Өһүргэннэх буолан

26 сентября, 2014 в 3:14
1-2.Уьук.Еьургэннэх буолан

2014 сыллааҕы балаҕан ыйын 14 күнүнээҕи Саха Өрөспүүбүлүкэтин баһылыгын талыы быыбара историяҕа суруллан хаалара чахчы. Ааспыт быыбар умнуллуо суохтаах уратылардаах.

— Арассыыйаҕа эрэгийиэннэр баһылыктарын олохтоох нэһилиэнньэ куоластаан таларын, үөһээ былаастан салайыы үтүөлэрин төнүннэрээри, 12 сыл тохтото сылдьан баран, көҥүллээбиттэрин кэнниттэн бастакы быыбар.

— Судаарыстыбаннастаах өрөспүүбүлүкэлэр бэрисидьиэннээх буолуохтаахтарын тохтотон, баһылыктаныҥ, эбэтэр бэйэҕит туспа ааттааҥ диэбиттэрин толорон, бэйэни салайыныыны, дьаһаныыны кэрэһилиир бэрисидьиэн солотуттан аккаастанан, маҥнайгы ил дарханы талааһын буолла.

— Аан маҥнай Араассыыйа бэрисидьиэнэ эрэгийиэннэр баһылыктарын таларга солонон туһаныыны (адмресурс) боппут быыбара, ол да үрдүнэн ил дархан талыытын быыбарыгар дьон уйулҕатыгар солонон соҥноон дьайыыны сирэйэ-хараҕа суох туһаныы барда.

Быыбар сиэрдээхтик ыытыыны, өрөспүүбүлүкэ үрдүк солотугар тус бэйэҕэ туһалыах киһини олордор соруктанан, ыраас суобаһы сиэпкэ дириҥник кистии уктан, араас ньымалары тутуннулар. Суобас – киһини кэрэтитэр майгы, харах харатын курдук харыстыы сылдьыбатаххына, хаһан уонна ханна эрэ сүтэриэххин син, эбэтэр отой да киһиэхэ төрдүттэн сыстыбатах буолуон сөп.

Быыбардааччылары булкуйууга туттуллубут үгүс-элбэх түлэкэйдэртэн, ордук омук сайдыытыгар охсуулаах дии санаабыппын суруйуум. Баҕар, кэлин сиэр-майгы таһыма киһитийэн, итинник дьайыылары оҥорортон туттунаайаллар диэнинэн сирдэттим.

М.К.Аммосов аатынан Хотугулуу-Илин Федеральнай университет муҥур хотуна Е.И.Михайлова өһүргэннэх буолан, Э.Б.Берёзкиҥҥэ устудьуоннары утары туруорар соруктаах, бырабыыталыстыба үбүлүүр «Якутия» хаһыатыгар хандьыдаат аатын киртитэр суругун таһаартарбыта. Ону хабан ылан интернет ситимэр уонна «Жизнь Якутска» хаһыат муоҕа-чуоҕа суох аҕытаассыйалыыр хабааннаах суругу нэһилиэнньэ киэҥ араҥатыгар тарҕаппыттара. Кимиэхэ туһа оҥорбуттара биллэр. Туһаммыт үөрүүнү кытта ылынара, кинини киһи быһыытынан аатын үрдэппэт. Сахалар кэлэйдэхтэринэ, киэһэ сиирдээх кыттыспат киһитэ дииллэр. Албына-түөкэйэ, үөнэ-күрдьэҕэтэ суох, чахчы этиллибиккэ олоҕуран суруллубуту быыбар сокуонун кэспэккэ бэчээттэтиллибитэ буоллар өйдүөххэ сөп этэ.

Санаан көрүҥ, быыбарга элбэх куолаһы ылларбын диир, өйүн-төйүн тута сылдьар хандьыдаат киһи, бэйэтин эдэр ыччаты утары туруоран, «быдлолар» диэн сөп дуо? Итинник судургу өйдөнөрү араҥалаан быһаарбат Уһук Илин ыччаттарын үрдүк үөрэх кыһатыгар иитэр салайааччылаахпытыттан киһи сонньуйар. Саха сирин олохтоохторун «чөт» диэни кытта сылдьар дьонунан ааҕааһын сидьиҥ туоһута.

Хотун эриэктэрбит туохтан өһүргэммит эбитий? Э.Б.Берёзкин 202-с олорор түөлбэҕэ «Кустук» диэн оскуолаҕа киирэ илик саастаах оҕолору иитэр-харайар тэрилтэ үлэһиттэрин кытта көрсүһүү оҥорбут. Кырдьык, көрсүһүү кэмигэр Э.Б.Берёзкин эдэр ыччат сэргэх кирбиигэ (активная позиция) сылдьыбат, онно аҕа саастаах көлүөнэ буруйу сүгэрин уонна хас быыбар аайы эдэр ыччат кимиэхэ куоластыахтаахтарыгар күһэйии барарын, түмүгэр бэйэлэрин толкуйдарынан сирдэппэт дьону иитэн-такайан таһаарар туһунан эппит. Ити кыларыйан турар кырдьыгы мэлдьэһиэххэ сөп дуо? Суох.

Е.А.Борисов, мээнэҕэ, туох да туһанар соруга суох, өрөспүүбүлүкэҕэ икки улахан үрдүк үөрэх кыһаларын (тыһыынчанан үөрэнээччилэрдээх) салайааччыларын, Ил Түмэн дьокутааттарын Е.Михайлованы, Л.Владимировы бэйэтин итэҕэллээх дьонунан, быыбар сокуонун кэһэ-кэһэ ылыа дуо? Бүтүн өрөспүүбүлүкэни салайа олорбут уонна ситиһиилээхтик салайыахпыт диир үлэһиттэрдээх Борисов уонна Киин быыбардыыр хамыыһыйа чилиэннэрэ быыбар сокуонун билбэттэр үһү дуо? Билбэттэр эбит диир сүрэ бэрт, билэллэр, кистэлэҥэ атыҥҥа. Кистэлэҥ бастакы таайтарыыта, Е.А.Борисов тоҕо эриэктэрдэри итэҕэллээх дьонунан оҥорбута буолуой? Иккиһэ, итэҕэлтэн тахсыахтарыгар диэри ити икки эриэктэр устудьуоннарыгар күһэйии былааннаах аҕытаассыйа үлэтин төһө ыыппыттара буолуой? Иһиттээх ас дьакылдьыйыар, көлөһүн-балаһын тахсыар диэритин Е.И.Михайлова үлэлээбитин оруна суохха кытта өһүргэммит суруга туоһулуур. Оттон маҥнайгы таайтарыы эппиэтин Е.И.Михайлова өһүргэммит суругуттан устан аахтарыым: «И это вам подтвердит любой из 20 тысяч студентов и 5 тысяч сотрудников СВФУ им. М.К.Аммосова 14 сентября». Е.А.Борисовка 30-ча тыһыычча киһи куолаһа сиргэ сыппат, өскө олорор олоппоһуҥ түөрэҥнээн эрэр буоллаҕына.

Хомуньуустар баартыйалара Сэбиэттэр былаастара ааттаах судаарыстыбаҕа аҥаардастыы баһылаан-көһүлээн олорон норуотун кырдьык биир халҕаһа толкуйунан олорору ирдиирэ. Баартыйа эппититтэн атын толкуй суох буолуохтаах диэн идеологическай бэлиитикэлэрин «Партия – ум и совесть народа» диэн домоҕунан сүрүннүүрэ. Атыннык толкуйдуур сойуолаһыллара. Ити, оччотооҕу бас-көс баартыйа биир сүрүн алҕаһа этэ.
Билигин Арассыыйа уопсастыбатын сайдыытыгар тутуһар таһыма атын, бэйэҥ толкуйгунан тобулан олоххун оҥоһун, бай-тай диэн. Көҥүл толкуй өрөгөйдүөхтээх кэмэ эрээри, «тойоммун» диэччилэртэн туораны толкуйдуур туоратыллар, СӨ-тигэр баҕас ол мэлдьэх буолбатах. Урукку алҕаһы сириэдитии судаарыстыба ыытар бэлиитикэтин утарыы кистэлэҥ көрүҥэ.

Ким итэҕэйбэт, саҥа «дархаммыт» ким утары куоластаабыты, ханнык улуус кини туһугар аҕыйах бырыһыаны биэрбит улуустар баһылыктарын хайдах миэстэлэрин буллартыырын кэтээн көрөөрүҥ. Өс-саас ситиһии албаһа-ньымата элбэх, аахайбат буолуу кытта киирсиэн сөп. Ону В.В.Путин кэлэ сылдьан көрдөрөн турар.
Е.И.Михайлова дьайыыларын тоҕо омук сайдыытыгар ордук охсуулааҕынан ааҕабыный? Быһаарыым.
Хотугулуу-Илин Федеральнай университет саха омугу инники сайдыыга сирдиэхтээх үрдүк үөрэхтээх исписэлиистэри бэлэмниир кыһа. Кинилэр өйдөрө-санаалара «Единая Россия» баартыйа этиитинэн эрэ ыйдарбат, киэҥ далааһыннаах, ылахтаах ычалаах, куһаҕантан үчүгэйи араарар, норуот олоҕун сайдыыта судаарыстыба кэрэһитэ буоларынан сирдэтэр таһымнаах буолуохтаах.

Үрдүк үөрэх кыһатын эриэктэрдэрэ устудьуоннарыгар дьылҕалара үөрэнэр кэмнэригэр кинилэртэн улахан тутулуктаах буолан муҥур былаастаахтар. Онон туһанан (использование служебного положения) устудьуоннары, суруктан көрдөххө, үөрэтээччилэри кытта эбит, кимиэхэ куоластыырга күһэйии барар. Аһаҕастык Е.А.Борисовка куоластааҥ диэн быһаччы сорудахтаабатахтарын иһин быыбар иннинээҕи үлэ Борисов туһатыгар барар кырдьыктарын (факты) ааттаталаан суруйа сатаамыым.

Судаарыстыба тутулун өйдүүр, норуот, омук сайдарыгар чахчы тыыппалааҕы оҥорор көлүөнэни бэлэмиир соруктаах уонна киһилии сиэри-майгыны тутуһар, ыччаты иитэр ытык иэстээх киһи: «Хандьыдааттар туруорунар соруктарын үчүгэйдик үөрэтиҥ уонна кимиэхэ коласкытын биэрэргитин ыараҥнатан толкуйдааҥ», — диэхтээх этэ. Сокуон боппотоҕун иһин үрдүк, анал орто үөрэх кыһаларын салайааччылара хандьыдааттарга итэҕэллээх киһи буолартан туттунуохтаах этилэр.

Е.И.Михайлова дьайыыларыгар сүрүн буруйдаах, былааска баҕалаах Борисов. Сахалар итини этэллэр, бил баһыттан сытыйар диэн.
Уһук УЙБААН

26 сентября, 2014 Главные новости

Добавить комментарий

*