн суруйар идэлээххэ бэриллэр саамай үрдүк аат иҥэрилиннэ диэн тутум үрдээбиттии сананара саарбах. Төттөрүтүн, эбии сорук ылынан, өссө ордук тэбиэһирэн айыа-тутуо турдаҕа. Дьиҥинэн, кини атын эйгэҕэ да аат-суол ылыан сөбө. Салайар, тэрийэр талаан да киниэхэ баар ахан. Баҕар, байар да суолга үктэниэ этэ. Уус Алдан Мигалкиннара диэн сахалар тумус туттар дьонноро буоллаҕа. Хааннарыгар үтүөҕэ, үрдүккэ дьулуур баар. Ол гынан баран, Иван Васильевич айар абылаҥы өрө туппута ордук. Баардаах киһи барытыгар баардаах эрээри, айар дьоҕур диэн таҥара бэлэҕэ. Ону сыыска-буорга тэпсэр толуктаах. Тэпсибэтиҥ да толуктаах эрээри, сатыыргын сайыннарар ордук.

Кини хоһоонноругар лоп курдук 50 ырыа баар. Ол онтон ыллаан иһитиннэриэх баҕалаах элбэҕэ. Бу күҥҥэ үктэнэн туран кини оруобуна 40 кинигэлээх! “Олоҕу, тапталы туойан” диэн быыстапкаҕа билсиэххэ сөбө. Ол эрэ буолуо дуо, Иван Васильевич олоҕун устата суруйбута сүр элбэх. Хата, киһиҥ барытын хара саҕаланыаҕыттан улахан альбомҥа сыһыаран испитэ инньэ уонча туомнаах кинигэ курдук көстөр. Итинник тугу да умнубат, сыыска түһэрбэт хаачыстыба олоҕун бары өрүтүгэр баар. Кини көмө-ньыма буолбут түгэнэ үгүс. Көрдөһүүнү быһа гыммат, эппит тылын толорон тэйэр. Дьону умнубат биир сэдэх хаачыстыбатын туһунан бэлиэтиир сиэрдээх. Хамнастаах да, общественнай да үлэтин сүнньүнэн кини Саха сирин улуустарын барытын кэрийбит буолуохтаах. Бүтүн Арассыыйаны да кэрийэн кэрийдэҕэ. Ол тухары төһөлөөх дьону кытары билсибитэ буолуой? Хас эмэ сыл ааспытын кэннэ дьон быыһыттан таба көрөн, сүүрэн кэлэн кэпсэтиэ. Оннук киһи биһиги Иваммыт. Киһи киһитэ, норуот киһитэ. Народнай поэт диэн аат аҥаардас айар талаан иһин бэриллибэт. Бу – норуотун туһугар элбэҕи оҥорбут, дойдута сайдарын иһин сыратын биэрбит киһиэхэ бэриллэр үрдүк аат. Өссө биир «дьикти». Көннөрү дьон үһү хоту баҕар билэрэ буолуо, ити аат хайдах курдук эрэйдээхтик тиксэрин. Норуот билинэрэ кыра, бэрисидьиэн бэрт диирэ да кыра – норуодунай аатын номнуо ылбыт суруйааччылар кистэлэҥ куоластааһыннарынан ити аат тиксэр. Оттон суруйааччылар, атын да айар дьон саҕа күнүүһүт суох ини. Ордугурҕаһыы, бэрт былдьаһыы төһөлөөх суруйааччы олоҕор хара мэҥи түһэрбитэ буолуой? Өссө саха суруйааччылара икки аҥыы хайдыһан сылдьаллар. Атын сойуус киһитигэр ити ааты илэ өйдөрүнэн бэрдэрбэттэрэ чуолкай. Онон, хас эмэ суруйааччы чыыскаланан, аакка тиксибэккэ анараа да дойдуга аттаммыта баар суол.

Бу сырыыга улахан дьикти түгэн үүннэ. Барыта билигин алта народнай суруйааччы (икки сойуустан) баарыттан Мигалкин народнай поэт буоллун диэн сүүс бырыһыан куоластаабыттар. Дьэ, бу улахан историческай хардыы. Мигалкинтан саҕалаан, баҕар, икки сойуус биир буоларын туһугар хамсааһын саҕаланыа.

Онон, Иван Мигалкиҥҥа 23 нүөмэрдээх суруйар эйгэҕэ народнай аат иҥэриллибит, ол аата кини – 13-с народнай поэт.

Сыыска түһэрбэт хаачыстыбатын туһунан кэпсээн истим этэ дии. Иван Мигалкин – аатырбыт коллекционер. Кини килиэп ыларга харчы ордорумуна саҥа значогу, маарканы ол кэриэтин ылыаҕа. Значогун ахсаана 11,5 тыһыынчаҕа тиийбит. Биир бэйэм оҕо сааспар муспуппун биэрбиттээҕим ол ахсааҥҥа киирэ сырыттаҕа диэн үөрэбин. Бу күн доҕотторо чуо оннук бэлэҕи туттартаатылар. Бочуоттаах ааттарын знагын кытары биэрдилэр ээ. Онно Иван Михайлович үөрүүкэтэ дьикти. Коллекционердар диэн туһунан суоллаах дьон буоллаҕа.

Кэргэнэ икки литературнай музей айар үлэһитэ Николай РЫКУНОВ икки экспромт-киэһэни иилээн-саҕалаан ыыттылар.

Ведущай уол

Тылы маҥнайгынан народнай суруйааччы Николай ЛУГИНОВ ылар.

Николай Лугинов

Хас тыл эппит, эҕэрдэлээбит киһи Иван Васильевич Мигалкин мэтириэтигэр бииртэн биир ымпыгы эбэн истилэр. Мин бу тухары элбэхтик алтыһан кэлбит аҕа табаарыспын атын өттүттэн арыйдым. Чахчы даҕаны дэтэлээтим.

Лугиновтар икки Мигалкиннар икки урут-уруккуттан айхмаҕынан доҕордоһоллор эбит. Ийэлэрин чэйин элбэхтэ иһэн турабын диэн иһирэхтик аҕынна. Бу күн Мигалкиннар ийэлэрин туһунан элбэх үтүө тыл этилиннэ. Поэт бэйэтэ да ийэтигэр олус ураты уйан сыһыаннааҕа, онтун хоһоонунан бу күн эмиэ эттэ.

Биир сойуустааҕа, саха литературатын аксакала, народнай суруйааччы Семен РУФОВ Иван Мигалкин тыыла үчүгэй диэн кэргэнигэр махтаныахтааҕын туһунан эттэ.

Семен Руфов

Онто да суох үбүлүөйдээх поэт бу күн элбэх махтал тылын эттэ. Бу үрдүк аат кини соҕотох сыратынан кэлбэтэҕин, бүтүн дьиэ кэргэн, халыҥ аймах, доҕор-атас, биир дойдулаахтарын, биир идэлээхтэрин көмөтүнэн тиксибитин бэлиэтээтэ. Иван Васильевич кэпсээннээх, юмордаах киһи. Кини киһини кириитикэлиэхтээҕэр бэйэтин күлүү гыныаҕа. Ити – олус үчүгэй өрүт.

Филологическай наука доктора, литературнай критик Николай ТОБУРУОКАП аҕа көлүөнэҕэ ураты истиҥ сыһыаннааҕын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.

Николай Тобуроков

Бу сойууска киириэҕиттэн Иван Васильевич кинилэр харахтарын далыгар сырыттаҕа, кинилэртэн элбэххэ үөрэннэҕэ. Онтон бэйэлэрин салайар киһиэхэ тиийэ үүннэҕэ. Ол гынан баран, айар-тутар эйгэҕэ тойон-хотун диэн араастаһыы, дьолго, суох. Сааһынан да туоратыспаттар. Букатын эдэр поэт аксакаллыын атах тэпсэн олорон арааһы кэпсэтэн, хардарыта хаадьылаһан туруон сөп.

1969 сыллаахха Бүлүү педучилищетыгар киирэн бииргэ үөрэммит оҕолоруттан үс кыыс кэлэн, Ваняларын олус истиҥник эҕэрдэлээтилэр. Куударалаах баттахтаах, мап-маҥан мааны уол этэ дэстилэр. Онтон сылтаан үгүс элбэҕи хардарыта ахтыһан, оҕотук саастарыгар хат тиийтэлээтилэр быһыылаах.

Одноклассницы Булуу и Мигалкин

Ол Бүлүү педучилищетыгар литературнай куруһуокка бииргэ дьарыктаммыт, билигин ити сойуус чилиэнэ Галина ФРОЛОВА ити ахтыыҕа элбэх чаҕылхай түҥэни эбэн биэрдэ. Поэт айар үлэтин ырыппыта соторутааҕыта «Киин куорат» хаһыакка тахсыбыт эбит. Бэйэтин хоһоонун сэргэ сэдэх значок бэлэхтээн үбүлүөйдээҕи үөрдэр.

Уйулгаана Фролова

Бүлүүттэн төрүттээх поэттар ааттарыттан, СӨ Суруйааччыларын сойууһун бырабылыанньатын чилиэнэ, ураты куоластаах поэт УЙУЛҔААНА – Луиза ПРОКОПЬЕВА бэрт дьикти хоһоону чуо Мигалкиҥҥа атаабытын ааҕан иһитиннэрэр. Ити кэннэ Иван Васильевич коллекцията Бүлүү улууһун бочуоттаах олохтооҕун үрүҥ көмүс эксклюзивнай значогунан байар. Луиза Георгиевна – төрүт улууһугар бочуоттаах олохтоох.

Уйулгаана маркалары бэлэхтиир

Төрөөбүт улууһуттан Тулуна нэһилиэгин түмсүүтүн аатыттан Ил Түмэн дьокутаата Петр АММОСОВ, философскай наука доктора Ксенофонт УТКИН – НҮҺҮЛГЭН, филологическай наука доктора Василий ИЛЛАРИОНОВ поэты эҕэрдэлииллэр. Эмиэ доктордар, саха тылын кыһатын бас-көс дьоно Валентина СЕМЕНОВА, Варвара ОКОРОКОВА: «Биһиги сойууспут бэрэссэдээтэлэ народнай поэт!» — диэн таарыйа бэйэлэрин эҕэрдэлэһэллэр.

Семенова Окорокова

Варвара Борисовна опернай ырыаһыттан итэҕэһэ суох таһымнаахтык ырыа ыллаан дьону долгутар. Поэтын таһынан Иван Васильевич прозаик буолар толору кыахтааҕын санатар.

Биир сойуустаахтара бары да ааттаах-суоллаах дьон. Гуманитарнай наукаларга доктордары, кандидаттары таһынан, техническэй наука доктора, поэт Егор СТАРОСТИН – БАЙАҔАНТАЙ, медицинскэй наука доктора Валерьян НИКОЛАЕВ тыл этэн доргуталлар. “Сардаана” биэриинэн бар дьон билэр, кэлин Даана САРД аатынан литератураҕа кимэн киирбит Сардаана СИВЦЕВА Мүрү орто оскуолатыгар бэһис кылааска үөрэнэ сырыттаҕына Иван Васильевич кини айар дьоҕурун бэлиэтии көрөн, дьоһуннаахтык сыһыаннаһан, айар аартыкка сирдээбитин иһин убайыгар махтанна.

Сардаана Сивцева

СӨ Суруналыыстарын сойууһун бэрэссэдээтэлэ Галина БОЧКАРЕВА Мигалкинныын бииргэ үлэлээбит кэмнэрин аҕынна, 70-c нүөмэрдээх дастабырыанньаны уонна үрүҥ көмүс бэлиэни туттарда.

Г.Бочкарева

Иван Васильевич миэхэ суруйааччыттан суруналыыстыкаҕа көһөр кутталлаах диэн сэрэтэн турар. Сиэр быһыытынан, суруналыыстыкаттан саҕалаан суруйааччы буола үүнэллэр. Төннүбэтэхпин кэрэһилээн, саатар бу уус-уран суруйуубунан маннык бэлиэ түгэннэри сырдатыым.

Мигалкин уҥа илиитэ – солбуйааччы бэрэссэдээтэ, «Полярная звезда» сурунаал эрэдээктэрэ Владислав ДОЛЛОНОВ народнай поэт уус-уран мэтириэтин силигин ситэрэр.

В.Доллонов

Поэт бииргэ төрөөбүт быраата Михаил МИГАЛКИН убайын хоһооннорун артыыстан итэҕэһэ суох ааҕан иһитиннэрдэ.

Быраата хоьоон аагар

Оттон поэт бэйэтэ хайҕал туһунан хоһоонун ааҕан, урут да, билигин да хайҕалга сыһыанын биллэрдэ.

Сэмэй бэйэлээх Иван Васильевиһы хайгыырбытын баалаабат ини. Хайгыырга төрүөт элбэх. Өссө да элбии туруо – суруйааччыга алта уон саас диэн саамай айар үгэнэ.

Үтүө киһи үбүлүөйэ – барыбыт үөрүүтэ.

Венера ПЕТРОВА – ЧЭГДЭ.

 

 

 

24 июня, 2014 Главные новости

Добавить комментарий

*